ચીનનો ટેકનોલોજી નિકાસ પર અંકુશ: ભારતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રિન્યુએબલ એનર્જી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સેક્ટર સામે મોટો પડકાર

ચીનનો ટેકનોલોજી નિકાસ પર અંકુશ: ભારતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રિન્યુએબલ એનર્જી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સેક્ટર સામે મોટો પડકાર

ચીન દ્વારા એડવાન્સ ટનલ બોરિંગ મશીન અને 40થી વધુ અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી પર નિકાસ નિયંત્રણો તથા ડ્યૂટી/પ્રતિબંધો લાદવાની જાહેરાત કરવામાં આવી તે પછી વૈશ્વિક અને ખાસ કરીને ભારતીય ઉદ્યોગો પર તેની મોટી અસર થવાની શક્યતા છે. ચીનના વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને બેવડો-ઉપયોગ (Dual-use) ટેકનોલોજીના સંરક્ષણનું કારણ ધરીને 18 નવેમ્બરથી એડવાન્સ ટનલ બોરિંગ મશીનો (TBM), ડ્રેજર્સ અને ડ્રોન ક્ષેત્રે કડક નિકાસ નિયંત્રણો લાગુ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

આ પહેલાં ચીને સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ, AI પ્લેટફોર્મ અને બાયોટેક સાથે જોડાયેલી 40 જેટલી અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીઓ પર નિકાસ મર્યાદા તથા અંકુશ મૂકવાની યોજના જાહેર કરી હતી. ભારતમાં અગાઉથી જ ચીન તરફથી આવતા TBM મશીનોના કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સમાં વિલંબ થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ચીનના આ કડક પગલાંથી ભારતની મેટ્રો રેલ, સરહદી વિસ્તારોમાં ટનલ નિર્માણ, સોલર મોડ્યુલ અને ઈવી ઉત્પાદન ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટ્સની ગતિ ધીમી પડવાની તથા ખર્ચમાં વધારો થવાની ક્ષમતા વધી ગઈ છે.

ચીને અંકુશિત કરેલી મુખ્ય 40 ટેકનોલોજીઓ અને તેનો ઉપયોગ

(નોંધ: ચીનના વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા અંકુશ હેઠળ લાવવામાં આવેલી અને સૂચિત 40 મુખ્ય અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીઓની યાદી અને તેના ક્ષેત્રવાર ઉપયોગો નીચે મુજબ છે)

ભારતના કયા સેક્ટર્સ પર સૌથી મોટી અસર પડશે?

ચીન દ્વારા કરવામાં આવેલા આ નિકાસ નિયંત્રણોનો મોટો ભોગ ભારતમના નીચે મુજબના ક્ષેત્રો બનશે.

એક, ભારતના વિવિધ શહેરોમાં ચાલી રહેલા મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટ્સ (જેમ કે અમદાવાદ, મુંબઈ, દિલ્હી-NCR) પર અવળી અસર પડશે. બે, હિમાલયી વિસ્તારો અને સરહદી વિસ્તારોમાં સંરક્ષણ મંત્રાલય તથા NHIDCL દ્વારા બનાવવામાં આવતી ટનલોના કામ વિલંબમાં પડશે. ત્રણ, ભારત તેની સોલર ક્ષમતા વધારવા અને ‘PLI Scheme’ હેઠળ દેશમાં જ સોલર સેલ કે વેફર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ચીનના નિકાસ અંકુશથી નેક્સ્ટ-જનરેશન સોલર ટેકનોલોજી મેળવવી મુશ્કેલ બનશે. ચાર, ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ જે કૃષિ, મેપિંગ અને સુરક્ષા માટે ડ્રોન બનાવે છે, તે ઓટોપાયલટ સિસ્ટમ અને હાઈ-એન્ડ એન્જિન માટે ચીન પર નિર્ભર હોવાથી મુશ્કેલી વધશે. પાંચ, લિથિયમ-આયન બેટરી પ્રોસેસિંગ ટેકનોલોજી મેળવવામાં સપ્લાય ચેઈન વિક્ષેપ પડી શકે છે. તેથી ઇલેક્ટ્રિક વેહિકલની બેટરી બનાવવા માટેની  ટેક્નોલોજી મેળવવાના કામકાજ પર અવળી અસર પડશે.

ભારતીય ઉદ્યોગોના પરફોર્મન્સ પર કેવી અસર પડી શકે?

ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલય અને અગાઉ કેન્દ્રીય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આપેલા નિવેદન મુજબ ચીન દ્વારા મશીનરી અટકાવવાથી ઉદ્યોગો પર નીચે મુજબ અસર થશે. 

• પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ: જર્મન કે અન્ય વિદેશી બ્રાન્ડ્સના મશીનો જો ચીનમાં એસેમ્બલ થતા હોય તો પણ ચીન તેના કસ્ટમ્સમાં અટકાવી રહ્યું છે. આનાથી મેટ્રો અને ટનલ પ્રોજેક્ટ્સના ડેડલાઈન ચૂકવાઈ જશે.
• પ્રોજેક્ટ ખર્ચમાં વધારો: સમયસર મશીનો ન મળવાથી કોન્ટ્રાક્ટરો પર પેનલ્ટી અને લેબર કોસ્ટ વધી જશે. ચીન સિવાય યુરોપ કે જાપાનથી TBM મશીનો આયાત કરવા 20 ટકાથી 30 ટકા સુધી વધુ મોંઘા પડે છે.
• આત્મનિર્ભરતા પર દબાણ: ભારતીય કંપનીઓએ સ્થાનિક સ્તરે TBM અને સોલર વેફર ટેકનોલોજી વિકસાવવી પડશે અથવા ચીન સિવાયના દેશો (જેમ કે જાપાન, જર્મની, દક્ષિણ કોરિયા) સાથે ભાગીદારી મજબૂત કરવી પડશે, જેમાં સમય લાગી શકે છે.