લગ્નની લાલચ આપી શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા બાદ કારણ વિના લગ્ન કરવાનો ઇનકાર કરવો તે BNS ની કલમ ૬૯ હેઠળ ગંભીર ગુનો

લગ્નની લાલચ આપી શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા બાદ કારણ વિના લગ્ન કરવાનો ઇનકાર કરવો તે BNS ની કલમ ૬૯ હેઠળ ગંભીર ગુનો

ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો: યુવકને ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ જવાબદાર ઠેરવ્યોઃ પિટીશન ફગાવી દીધી

ગુજરાત હાઈકોર્ટેના જસ્ટિસ એમ. કે. ઠક્કરે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ પુરુષ લગ્નનું વચન આપીને મહિલા સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધે અને ત્યારબાદ કોઈપણ યોગ્ય કારણ આપ્યા વિના લગ્ન કરવાનો ઇનકાર કરી દે, તો તેની સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ ૬૯ (છેતરપિંડીપૂર્વક શારીરિક સંબંધ બાંધવો) હેઠળ ગુનો બને છે. આ અવલોકન સાથે હાઈકોર્ટે આરોપી યુવક દ્વારા પોતાની સામે નોંધાયેલી FIR રદ કરવા માટે દાખલ કરવામાં આવેલી પિટિશન ફગાવી (ડિસમિસ) દીધી છે.

આ કેસની વિગતો મુજબ, ફરિયાદી યુવતી (ઉંમર આશરે ૨૩ વર્ષ) અને આરોપી યુવક (પિટિશનર) છેલ્લા ૨ વર્ષથી એકબીજાને ઓળખતા હતા અને તેમની વચ્ચે નિકટતા હતી. વર્ષ ૨૦૨૪માં આરોપી યુવક ફરિયાદી યુવતીના ઘરે ગયો હતો, ત્યારબાદ બંનેના માતા-પિતા તેમના લગ્ન માટે સંમત થયા હતા. જોકે, જે દિવસે સગાઈ થવાની હતી તે જ દિવસે આરોપીના પરિવારમાં એક સભ્યનું અવસાન થતા સગાઈ મુલતવી રહી હતી. તે સમયે યુવતીના માતા-પિતાને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે લગ્ન તો યુવતી સાથે જ કરવામાં આવશે.

ઉદયપુર પ્રવાસ અને રૂ. ૧૫ લાખની માંગ: ત્યારબાદ યુવતી આરોપી સાથે ઉદયપુર ગઈ હતી, જ્યાં લગ્નની લાલચ અને વચન આપીને આરોપીએ તેની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા હતા. પાછળથી આરોપીના પિતાએ સગાઈ આગળ વધારવા માટે રૂ. ૧૫ લાખની માંગણી કરી હતી, જે આપવા માટે યુવતીના માતા-પિતા તૈયાર પણ થઈ ગયા હતા.

લગ્નનો ઇનકાર અને FIR: મે ૨૦૨૬ માં જ્યારે યુવતીના પિતાએ લગ્નની તારીખ નક્કી કરવા બાબતે પૂછપરછ કરી, ત્યારે આરોપીના પરિવારજનોએ લગ્ન કરવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી હતી. આરોપી યુવકે પણ યુવતીને કહી દીધું હતું કે તે તેની સાથે લગ્ન કરવા માંગતો નથી. આ ઘટનાક્રમ બાદ યુવતીએ આરોપી વિરુદ્ધ BNS ની કલમ ૬૯ હેઠળ પોલીસ ફરિયાદ (FIR) નોંધાવી હતી.

પક્ષકારોની રજૂઆત અને દલીલો

• આરોપી (પિટિશનર) ની રજૂઆત: આરોપી તરફથી હાઈકોર્ટમાં પ્રથમ દર્શી અહેવાલ રદ કરવા માટે પિટિશન દાખલ કરીને દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તે અને ફરિયાદી યુવતી છેલ્લા બે વર્ષથી એકબીજાને ઓળખતા હતા અને તેમની વચ્ચે સહમતિથી નિકટતા હતી. યુવતી પુખ્ત વયની (આશરે ૨૩ વર્ષની) હોવાથી આ સંબંધો પરસ્પર સંમતિથી બંધાયા હતા, તેથી કાયદાકીય પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવી તે કાયદાનો દુરુપયોગ છે. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આરોપી કે ફરિયાદી તરફથી લગ્ન ન કરવા પાછળનું કોઈ જ યોગ્ય કારણ રજૂ કરવામાં આવ્યું નથી.

હાઈકોર્ટે પિટિશન શા માટે ડિસમિસ (ફગાવી) કરી?

જસ્ટિસ એમ. કે. ઠક્કરે પિટિશન ફગાવતા નીચેના મુખ્ય કાયદાકીય કારણો આપ્યા હતા:

BNS કલમ ૬૯ નો ઉદ્દેશ્ય: ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ ૬૯ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ છેતરપિંડીપૂર્વક અથવા લગ્ન કરવાનો ઈરાદો ન હોવા છતાં લગ્નનું ખોટું વચન આપીને મહિલા સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધે (જે બળાત્કારની વ્યાખ્યામાં ન આવતું હોય), તો તેને ૧૦ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની સજા થઈ શકે છે. કોર્ટે કહ્યું કે આ કલમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લગ્નના ખોટા વચન હેઠળ થતા જાતીય શોષણથી મહિલાઓને રક્ષણ આપવાનો છે.

સંમતિ અને છેતરપિંડી વચ્ચેનો ભેદ: કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ફરિયાદી યુવતી ૨૩ વર્ષની પુખ્ત વયની મહિલા છે અને બળાત્કાર તથા સંમતિથી બંધાયેલા સંબંધો વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત છે. પરંતુ, સંજોગો જોતા એ સ્પષ્ટ થાય છે કે આરોપી ખરેખર લગ્ન કરવા માંગતો હતો કે પછી માત્ર પોતાની વાસના સંતોષવા માટે ખોટું વચન આપીને છેતરપિંડી કરી હતી.

શરૂઆતથી જ બદઈરાદો: આરોપીએ કોઈપણ કારણ આપ્યા વિના લગ્ન કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જે દર્શાવે છે કે શરૂઆતથી જ તેનો ઈરાદો લગ્ન કરવાનો નહોતો, પરંતુ લગ્નના બહાને શારીરિક સંબંધ બાંધવાનો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટના સિદ્ધાંત (ભજનલાલ કેસ) મુજબ કાર્યવાહી: કોર્ટે જણાવ્યું કે પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ આરોપી સામે દખલપાત્ર ગુનો બને છે અને આ કેસ સુપ્રીમ કોર્ટના ‘સ્ટેટ ઓફ હરિયાણા વિરુદ્ધ ભજનલાલ’ કેસમાં નક્કી કરાયેલા FIR રદ કરવાના કોઈપણ માપદંડમાં આવતો નથી. તેથી ન્યાયના હિતમાં એફઆઈઆર રદ કરવાની સત્તા વાપરવાની જરૂર નથી.