FSSAIએ પનીર, માસ અને માછલી માટે કોલ્ડ ચેઈન વિના ન મોકલવા ફરમાન કર્યુ

FSSAIએ પનીર, માસ અને માછલી માટે કોલ્ડ ચેઈન વિના ન મોકલવા ફરમાન કર્યુ

ફૂડ સેફ્ટી સ્ટાન્ડર્ડ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયાએ નાશવંત સામગ્રીનું નુકસાન અટકાવવા કડક એડવાઈઝરી

ખરીદીથી લઈને અંતિમ ગ્રાહક સુધી સામગ્રી પહોંચે ત્યાં સુધી સપ્લાય ચેઈનમાં નક્કી કરેલું કોલ્ડ તાપમાન સતત જાળવવું ફરજિયાત

નવી દિલ્હી: જાહેર આરોગ્યની સુરક્ષા અને ખાદ્યપદાર્થોની ગુણવત્તા જાળવી રાખવા માટે ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ દેશના તમામ ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર્સ માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને કડક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરીને પનીર, ચિકન, માંસ અને માછલી જેવી ઝડપથી બગડી જતી સામગ્રીનું ઉત્પાદન, પેકિંગ, સંગ્રહ અને પરિવહન (ટ્રાન્સપોર્ટેશન) માત્ર અને માત્ર નિયંત્રિત તાપમાન હેઠળ જ કરવાનું રહેશે. રાજ્યના ખાદ્ય સુરક્ષા અધિકારીઓ, ભારતીય રેલવે અને FSSAI ના પ્રાદેશિક નિયામકોને સખત ચેકિંગ કરવા અને નિયમોનું પાલન ન કરનારાઓ સામે સામગ્રી જપ્ત કરવા અને તેનો નાશ કરવા સહિતની કાનૂની કાર્યવાહી કરવાના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે.

FSSAI ની માર્ગદર્શિકા અને શરતો

FSSAI એ ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ (લાઈસન્સિંગ અને રજીસ્ટ્રેશન) રેગ્યુલેશન્સ, 2011 ના શેડ્યૂલ 4 અંતર્ગત તાપમાન અને સ્વચ્છતાના ધોરણો સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યા છે. એક, સોર્સિંગ એટલે કે નાશવંત સામગ્રીની ખરીદીથી લઈને અંતિમ ગ્રાહક સુધી સામગ્રી પહોંચે ત્યાં સુધી સપ્લાય ચેઈનમાં નક્કી કરેલું કોલ્ડ તાપમાન સતત જાળવવું ફરજિયાત છે. બે, ખોયા પનીર કે માછલીનું વહન માત્ર ઢંકાયેલા, સાફ અને ફૂડ-ગ્રેડ હાઈજેનિક વાહનોમાં જ થઈ શકશે. ત્રીજું, સામગ્રીને ધૂળ, ભેજ, જીવજંતુ અને ક્રોસ-કન્ટામિનેશનથી બચાવવા માટે યોગ્ય સેકન્ડરી પેકેજિંગ કરવું અનિવાર્ય છે. ચોથું, દરેક કન્સાઈનમેન્ટનું બિલ કે ઈનવોઈસ અને ટ્રેસેબિલિટી રેકોર્ડ વેપારીઓએ સાચવવાનો રહેશે.

ભારતમાં કોલ્ડ ચેઈનની વર્તમાન સ્થિતિ અને સુધારાની અપેક્ષા

ભારતમાં ખોયા પનીર અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સનો મોટો હિસ્સો આજે પણ સામાન્ય ખુલ્લા વાહનો અથવા ટેમ્પોમાં પ્લાસ્ટિકના કેરેટ કે જ્યુટની બોરીઓમાં પેક કરીને પરિવહન કરવામાં આવે છે, જેનાથી તાપમાન જળવાતું નથી. બીજું, ઉત્તર ભારત અને પશ્ચિમ ભારતના મોટા શહેરોમાં કોલ્ડ સ્ટોરેજ છે, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોથી શહેરો સુધી માલ લાવવા માટે ‘રેફ્રિજરેટેડ ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો’ની ભારે અછત જોવા મળે છે.

કેટલા સુધારાની જરૂર છે?

સપ્લાય ચેઈનના નિષ્ણાતો અને નીતિ આયોગના મૂલ્યાંકન મુજબ, ભારતને ખેતરેથ કે ડેરીથી પ્રોસેસિંગ યુનિટ સુધી ‘ફર્સ્ટ માઈલ’ અને રિટેલર સુધી ‘લાસ્ટ માઈલ’ કનેક્ટિવિટી માટે રેફ્રિજરેટેડ વાહનોની ક્ષમતામાં 40 ટકાથી 50 ટકા સુધીના ત્વરિત વધારાની જરૂરિયાત છે. અધિકૃત સરકારી અભ્યાસો (જેમ કે ICAR-CIPHET – સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પોસ્ટ-હારવેસ્ટ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી અને MoFPI – ખાદ્ય પ્રક્રિયા ઉદ્યોગ મંત્રાલય) ના અહેવાલો મુજબ ભારતમાં યોગ્ય લિન્કેજ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજના અભાવે દર વર્ષે અંદાજે  રૂ. 89,000 કરોડથી રૂ. 92,000 કરોડ ની કિંમતનો ખેત-પેદાશ અને નાશવંત ખાદ્યપદાર્થ (ખોરાક) બગડી જાય છે. તેમ જ કોલ્ડ પ્રોસેસિંગ વગર ટ્રાન્સપોર્ટેશન દરમિયાન અંદાજે ૬.૭ ટકાથી ૧૦.૫ ટકા જેટલું માંસ અને માછલી બગડીને ફેંકી દેવું પડે છે.આ જ રીતે તાપમાનની વિષમતાના કારણે પ્રોસેસિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન દરમિયાન અંદાજે ૦.૯ ટકાથી ૩.૫ ટકા ડેરી પેદાશો માઇક્રોબાયલ ગ્રોથ (બેક્ટેરિયા) ને કારણે દૂષિત થાય છે.