નિફ્ટી 500 ડિવિડન્ડ આપવાને મામલે વિશ્વમાં સૌથી છેલ્લા ક્રમે
નિફ્ટી 500નો 13.6 ટકાનો સર્વગ્રાહી વિકાસ દર-CAGRએ છેલ્લા 20 વર્ષમાં દુનિયાની ટોચની ત્રણ ઇક્વિટી માર્કેટમાં સ્થાન અપાવ્યું છે
પશ્ચિમી બજારોની સરખામણીએ, જ્યાં વિખેરાયેલી માલિકી અને સંસ્થાગત રોકાણકારો સ્થિર ડિવિડેન્ડ માટે દબાણ કરે છે, ત્યાં ભારતીય પ્રમોટરો પર વધારાની રોકડ વહેંચવાની મજબૂરી ઓછી છે.
છેલ્લા બે દાયકામાં ભારતના ઇક્વિટી માર્કેટે મુખ્ય વૈશ્વિક બજારોની સરખામણીએ સૌથી ઓછી સરેરાશ ડિવિડેન્ડ યિલ્ડ નોંધાવી છે. નિફ્ટી 500માં સામેલ કંપનીઓ માટે 20 વર્ષનું સરેરાશ ડિવિડેન્ડ યિલ્ડ વર્ષ દીઠ માત્ર 1.3 ટકા રહ્યું છે. આમ નિફ્ટી 500નું ડિવિડન્ડ યિલ્ડ વિશ્વના વિકસિત બજારો એટલે કે અમેરિકાના 1.9 ટકા, બ્રિટનના 3.84 ટકા અને જાપાનના 2 ટકા તથા વિકાસશીલ બજાર ધરાવતા ચીનના 1.9 ટકા, દક્ષિણ કોરિયાના 1.7 ટકા અને ઇન્ડોનેશિયાના 2.4 ટકાના ડિવિડન્ડ યિલ્ડની સરખામણીમાં બહુ જ ઓછું છે.
ટોચની 3 માર્કેટમાં સ્થાન
ડિવિડેન્ડની આ સતત ઘટ સાથે ભારતે લાંબાગાળાની ઇક્વિટી વૃદ્ધિમાં મજબૂત પરિણામો નોંધાવ્યા છે. આ જ 20 વર્ષના ગાળામાં નિફ્ટી 500ના પ્રાઇસ રિટર્ન ઇન્ડેક્સ (PRI)એ વાર્ષિક સર્વગ્રાહી વિકાસ દર (CAGR) તરીકે બીજાની સરખામણીએ થોડા વધુ એટલે કે 12 ટકા રિટર્ન આપ્યા છે. જ્યારે ડિવિડેન્ડ ફરીથી રોકવામાં આવે છે, ત્યારે ટોટલ રિટર્ન ઇન્ડેક્સ (TRI) મુજબ રિટર્ન લગભગ 13.6 ટકા CAGR સુધી પહોંચી જાય છે. આ રિટર્ન ભારતને આ સમયગાળા દરમિયાન વૈશ્વિક સ્તરે ટોચના ટોચના પરફોર્મન્સ આપતા ત્રણ ઇન્ડેક્સમાં સ્થાન અપાવે છે. પ્રદર્શન કરતી ઇક્વિટી માર્કેટમાં સ્થાન અપાવે છે. તમામ રિટર્ન સ્થાનિક ચલણમાં ગણવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં PRI અને TRI વચ્ચેનો તફાવત લગભગ 1.6 પર્સન્ટેજ પોઈન્ટની આસપાસનો છે. આ ડિવિડન્ડ ફરી રોકી દેવાથી મળેલા પરફોર્મન્સ થકી આવેલું યોગદાન છે. આ યોગદાન વિશ્વના મુખ્ય બજારોની સરખામણીમાં સૌથી ઓછું રિટર્ન છે. વધુ ડિવિડેન્ડ ચૂકવતા દેશોમાં આ તફાવત ઘણો વધારે છે. ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ તો ન્યૂઝીલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને સિંગાપુરમાં PRI–TRI વચ્ચેનો તફાવત લગભગ 4 પર્સન્ટેજ પોઈન્ટનો છે. આમ તે 4 પર્સન્ટેજ પોઈન્ટ ટકા કરતાં વધુ સરેરાશ ડિવિડેન્ડ યિલ્ડ દર્શાવે છે. હકીકતમાં, છેલ્લા 20 વર્ષમાં ભારતના કુલ ઇક્વિટી રિટર્નમાં ડિવિડેન્ડનું યોગદાન માત્ર આશરે 25 ટકા રહ્યું છે, જ્યારે અન્ય કેટલાક બજારોમાં આ આંકડો 56 ટકા જેટલો છે. ડિવિડેન્ડ યિલ્ડ, PRI અને TRIના આંકડા બ્લૂમબર્ગની ગણતરી પર આધારિત છે, એમ બ્લૂમબર્ગના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.
ભારત સૌથી ઓછું ડિવિડેન્ડ કેમ ચૂકવે છે?
આ પ્રવૃત્તિ માટે અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે, પરંતુ એક મુખ્ય કારણ મૂલ્યાંકન છે. ભારતે ઇતિહાસિક રીતે વૈશ્વિક સાથી દેશોની સરખામણીએ પ્રીમિયમ મૂલ્યાંકન મેળવ્યું છે, જે મજબૂત વૃદ્ધિની શક્યતાઓ, સ્થિરતા અને અન્ય ઉદયમાન-વિકસી રહેલી અર્થવ્યવસ્થાઓની તુલનામાં વધુ વિવિધ અને વ્યાપક આધાર ધરાવતા ઇન્ડેક્સને કારણે છે. ઘણી સૂચિબદ્ધ કંપનીઓ, પ્રમોટર પરિવારો દ્વારા નિયંત્રિત હોવાથી કેન્દ્રિત માલિકી માળખું પણ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જેમાં નિયમિત રોકડ ચૂકવણી કરતા વ્યૂહાત્મક લવચીકતા અને બેલેન્સ શીટની મજબૂતીને વધુ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે. પશ્ચિમી બજારોની સરખામણીએ, જ્યાં વિખેરાયેલી માલિકી અને સંસ્થાગત રોકાણકારો સ્થિર ડિવિડેન્ડ માટે દબાણ કરે છે, ત્યાં ભારતીય પ્રમોટરો પર વધારાની રોકડ વહેંચવાની મજબૂરી ઓછી છે.
વિવિધ દેશોમાં કર સંબંધિત પ્રોત્સાહનો અને કરવેરા સંબંધિત અવરોધો અલગ અલગ હોવાને કારણે પણ તેમાં તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ તો ભારતમાં ગયા વર્ષ સુધી શેર્સના બાયબેક પર પસંદગી પ્રમાણે કર વસૂલીની વ્યવસ્થા મોજૂદ હતી, તેના કારણે ઘણી કંપનીઓએ ડિવિડેન્ડના બદલે શેરહોલ્ડરોને મૂડી પરત આપવા માટે બાયબેકના માર્ગ પસંદ કરતી હતી.
NSE 100 કંપનીઓના 20 વર્ષના ડિવિડેન્ડ યિલ્ડ વિશ્લેષણમાં નોંધપાત્ર ક્ષેત્રવાર વિભાજન જોવા મળે છે. વેદાંતા અને હિન્દુસ્તાન ઝિંક જેવી માઇનિંગ અને મેટલ્સ કંપનીઓ તેમજ ONGC, BPCL અને IOC જેવી તેલ અને ગેસ PSU કંપનીઓ 4-6 ટકા યિલ્ડ આપે છે. NTPC અને GAIL જેવી યુટિલિટી કંપનીઓ પણ તેમાં આવે છે. બીજી તરફ, ખાનગી બેંકિંગ, કેપિટલ ગુડ્સ, કન્ઝ્યુમર ડિસ્ક્રેશનરી, ફાર્મા અને ટેલિકોમ જેવા ક્ષેત્રોમાં યિલ્ડ ઓછું છે.
વળતર આધારિત અભિગમ
રોકાણકારોની પસંદગીએ પણ ઓછી ડિવિડેન્ડ વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવી છે. અનુકૂળ કેપિટલ ગેઇન ટેક્સેશન અને મજબૂત ભાવવૃદ્ધિના કારણે ભારતીય રોકાણકારો મોટેભાગે આવક આધારિત રહેવાને બદલે રિટર્ન આધારિત રહ્યા છે. સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટિંગ અને લાંબા ગાળાની SIP આધારિત મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફ્લોઝમાં વધારો થવાથી વૃદ્ધિનો આવક આધારિત અભિગમ વધુ મજબૂત બન્યો છે, જેના કારણે કંપનીઓ પર ડિવિડેન્ડ મારફતે શેરહોલ્ડરોને ઇનામ આપવા માટેનું દબાણ ઓછું થયું છે.
