માર્કેટમાંથી Sovereign Gold Bonds ખરીદી કરનારે હવે કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ ભરવો પડશે
નવો નિયમ 1 એપ્રિલ 2026થી લાગુ પડશે અને આકારણી વર્ષ 2026–27 તથા ત્યારબાદના વર્ષો માટે અમલમાં રહેશે.
Union Budget 2026એ Sovereign Gold Bonds (SGBs)માં રોકાણ કરનારા માટે મોટો નીતિગત ફેરફાર કરીને ગોલ્ડ બોન્ડની મેચ્યોરિટીની રકમ પર કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ લગાવવાનો નિર્ણય પહેલી ફેબ્રુઆરીએ રજૂ કરેલા બજેટના માધ્યમથી લીધો છે. અત્યાર સુધી એવી માન્યતા હતી કે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડમાં કરેલા રોકાણની રકમ મેચ્યોરીટી ટાણે ઉપાડે તો તેના પર થયેલો એટલે કે SGB પર થયેલો નફો સંપૂર્ણપણે ટેક્સ-ફ્રી છે, પરંતુ હવે એવું બધાં રોકાણકારો માટે રહેશે નહીં.
સોનાની કિંમતો રેકોર્ડ લેવલે પહોંચતા અને મોંઘવારી તથા બજારની અસ્થિરતા સામે બચાવ તરીકે લોકો SGB તરફ વળતા હતા. આ સંજોગોમાં Finance Bill, 2026એ મહત્વપૂર્ણ તફાવત લાવ્યો છે. સરકાર પાસેથી સીધા બોન્ડ ખરીદનાર રોકાણકારો અને પછી સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી ખરીદનાર રોકાણકારો વચ્ચે સરકારે ભેદ ઊભો કરી દીધો છે.
બજેટમાં કરવામાં આવેલા સૂચિત સુધારા મુજબ SGB પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સમાંથી મળતી છૂટ હવે ફક્ત ઓરિજિનલ સબસ્ક્રાઇબર્સ પૂરતી જ સીમિત રહેશે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો જે રોકાણકારોએ શરૂઆતના ઇશ્યુ વખતે બોન્ડ લીધા હશે અને મેચ્યોરિટી સુધી તે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ જાળવી રાખ્યા હશે તેમને જ કેપિટલ ગેઈનની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મળશે. ઈશ્યૂમાંથી નહિ, પરંતુ બજારમાંથી સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ ખરીદનારાઓને કેપિટલ ગેઈન ટેક્સની માફીનો લાભ મળશે નહિ.
હાલની વ્યવસ્થા મુજબ Income-tax Actની કલમ હેઠળ SGB રીડીમ કરતી વખતે મળતા નફા પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ લાગતો નહોતો. વર્ષો દરમ્યાન RBIએ અનેક તબક્કાવાર SGB બહાર પાડ્યા હતા. તેમ જ સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવતું હતું કે બોન્ડ ક્યાંથી લેવાયો હોય તે મહત્વનું નથી. તેની મેચ્યોરિટી પર ટેક્સ માફીના લાભ મળશે.
પરંતુ Budget 2026 સ્પષ્ટ કરે છે કે આ છૂટ માત્ર ત્યારે જ મળશે જ્યારે બોન્ડ મૂળ ઇશ્યુ સમયે લેવાયો હોય અને સતત મેચ્યોરિટી સુધી રાખવામાં આવ્યો હોય. આ નવો નિયમ 1 એપ્રિલ 2026થી લાગુ પડશે અને આકારણી વર્ષ 2026–27 તથા ત્યારબાદના વર્ષો માટે અમલમાં રહેશે.
પ્રાઇમરી રોકાણકારોને ટેક્સ-ફ્રી લાભ યથાવત
જેઓએ SGB સીધા RBI પાસેથી સબ્સ્ક્રિપ્શન વિન્ડોમાં લીધા હતા અને મેચ્યોરિટી સુધી રાખશે, તેમને મેચ્યોરિટી સમયે મળતા રિડેમ્પશન અમાઉન્ટ પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સમાંથી સંપૂર્ણ છૂટ મળશે. દર વર્ષે મળતું 2.5 ટકા વ્યાજ પહેલાની જેમ ટેક્સેબલ રહેશે, પરંતુ સોનાની કિંમત વધવાથી થતો નફો ટેક્સ-ફ્રી રહેશે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો “મેચ્યોરિટી પર ટેક્સ-ફ્રી”નો વાયદો હજુ પણ જીવંત છે. જે રોકાણકારોએ ઇશ્યૂ વખતે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ ખરીદ્યા હોય અને મેચ્યોરિટી સુધી જાળવી રાખ્યા હોય તેમન જ આઠ વર્ષની મુદતને અંતે વેરા માફીનો લાભ આપવામાં આવશે.
સેકન્ડરી માર્કેટ ખરીદદારોને હવે છૂટ નહીં
વાસ્તવિક અસર તે રોકાણકારો પર પડશે જેમણે સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે SGB ખરીદ્યા છે — જેમ કે Zerodha અથવા Groww જેવી બ્રોકર પ્લેટફોર્મ્સ પરથી ખરીદી કરનારાઓને વેરા માફીનો લાભ મળશે નહિ. નવા નિયમ મુજબ, સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી ખરીદેલા SGB પર મેચ્યોરિટી વખતે કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સમાંથી છૂટ મળશે જ નહીં. ભલે રોકાણકાર બોન્ડ અંત સુધી રાખે. ખરીદી કિંમત અને રિડેમ્પશન કિંમત વચ્ચેનો ફરક કેપિટલ ગેઇન તરીકે ટેક્સેબલ બનશે.
આ ઉપરાંત, જેમણે શરૂઆતમાં SGB લીધા પરંતુ મેચ્યોરિટી પહેલાં વેચી નાખ્યા અથવા પ્રીમેચ્યોર રિડેમ્પશન પસંદ કર્યું હોય તો તેમને પણ આ છૂટ મળશે નહીં. હવે બે શરતો એકસાથે પૂરી થવી જરૂરી છે. એક, સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડમાં મૂળ સબ્સ્ક્રિપ્શન ભરી બોન્ડ ખરીદેલા હોવા જોઈએ. બીજું, ઇશ્યૂ વખતે ખરીદવામાં આવેલા સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ મેચ્યોરિટી સુધી હોલ્ડિંગ-જાળવી રાખવા જરૂરી છે.
ટૂંકા ટ્રેડિંગને અટકાવી લાંબા ગાળાના રોકાણને પ્રોત્સાહન
સરકારનો આશય SGB યોજનાના મૂળ ઉદ્દેશ સાથે ટેક્સ લાભને જોડવાનો લાગે છે. SGB 2015માં ભારતના ફિઝિકલ ગોલ્ડ ઇમ્પોર્ટ ઘટાડવા માટે શરૂ કરાયા હતા, કારણ કે તે ટ્રેડ ડેફિસિટનું મોટું કારણ છે. ભાવ સાથે જોડાયેલ રિટર્ન, વાર્ષિક વ્યાજ અને ટેક્સ-ફ્રી મેચ્યોરિટી દ્વારા લાંબા ગાળાના નાણાકીય રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવાનું લક્ષ્ય હતું.
સમય જતા સેકન્ડરી માર્કેટમાં સસ્તા બોન્ડ ખરીદી મેચ્યોરિટી પર ટેક્સ-ફ્રી નફો કમાવાની પ્રવૃત્તિ વધી ગઈ હતી. સોનાની કિંમતો ઉછળતાં અને આયાત ખર્ચ વધતાં સરકાર પર ભાર વધ્યો, જેના કારણે બે વર્ષ પહેલાં નવા SGB ઇશ્યુ બંધ કરવામાં આવ્યા છે. હવે છૂટ ફક્ત મૂળ રોકાણકારોને આપવાથી સરકાર ટેક્સ અરબિટ્રેજ રોકવા અને ખરેખર લાંબા ગાળાના રોકાણકારોને ઇનામ આપવા માગે છે.
રેટ્રોસ્પેક્ટિવ ટેક્સ નહીં, પરંતુ સ્પષ્ટતા
સરકાર કહે છે કે આ ફેરફાર માત્ર સ્પષ્ટતા માટે છે. આવકવેરા વિભાગે પણ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ટ્રાન્સફર દ્વારા લીધેલા બોન્ડ પર છૂટ લાગુ પડતી નથી. તેમ છતાં ઘણા રિટેલ રોકાણકારો માટે આ મોટો ઝટકો છે, કારણ કે સામાન્ય માન્યતા એવી હતી કે કોઈ પણ SGB જો મેચ્યોરિટી સુધી રાખો તો ટેક્સ-ફ્રી રહેશે. Budget 2026એ Sovereign Gold Bonds માટે ટેક્સ ગણિત બદલી નાખ્યું છે. SGB હજુ પણ ટેક્સ-એફિશિયન્ટ છે. જે રોકાણકારોએ સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ શરૂઆતમાં લીધા અને અંત સુધી જાળવી રાખ્યા હોય તેમને જ આ લાભ મળશે. સેકન્ડરી માર્કેટ ખરીદદારો માટે હવે કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ ગણતરીમાં સામેલ કરવો પડશે. સરકારનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે: લાંબા ગાળાના મૂળ રોકાણને પ્રોત્સાહન મળશે, ટેક્સ-ફ્રી ટ્રેડિંગને નહીં.
