જાપાનની ‘મિયાઝાકી’ કેરીની ગુજરાતમાં ખેતી: કરોડોની કમાણીનું સ્વપ્ન કે છેતરપિંડીની જાળ?

જૂનાગઢ-ગીરના પ્રગતિશીલ ખેડૂતનો આંખ ઉઘાડનારો અનુભવ

બાગાયત વિભાગના અધિકારીઓએ સ્થળ તપાસ કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, આ કેરીમાં કોઈ ‘જાદુઈ શક્તિ’ નથી, આ માત્ર એક ઊભો કરવામાં આવેલો દંતકથા સમાન પ્રચાર છે.

કેરીનું નામ પડે એટલે દરેક ભારતીયના મોંમાં પાણી આવી જ જાય! અને જ્યારે વાત ‘વિશ્વની સૌથી મોંઘી કેરી’ની થતી હોય, ત્યારે ખેડૂતો અને કેરી પ્રેમીઓનું તેના પ્રત્યે આકર્ષાવું સ્વાભાવિક છે. આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ જાપાનની પ્રખ્યાત મિયાઝાકી-Miyazaki Mango–કેરીની. સોશિયલ મીડિયા પર આ કેરી કિલોદીઠ રૂ.૨.૫૦ લાખના ભાવે વેચાતી હોવાના દાવાઓ અને વાયરલ રીલ્સથી ધૂમ મચી છે. હવે આ વૈશ્વિક શાહી ફળની ખેતી આપણા ગુજરાતના આંગણે પણ શરૂ થઈ ગઈ છે! પરંતુ, શું ખરેખર આ કેરી તમને રાતોરાત કરોડપતિ બનાવી દેશે? કે પછી આ લાલચ પાછળ કોઈ મોટું આર્થિક નુકસાન છુપાયેલું છે? ચાલો, જૂનાગઢ ગીરના અનુભવી અને અભ્યાસુ ખેડૂતો તથા કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે જાણીએ આ મિયાઝાકી કેરી પાછળનું સાચું ગણિતને સમજીએ.

સાવધાન: ‘મિયાઝાકી’ના નામે નર્સરીઓની છેતરપિંડી અને ભ્રમણા

જો તમે પણ મિયાઝાકીના નામે ખેતી કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો થોભો! મોંઘા ભાવની લાલચમાં અનેક ખેડૂતો છેતરપિંડીનો ભોગ બની રહ્યા છે.

રૂ. ૨.૫૦ લાખનો ભ્રમ: એક, સોશિયલ મીડિયા પર જે રૂ. ૨.૫૦ લાખ પ્રતિ કિલોનો ભાવ બતાવવામાં આવે છે, તે વાસ્તવમાં જાપાનની હરાજીનો સ્પેશિયલ ભાવ છે. ભારતીય બજારમાં તેનો ભાવ કેસર કેરી કરતાં માત્ર બે થી ત્રણ ગણો એટલે કે અંદાજે રૂ. ૬૦૦ થી રૂ. ૨,૦૦૦ પ્રતિ કિલો, અથવા મેળામાં ૯૯૯માં એક કિલો મળી શકે છે.

નકલી રોપા અને ૫ વર્ષનું નુકસાન: બજારમાં કેટલીક નર્સરીઓ મિયાઝાકીના નામે રૂ. ૨,૦૦૦થી રૂ. ૫,૦૦૦માં સામાન્ય કે નકલી રોપા વેચી રહી છે. ખેડૂત ૫ વર્ષ સુધી મહેનત અને ખાતર-પાણીનો ખર્ચ કરે છે, પણ જ્યારે ફળ આવે ત્યારે જ ખબર પડે છે કે આ અસલી મિયાઝાકી નથી! ત્યાં સુધીમાં ખેડૂતને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન થઈ ચૂક્યું હોય છે.

કૃષિ નિષ્ણાતની સલાહ: જે નર્સરીમાં મિયાઝાકીના આંબા પર અસલી પાકેલું ફળ નજરે જોવાય અથવા કલમ જ્યાંથી બની હોય તે માતૃ-વૃક્ષની લેખિત ખાતરી મળે ત્યાંથી જ રોપા ખરીદવા. શોખ ખાતર ૧-૨ છોડ વાવવામાં વાંધો નથી, પરંતુ વ્યાપારી ધોરણે ઉતાવળ કરવી ભારે પડી શકે છે.

ગીરના ‘મેંગો મેન’ સુમિત ઝરિયાનો અનુભવ: “અમે જાતે વિદેશી જાતોમાં છેતરાયા છીએ”

ગુજરાતના સાસણ ગીરના ભાલછેલ ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત સુમિત સમસુદ્દીન ઝરિયા અને તેમના પિતા સમસુદ્દીન ઝરિયા બાગાયત ક્ષેત્રે મોટું નામ ધરાવે છે. ૧૨ એકરમાં ફેલાયેલા તેમના બગીચામાં ૪,૫૦૦ આંબા વચ્ચે દેશ-વિદેશની ૩૦૦થી વધુ જાતની કેરીઓ લહેરાય છે! સુમિતભાઈ સામાન્ય ખેડૂત નથી. તેમણે પૂણે યુનિવર્સિટીમાંથી બાયોટેકનોલોજીમાં બી.એસસી., આસામની તેજપુર સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર્સ કર્યું છે અને આફ્રિકાના અંગોલા દેશમાં ફુડ પ્રોસેસિંગ કંપનીમાં કામ કરી ચૂક્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશના એક ખેડૂત પાસે ૩૫૨ જાત છે, તો સમિતભાઈ પાસે ૩૧૨ જાતની ચકાસાયેલી કેરીઓ છે.

સુમિત ઝરિયાના ફાર્મમાં મિયાઝાકીનો પ્રયોગ

૨૦૨૩માં થાઈલેન્ડથી આયાત: તેમણે ૨૦૨૩માં થાઈલેન્ડથી મિયાઝાકીની કલમો મંગાવી પોતાના ફાર્મમાં ૧૦૦ જેટલા ઝાડ ઉગાડ્યા છે, જેમાં ફ્રુટિંગ (ફળ આવવાનું) શરૂ થઈ ગયું છે. ૨૦૨૫-૨૬માં તેમણે ૧૫૦ કલમો બનાવીને વેચી પણ છે.  વેપારી વાવેતર માટે ના: સુમિતભાઈ સ્પષ્ટ કહે છે. “અમે હજુ ખેડૂતોને વ્યાપારી ધોરણે મિયાઝાકી વાવવાની ભલામણ કરતા નથી! કારણ કે અમારા પોતાના ફાર્મમાં હજુ ૧૦૦ ટકા શુદ્ધતા અને કોમર્શિયલ ઉત્પાદનની સંપૂર્ણ ખાતરી થઈ નથી. ૨૦૨૩થી ૨૦૨૭ સુધી સતત ૪ વર્ષના નિરીક્ષણ પછી જ સાચો નિર્ણય લઈ શકાશે. જો કોઈ શોખ ખાતર માગે તો જ આપીએ છીએ.”

સ્વદેશી જાતો જ શ્રેષ્ઠ: તેઓ ઉમેરે છે કે, “મિયાઝાકી કરતાં આપણી ગીરની કેસર અને આફૂસનો સ્વાદ ૧૦૦ ગણો સારો છે. વિદેશી જાતોમાં અમે પણ ભૂતકાળમાં છેતરાયા છીએ. જાપાન જઈને આ જાત ચકાસી હોવા છતાં અમે સાવધાની રાખી રહ્યા છીએ.”

કેસર વિરુદ્ધ મિયાઝાકી: ઉત્પાદન અને ભાવનું સરખામણી કાર્ડ

ચાલો, આપણી દેશી ‘ગીરની રાણી’ કેસર અને જાપાનની ‘મિયાઝાકી’ વચ્ચેનું સાચું સરખામણી ગણિત સમજીએ.

વિગત	ગીરની કેસર કેરી 🥭	જાપાનીઝ મિયાઝાકી કેરી 🔴
વાવેતર વિસ્તાર	ગુજરાતમાં ૧ લાખ હેક્ટર (કુલ વાવેતર ૧.૭૭ લાખ હેક્ટર)	જાપાનમાં માત્ર ૧૦૦ હેક્ટર (ગુજરાતમાં પ્રયોગાત્મક)
વાર્ષિક ઉત્પાદન	ગીરમાં ૩ થી ૩.૫ લાખ ટન	જાપાનમાં ૧,૨૦૦ થી ૧,૩૦૦ ટન
હેક્ટર દીઠ ઉપજ	૬.૫ થી ૧૧ ટન / હેક્ટર	સરેરાશ ૧૧ ટન / હેક્ટર
સરેરાશ ભાવ (ખેડૂતને)	રૂ.૭૫ થી રૂ.૧૫૦ પ્રતિ કિલો	ભારતમા રૂ.૬૦૦ થી રૂ.૧,૫૦૦ પ્રતિ કિલો (અંદાજિત)
સ્વાદ અને સુગંધ	અત્યંત મીઠી, મનોહર સુગંધ અને GI ટેગ	અત્યંત મીઠી, સુગંધિત પણ સ્વાદ કરતાં લૂક વધારે
સેટિંગ (ફળ બેસવું)	મધ્યમથી સારું	કેસર કરતાં સહેજ વધુ સારું સેટિંગ

મુખ્ય તારણ: હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ કેસર અને મિયાઝાકી બંને સરખી જ ઉપજ આપે છે. જો મિયાઝાકીનો ભાવ કેસર કરતાં ૨ થી ૩ ગણો પણ મળે, તો ખેડૂત માટે ઘણું છે, પરંતુ રૂ.૨.૫ લાખ પ્રતિ કિલો મળવાનો દાવો તદ્દન હવામાં બનાવેલો મહેલ છે!

મિયાઝાકી કેરી શા માટે આટલી મોંઘી અને ખાસ છે?

જાપાનમાં મિયાઝાકી કેરીને ‘તાઈયો નો તામાગો’ (Taiyo no Tamago) એટલે કે “સૂર્યનું ઈંડું” કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ સામાન્ય કેરી નથી, પરંતુ એક ‘ડિઝાઇનર ફ્રુટ’ છે!

૧. ગ્રીનહાઉસ પ્રોસેસ: જાપાનના મિયાઝાકી અને ક્યુશુ પ્રદેશોમાં શિયાળામાં બરફ પડે છે. તેથી ત્યાં આ કેરી તાપમાન-નિયંત્રિત ગ્રીનહાઉસ (કાચના ઘરો)માં ઉગાડવામાં આવે છે.

૨. સૂર્યપ્રકાશનું સંચાલન: ફળ પાકતી વખતે તેને હાથથી ફેરવવામાં આવે છે જેથી ચારેય બાજુ સરખો સૂર્યપ્રકાશ મળે અને તેનો રંગ ઘેરો લાલ (રૂબી રેટ) થાય.

૩. નેટ બેગ સિક્યોરિટી: કેરી ઝાડ પર જ પૂરી પાકે છે. તે નીચે પડીને બગડે નહીં તે માટે દરેક ફળને રક્ષણાત્મક જાળી (Net Bag) બાંધવામાં આવે છે.

૪. ગિફ્ટ કલ્ચર: જાપાનમાં આ કેરી ખાવા માટે ઓછી અને શ્રીમંત લોકોને ફોર્મ સ્લીવ અને ટીશ્યુ પેપરમાં પેક કરીને ‘લક્ઝરી ગિફ્ટ’ તરીકે આપવા માટે વધુ ખરીદાય છે.

સિક્યોરિટી ગાર્ડ અને સીસીટીવીથી રક્ષણ!

મધ્યપ્રદેશના જબલપુરમાં જ્યારે સંકલ્પ પરિહારે મિયાઝાકી ઉગાડી, ત્યારે વાયરલ વાર્તાઓને કારણે ચોરી થવાના ડરથી તેમણે ફાર્મમાં ૧૮ સિક્યોરિટી ગાર્ડ, તાલીમબદ્ધ શ્વાન અને સીસીટીવી કેમેરા ગોઠવવા પડ્યા હતા! જોકે, ૨૦૨૪માં બાગાયત વિભાગના અધિકારીઓએ સ્થળ તપાસ કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, આ કેરીમાં કોઈ ‘જાદુઈ શક્તિ’ નથી, આ માત્ર એક ઊભો કરવામાં આવેલો દંતકથા સમાન પ્રચાર છે.

ભારતમાં નવી ફેશન: ‘ડિઝાઇનર અને રંગબેરંગી’ કેરીઓનો ક્રેઝ

આજે ભારતના મેટ્રો સિટીઝમાં રંગબેરંગી કેરીઓનું બજાર ગરમ થઈ રહ્યું છે. લોકો હવે માત્ર સ્વાદ જ નહીં પણ ‘લૂક’ પણ જુએ છે. સુમિત ઝરિયાના ભાલછેલ સ્થિત ફાર્મમાં મિયાઝાકી સિવાય અનેક અનોખી વિદેશી અને દેશી જાતો લહેરાય છે:

• બનાના મેંગો: કેળા જેવા લાંબા આકારની કેરી.
• સુપર ક્વીન: થાઈલેન્ડની પ્રખ્યાત જાત.
• ઇઝરાયેલી જાંબલી કેરી: ઘેરા જાંબલી રંગનું ફળ.
• અરુણિકા અને હુસ્નારા: ઘેરા લાલ અને નારંગી રંગની ભારતીય જાતો (ભાવ રૂ.૧૦૦ થી રૂ.૨૦૦/કિલો).
• અન્ય વિદેશી જાતો: અમેરિકાની ટોમી, એટકિન્સ, કીટ; જાપાનની ઓસ્ટીન; થાઈલેન્ડની નામ ડોક માઈ અને ઈઝરાયેલની માયા.

ગીરની માટીની અજાયબી અને કેરીનું પોષણ મૂલ્ય

ગીર પ્રદેશની આબોહવા વિશ્વની કોઈપણ ખૂણાની કેરીને દત્તક લેવા માટે આશીર્વાદરૂપ છે. બીજા શબ્દોમા કહીએ તો ગીરની માટીમાં દરેક દેશની અને દરેક વિસ્તારની કેરીઓ પાકી જાય છે. ગીર વિસ્તારમાં આજે પણ ૧૫૦ વર્ષ જૂના ૮,૦૦૦થી વધુ દેશી આંબા અસ્તિત્વમાં છે. તેમાંથી કેટલીક જાતો કેસર કરતાં પણ વધુ મીઠી, સુગંધિત અને લાંબો સમય ટકી રહે તેવી (ટકાઉ) છે.વિશ્વમાં કેરીની ૨,૦૦૦થી વધુ જાતો છે, જેમાંથી ૧,૦૦૦ જાતો એકલા ભારતમાં જોવા મળે છે!

કેરીનું પોષક મૂલ્ય (Nutritional Value per 100g)

કેરી માત્ર સ્વાદિષ્ટ જ નહીં પરંતુ કુદરતી વિટામિન્સનો ખજાનો છે:

• કેલરી: ૬૦ થી ૯૦ કેલરી
• પાણીનું પ્રમાણ: ૭૫ ટકાથી ૮૫ ટકા
• કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ: ૧૪.૯૮ ગ્રામ (સુગર: ૧૩.૬૬ ગ્રામ)
• પ્રોટીન: ૦.૮૨ ગ્રામ | ફાઇબર: ૧.૬ ગ્રામ
• વિટામિન્સ & મિનરલ્સ: વિટામિન C (૩૬.૪ mg), વિટામિન A, કેલ્શિયમ, ફોસ્ફરસ અને આયર્ન.

ખેડૂતો માટે શું યોગ્ય છે?

જાપાનની મિયાઝાકી કેરી એક ઉત્તમ અને આકર્ષક જાત જરૂર છે, પરંતુ “લાખો રૂપિયાની કમાણી”ના વાયરલ દાવાઓથી દૂર રહેવું જ ડહાપણ છે. જો તમારી પાસે જમીન હોય તો શોખ ખાતર કે પ્રયોગ માટે ૧-૨ છોડ વાવી શકાય. પરંતુ, વ્યાપારી ધોરણે ખેતી કરતા પહેલાં આપણી સ્થાનિક ‘ગીર કેસર’ કે ‘આફૂસ’ પર ભરોસો રાખવો જ આર્થિક રીતે સુરક્ષિત છે. કારણ કે “ઓરિજિનલ સ્વાદ, સુગંધ અને સસ્તા વાવેતરમાં આપણી દેશી કેસરનો કોઈ મુકાબલો નથી!”