અમેરિકા અને ઇઝરાયેલા મળીને ઇરાન સામે છેડેલા યુદ્ધને કારણે ખોરવાઈ રહેલો દવાનો સપ્લાય
યુદ્ધ લાંબું ચાલશે અથવા વધુ વધશે, તો જનરિક દવાઓ, કેન્સર દવાઓ અને વૈશ્વિક કિંમતો પર લાંબા ગાળાની અસર જોવા મળી શકે છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલે મળીને ઇરાન પર કરેલા આક્રમણને પરિણામે વૈશ્વિક ફાર્માસ્યુટિકલ સપ્લાય ચેઇન પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રોડક્ટ્સના માર્કેટના નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે અથવા વધુ વધશે, તો જનરિક દવાઓ, કેન્સર દવાઓ અને વૈશ્વિક કિંમતો પર લાંબા ગાળાની અસર જોવા મળી શકે છે. આ યુદ્ધ 28 ફેબ્રુઆરી 2026થી શરૂ થયું હતું અને હવે તેના પાંચમા અઠવાડિયામાં પ્રવેશી ગયું છે.
બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે ક હોર્મુઝની ખાડીમાંથી જ વિશ્વના 20 ટકા ક્રૂડ ઓઇલ ટ્રાન્સપોર્ટ થાય છે. તેના ટ્રાન્સપોર્ટેશન પર માઠી અસર પડવા માંડી છે. જોકે ભારતને માટે ઇરાનની સરકારે ક્રૂડના જહાજો લાવવાનો રસ્તો ખોલી આપ્યો છે. બીજીતરફ દુબઈ, દોહા અને અબુધાબી જેવા મુખ્ય એર કાર્ગો હબ બંધ થયા છે. આ માર્ગો temperature-sensitive દવાઓ અને biologics માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. એક, તેને કારણે ખાસ કરીને ગલ્ફ દેશોમાં દવાઓની સપ્લાયમાં તાત્કાલિક ખલેલ પડી શકે છે. કેન્સર દવાઓ (જેમ કે monoclonal antibodies) માટે હોસ્પિટલોને થોડા અઠવાડિયામાં જ અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ભારત પર અસર
બે, ભારત યુએસમાં વપરાતી 47 ટકા જનરિક દવાઓ સપ્લાય કરે છે. આ સપ્લાય પર મોટા પ્રમાણમાં અસર પડી રહી છે. તેમાંય ખાસ કરીને નિકાસ માટેના માર્ગ બંધ થતાં અસરો વધવા માંડી છે. ત્રણ, દવાઓ લાવવા લઈ જવા માટેના એર ફ્રેઇટ ખર્ચમાં 200થી 400 ટકાનો વધારો થઈ ગયો છે.
દવાઓ બનાવવા માટેન કાચા માલ ગણાતી એક્ટિવ ફાર્માસ્યૂટિકલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ-API મળવામાં વિલંબ થવા માંડ્યો છે. તેની સીધી અસર તૈયાર દવાના ઉત્પાદન પર પડી રહી છે. તેમ જ જનરિક દવાઓ એટલે કે એન્ટીબાયોટિક્સ, ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર દવાઓના ઉત્પાદન પર અવળી અસર પડી રહી છે. કોલ્ડ ચેઇન લોજિસ્ટિક્સમાં મુશ્કેલીઓ પડી રહી છે. તેથી દવા દરદી સુધી પહોંચે તે પૂર્વે જ અસરહીન થઈ જાય કે બગડી જાય તેવી સંભાવના વધી જાય છે. અમુક દવાઓને ચોક્કસ તાપમાનમાં રાખીને જ તેને ટ્રાન્સપોર્ટ કરવામાં આવે છે.
વર્તમાન સ્થિતિ
ફાર્મા સેક્ટરના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાલમાં અમેરિકામાં મોટા પાયે દવાઓની અછત નથી. કારણ કે અત્યારે અમેરિકામાં 30થી 60 દિવસ માટેનો જેનરિક દવાઓનો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. તેમ જ ભારતીય કંપનીઓ પાસે 3–6 મહિના સુધીનો બફર સ્ટોક પણ મોજૂદ છે. તદુપરાંત પેસિફિક શિપિંગ રૂટ હજુ ખુલ્લો છે. આ રૂટ પરથી દવાઓની નિકાસ થઈ શકે છે.
પરંતુ કોલ્ડ ચેઇન ફેલ થવાની સમસ્યાઓ વધી રહી છે. સપ્લાય રૂટ બદલવાથી ઓપરેશન પર દબાણ વધી રહ્યું છે. ખર્ચાઓ વધી રહ્યા છે. દવાઓ પહોંચાડવા માટે વધુ સમય લાગી રહ્યો છે. તેની અસર વૈશ્વિક કંપનીઓ પર પણ પડી રહી છે. ટેવા ફાર્માસ્યૂટિકલ્સ જેવી મોટી કંપનીએ જણાવ્યું છે કે હાલ સુધી સીધી અસર ઓછી રહી છે, કારણ કે તેની ઉત્પાદન વ્યવસ્થા વૈશ્વિક સ્તરે ફેલાયેલી છે. ઇઝરાયેલમાં તેના એકમમાં થતું ઉત્પાદન તેની કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતાના આઠ ટકાથી પણ ઓછી છે.
લાંબા ગાળાના જોખમ
પરિણામે જો યુદ્ધ લાંબું ચાલે તો લાંબા ગાળે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. એક, વૈશ્વિક સ્તરે દવાઓના ભાવમાં વધારો આવી શકે છે. બે, જનરિક દવાઓની સપ્લાયમાં ખલેલ પહોચી શકે છે. તેની સીધી અસર અમેરિકામાં વસતા અને આયાતી જેનરિક દવાઓ પર નભતા લોકોને જોઈતી દવાઓની અછત ઊભી થઈ શકે છે. તેમાંય ખાસ કરીન કેન્સર અને biologics દવાઓમાં અછત ઊભી થવાની સંભાવના ઓછી છે. સપ્લાય ચેઇનમાં કાયમી ફેરફાર આવી શકે છે.
