કન્ટેઈનર જોખમી-શંકાસ્પદ હોવાનું દર્શાવતા વાહિયાત કારણો બતાવી કન્સાઈનમેન્ટ રોકવા સામે કસ્ટમ્સ બ્રોકર્સનો વિરોધ

જોખમી અને શંકાસ્પદ ગણવા માટેના પેરામીટર્સ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે તેની તુરંત સમીક્ષા સૌથી પહેલા કરવામાં આવવી જોઈએ

ICD ખોડિયાર ખાતે નિકાસમાં બિનજરૂરી વિલંબથી કસ્ટમ્સ બ્રોકરો પરેશાન: FCBA ઈન્ડિયાએ CBIC ચેરમેનને પત્ર લખી NCTC ના અધિકારીઓની કામગીરી સામે ઉઠાવ્યા આકરા સવાલો

અમદાવાદ: અમદાવાદના ખોડિયાર સ્થિત ઈનલેન્ડ કન્ટેનર ડેપો ખાતેથી વિદેશમાં માલ સામાન નિકાસ કરતા વેપારીઓ અને કસ્ટમ્સ બ્રોકર્સ માટે નેશનલ કસ્ટમ્સ ટાર્ગેટિંગ સેન્ટર-એનસીટીસીએ લાગુ કરેલા શંકાસ્પદ એક્સપોર્ટને લગતા વિવિધ ‘પેરામીટર્સ’ને પરિણામે નિકાસના સંખ્યાબંધ કન્ટેનરો પોર્ટ પર અટવાઈ ગયા છે. આ મુદ્દે ફેડરેશન ઓફ કસ્ટમ્સ બ્રોકર્સ એસોસિએશન ઇન ઈન્ડિયાના ફાઉન્ડર મેમ્બર પાર્થિવ વી. દવેએ નવી દિલ્હી સ્થિત સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઈનડાયરેક્ટ ટેક્સીસ એન્ડ કસ્ટમ્સના ચેરમેનને એક કડક પત્ર પાઠવીને રજૂઆત કરી છે.

એનસીટીસીએ ઇનલેન્ડ કંટેઈનર ડેપો-ખોડિયાર ખાતેથી મોકલ વામાં આવતા કન્ટેનરો માટે ચાર સામાન્ય મુદ્દાઓને જોખમી-શંકાસ્પદ ગણાવીને એક્સપોર્ટ અટકાવવામાં આવ્યું છે. આ ચાર મુદ્દાઓમાં નિકાસ થઈ રહેલો તમામ માલ મલેશિયા જઈ રહ્યો હોય, એક જ કસ્ટમ્સ હાઉસ એજન્ટના માધ્યમથી તમામ ચાર લાઈવ કન્સાઈનમેન્ટના શિપિંગ બિલ ફાઈલ કરવામાં આવ્યા હોય, તમામ નિકાસકાર વેપારીઓ એક જ પ્રકારની પ્રોડક્ટ્સ એટલે કે કાપડ,રેડીમેડ ગારમેન્ટ્સ – HSN 62041390) નિકાસ કરી રહ્યા હોય તો તેને શંકાસ્પદ ગણાવવામાં આવ્યા છે. આ જ રીતે તમામ નિકાસ એક જ ડ્રાય પોર્ટ ઇનલેન્ડ કંટેઈનર ડેપો-ખોડિયાર પરથી થઈ રહી હોવાથી પણ તેને શંકાસ્પદ ગણવામાં આવી રહ્યો છે. 

ફેડરેશન ઓફ કસ્ટમ્સ બ્રોકર ઇન ઈન્ડિયાના આકરા સવાલો 

ફેડરેશન ઓફ કસ્ટમ્સ બ્રોકર્સ એસોસિયેશન-એફસીબીએના પ્રમુખ પાર્થિવ વિજય દવે નિકાસના કન્સાઈનમેન્ટને જોખમી અને શંકાસ્પદ ઠરાવતા આદેશનો વિરોધ કરતાં જણાવ્યું છે કે હવે નિકાસ કયા દેશમાં કરવું તે નક્કી કરવા માટે પણ કરવા એનસીટીસીને પૂછવું પડશે? નિકાસકારોએ કયા દેશના આયાતકાર પાસેથી ઓર્ડર લાવવો કે કયા દેશમાં માલ વેચવો, તે માટે શું હવે NCTC વિભાગને પૂછવું પડશે? બીજુ, ભારતના કોઈ પણ એરપોર્ટ કે સી-પોર્ટ પરથી નિકાસ કરવા માટે કયા કસ્ટમ્સ બ્રોકરની સેવા લેવી તે વેપારીની પોતાની પસંદગી છે. તેમાં કસ્ટમ્સની કોઈ જ ભૂમિકા હોઈ શકે નહિ. ત્રીજું, વેપારીઓ જે વસ્તુનો ધંધો કરતા હોય તેનો જ HSN કોડ વાપરે અને નજીકનું પોર્ટ ખોડિયાર પસંદ કરે તે સ્વાભાવિક છે. 

એફસીબીએ ઇન ઇન્ડિયાએ  કસ્ટમ્સના પ્રસ્તુત પત્ર સામે વિરોધ નોંધાવતા જણાવ્યું હતું કે જોખમી અને શંકાસ્પદ નિકાસના પેરામીટર્સ નક્કી કરનાર એનસીટીસીના અધિકારી એટલા “બુદ્ધિશાળી અને જ્ઞાની” લાગે છે કે તેમને જ ખબર છે કે વેપારીઓએ ક્યાંથી ઓર્ડર લાવવો, કયો ધંધો કરવો અને કયા પોર્ટનો ઉપયોગ કરવો!

નિયમ મુજબ નિકાસ પછી તપાસ કરો, પહેલા માલ અટકાવશો નહીં

પત્રમાં ન્હાવા શેવા કસ્ટમ્સ કમિશનરેટ દ્વારા તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલા સ્ટેન્ડિંગ ઓર્ડર (SOP) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. કસ્ટમ્સના જ નિયમ મુજબ જો કોઈ શંકા કે અલર્ટ હોય, તો માલની નિકાસ થઈ ગયા પછી રિકવરી કે ચકાસણીના પગલાં લઈ શકાય છે. પરંતુ, માલસામાનને પોર્ટ પર જ રોકી રાખવાથી વેપારીઓને મોટું આર્થિક નુકસાન થાય છે. ખાસ કરીને વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ગ્લોબલ યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને નિકાસકારોનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે, ત્યારે આવા નિર્ણયથી દેશના નિકાસ વેપારને ભારે ફટકો પડી રહ્યો છે.

FCBA ઈન્ડિયાએ ઉચ્ચ અધિકારીઓને અપીલ કરી છે કે, એનસીટીસીના અધિકારીના આ વલણ તથા કઈ માનસિકતા સાથે નિકાસના કન્સાઈનમેન્ટને જોખમી અને શંકાસ્પદ ગણવા માટેના પેરામીટર્સ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે તેની તુરંત સમીક્ષા સૌથી પહેલા કરવામાં આવવી જોઈએ. તેમના આ પેરામીટર્સને કારણે અટવાયેલા કન્સાઈનમેન્ટને તાત્કાલિક મુક્ત કરી નિકાસ પ્રક્રિયા સરળ બનાવવામાં આવે તે વર્તમાન સમયની જરૂરિયાત છે. આ પત્રની નકલ નાણા મંત્રાલય, મહેસૂલ સચિવ, વાણિજ્ય મંત્રાલય, DRI (દિલ્હી અને ગુજરાત) તેમજ દેશના તમામ કસ્ટમ્સ કમિશનરેટને પણ જાણ અને યોગ્ય કાર્યવાહી અર્થે મોકલવામાં આવી છે.

કસ્ટમ્સ વિભાગનો ‘રિસ્કી એક્સપોર્ટર એલર્ટ’ પરિપત્ર 

એનસીટીસીએ એલર્ટની જાહેરાત કરતાં પત્ર નંબર 375-379 છે. 28 સપ્ટેમ્બર 2026ના કરવામાં આવેલા પરિપત્રમાં ઇનલેન્ડ કંન્ટેઈનર ડેપો સાબરમતી-ખોડિયા ખાતેથી મોકલવામાં આવી રહેલા જોખમી અને શંકાસ્પદ નિકાસ માલસામાન સામે તાકીદની કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ પરિપત્રમાં શંકાસ્પદ ૧૧ શિપિંગ બિલ્સ અને નિકાસ કરતી પાંચ પેઢીના કન્સાઈનમેન્ટને જોખમી અને શંકાસ્પદ ઠેરવવામાં આવ્યા છે. આ પાંચ પેઢીઓમાં મેસર્સ ધ્યેય એન્ટરપ્રાઈસના ત્રણ શિપિંગ બિલ મેસર્સ જિયા ઇન્ટરનેશનલના બે શિપિંગ બિલ મેસર્સ પાલ્ક્સપોર્ટના બ શિપિંગ બિલ અને મેસર્સ શિપ એક્સપોર્ટના બે શિપિંગ તથા મેસર્સ યસ્વિ એક્સપોર્ટના બે શિપિંગ બિલનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ અલગ-અલગ નિકાસકારોના પ્રોફાઈલ, એડ્રેસ, પ્રોડક્ટ કેટેગરી કે સપ્લાયર ડેટામાં ઘણી સામ્યતાઓ જોવા મળી છે, જેના કારણે સિસ્ટમે તેને શંકાસ્પદ/બોગસ અ થવા ડ્યુટી ડ્રોબેક/IGST રિફંડના કૌભાંડ માટે રચેલી ‘સિન્ડિકેટ’ તરીકે ટ્રેક કરી છે. પરિણામે નિકાસકારોના રિફંડ અને ડ્રોબેકના લાભ અટકી જાયય છે. જે નિકાસકાર કે શિપિંગ બિલ પર આ એલર્ટ આવે, તેમના માલનું કન્ટેનર પોર્ટ પર રોકીને કસ્ટમ્સ અધિકારીઓ દ્વારા ૧૦૦ ટકા ભૌતિક ચેકિંગ કરવામાં આવે છે. તેમાં ગરબડ જણાય તો નિકાસકારનો આયાત-નિકાસ કોડ (IEC Number) પણ રદ કે સ્થગિત થઈ શકે છે.