E20 ની ચિંતાઓ વચ્ચે 100 ઓક્ટેન પેટ્રોલના વેચાણમાં બમણો ઉછાળો: અમદાવાદમાં ઈ-20 પેટ્રોલનું શુદ્ધને નામે વેચાણ

E20 ની ચિંતાઓ વચ્ચે 100 ઓક્ટેન પેટ્રોલના વેચાણમાં બમણો ઉછાળો

ઇથેનોલ મિશ્રણથી વાહનોને નુકસાન થવાની વધતી જતી ચિંતાઓ વચ્ચે તાજેતરના મહિનાઓમાં 100-ઓક્ટેન પ્રીમિયમ પેટ્રોલ—જે ઇથેનોલ મિશ્રણમાંથી મુક્ત (Exempt) હોય તેવો એકમાત્ર ગ્રેડ છે—તેનું વેચાણ બમણાથી વધુ થઈ ગયું છે, તેમ આ બાબતથી માહિતગાર લોકોએ જણાવ્યું હતું.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે ખાસ કરીને જુલાઈ મહિનામાં ઇથેનોલ મિશ્રણ અંગેની ચર્ચા વધુ ઘેરી બનતાં વેચાણમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) વિવિધ બ્રાન્ડ્સ હેઠળ 100-ઓક્ટેન પેટ્રોલનું વેચાણ કરે છે, જેમાં ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOCL) નું XP100, ભારત પેટ્રોિલયમ કોર્પોરેશન (BPCL) નું Speed100 અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોિલયમ કોર્પોરેશન (HPCL) નું poWer100 શામેલ છે. બળતણનો આ ગ્રેડ મુખ્યત્વે સુપરકાર, લક્ઝરી સેડાન્સ અને સુપરબાઇક્સ સહિતના હાઇ-પરફોર્મન્સ વાહનો માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં તેની કિંમત ઘણી વધારે હોવાના કારણે ભારતના કુલ પેટ્રોલ વેચાણમાં તેનો હિસ્સો માત્ર 0.1 ટકા જેટલો જ છે, તેમ ઉપર ટાંકેલા લોકોએ જણાવ્યું હતું.

“અમે તાજેતરના મહિનાઓમાં ઇથેનોલ-મુક્ત પેટ્રોલની માંગમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોયો છે. ઇથેનોલ મિશ્રણને કારણે વાહનોને નુકસાન થવા અંગે સોશિયલ મીડિયા પર કરાતા દાવાઓએ આ વધારાને પ્રોત્સાહિત કર્યો છે. સૌથી વધુ માંગ દિલ્હીમાંથી આવી છે,” તેમ એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું હતું. પ્રકાશનના સમય સુધી પેટ્રોલિયમ અને નૈસર્ગિક ગેસ મંત્રાલય (MoPNG), IOC, BPCL અને HPCL ને મોકલવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબો મળ્યા ન હતા. દિલ્હીમાં, ઇથેનોલ-મુક્ત 100-ઓક્ટેન પેટ્રોલ પ્રતિ લીટર આશરે ₹ 160 માં વેચાય છે, જે સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં લગભગ 57 ટકા વધુ છે. 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત સામાન્ય પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લીટર ₹ 102.12 છે, જ્યારે E20 પ્રીમિયમ ગ્રેડ XP95, Speed97 અને poWer95 ની કિંમત પ્રતિ લીટર આશરે ₹ 111-112 છે.

મુંબઈમાં, 100-ઓક્ટેન પેટ્રોલ પ્રતિ લીટર આશરે ₹ 167.35 માં વેચાય છે, જ્યારે સામાન્ય પેટ્રોલની કિંમત પ્રતિ લીટર ₹ 111.21 છે. E20 પ્રીમિયમ ગ્રેડની કિંમત પ્રતિ લીટર આશરે ₹ 120-121 છે. ઓછી માંગને કારણે, દેશના 1 ટકાથી પણ ઓછા ફ્યુઅલ સ્ટેશનો (પેટ્રોલ પંપ) પર 100-ઓક્ટેન પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ છે, અને તેની ઉપલબ્ધતા મોટે ભાગે મેટ્રો શહેરો સુધી જ મર્યાદિત છે, તેમ સ્ત્રોતોએ જણાવ્યું હતું. અધિકારીઓને અપેક્ષા છે કે ઇથેનોલ-મિશ્રિત બળતણ અંગેની ચિંતાઓ શાંત થયા પછી માંગમાં તાજેતરમાં થયેલો આ ઉછાળો કામચલાઉ સાબિત થશે અને વેચાણ સામાન્ય થઈ જશે.

“આ બળતણ સુપર-પ્રીમિયમ વાહનો માટે છે. વર્તમાન વલણને જોતાં એવું લાગે છે કે સામાન્ય વાહનોના કેટલાક માલિકો પણ તે ખરીદી રહ્યા છે. તે લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા નથી કારણ કે તેનાથી તેમનું ફ્યુઅલ બિલ નોંધપાત્ર રીતે વધી જશે,” તેમ એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. ગયા અઠવાડિયે, સરકારે જણાવ્યું હતું કે સરકારી ઓઇલ રિટેલર્સ દ્વારા વેચવામાં આવતા 100-ઓક્ટેન પ્રીમિયમ ગ્રેડનું પેટ્રોલ ઇથેનોલ મિશ્રણ વગર સપ્લાય કરવાનું ચાલુ રાખવામાં આવશે.તેણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ઇથેનોલ મિશ્રણને 20 ટકાથી વધુ વધારવાનો કોઈ નિર્ણય લેવાયો નથી, અને E0 અથવા E10 પેટ્રોલ પુનઃ રજૂ કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી.

100-ઓક્ટેન પેટ્રોલનો રિસર્ચ ઓક્ટેન નંબર (RON) 100 હોય છે, જે તેને સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં એન્જિન નોકિંગ (engine knocking) સામે વધુ પ્રતિકાર શક્તિ આપે છે. ઊંચું ઓક્ટેન રેટિંગ બળતણને ઇગ્નીશન પહેલાં વધુ તાપમાન અને કમ્પ્રેશન સહન કરવાની મંજૂરી આપે છે, જે તેને હાઇ-પરફોર્મન્સ, હાઇ-કમ્પ્રેશન એન્જિન માટે અનુકૂળ બનાવે છે.

જુલાઈમાં માંગમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો, જેમાં દિલ્હી અગ્રેસર રહ્યું.

પેટ્રોલ વેચાણમાં માત્ર 0.1% ના હિસ્સા સાથે માંગ મર્યાદિત (niche) રહી છે.

સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં 57% વધુ મોંઘું; 1% થી પણ ઓછા ફ્યુઅલ સ્ટેશનો પર ઉપલબ્ધ.

અધિકારીઓને અપેક્ષા છે કે ખર્ચ વધુ હોવાથી સામાન્ય વાહનચાલકો પાછા હટશે અને તાજેતરનો ઉછાળો ધીમો પડશે.

સરકાર ઇથેનોલ-મુક્ત 100-ઓક્ટેન ફ્યુઅલ જાળવી રાખશે; E0 કે E10 પાછા લાવવાની કોઈ યોજના નથી.

કેન્દ્ર સરકારે સ્વીકાર્યું છે કે E20 માઇલેજમાં 3-5% નો ઘટાડો કરે છે, જ્યારે તેના પરફોર્મન્સ ફાયદા પણ રેખાંકિત કર્યા છે.

અમદાવાદમાં ઘણાં પેટ્રોલ પમ્પ પર ઈ-20 પેટ્રોલને જ શુદ્ધ પેટ્રોલ તરીકે ઓળખાવીને વેચવામાં આવી રહ્યું છે. ઈ-20 પેટ્રોલ પમ્પ પર ન હોવાનું જણાવીને મોટર માલિકોને વધુ ભાવે શુદ્ધ પેટ્રોલ ખરીદવાની ફરજ પાડવામાં આવી રહી છે. તેની ગેરન્ટી શું તેવા સવાલનો જવાબ પણ આપતા નથી. અમારી પાસે તો આ જ પેટ્રોલ છે તેમ જણાવીને તે વેચી રહ્યા છે. બીજું જોઈતું હોય તો તમે બીજા પેટ્રોલ પમ્પ પર જઈ શકો છો. તેમ જણાવીને મોટર માલિકોને ઈ-20 પેટ્રોલ મોંઘા ભાવે ખરીદવાની ફરજ પાડવામાં આવી રહી છે.