ઇઝરાયેલ-અમેરિકા અને ઈરાન યુદ્ધથી રાજકોટ-અમદાવાદના એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગને ફટકો
ગુજરાતમાંથી એન્જિનિયરિંગ પ્રોડક્ટ્સની અંદાજે રૂ. 750 કરોડથી વધુનું નિકાસ મધ્ય પૂર્વના રૂટથી વિશ્વના દેશોમાં થાય છે.
ઇઝરાયેલ-અમેરિકા અને ઈરાન યુદ્ધથી રાજકોટ-અમદાવાદના એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગને ઓછામાં ઓછો રૂ. 750 કરોડથી વધુનો ફટકો પડે તેવી સંભાવના છે. ગુજરાતમાંથી લગભગ 14.75 અબજ ડૉલરના મૂલ્યના એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સની નિકાસ થાય છે. અમદાવાદનો એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગ ટેક્સટાઈલ મશીનરી, ફાર્માસ્યૂટિકલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ માટેની મશીનરી, ઇલેક્ટ્રિકન મશીનરી, ઇન્ડસ્ટ્રીયલ બોઈલર્સ કેમિકલ પ્રોસેસ માટેના ઉપકરણો બનાવે છે. આ પ્રોડક્ટ્સની મુખ્યત્વે યુરોપ આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વના અને દક્ષિપૂર્વના દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે, એમ વટવામાં એન્જિનિયરિંગનુ એકમ ધરાવતા સચિન પટેલનું કહેવું છે.
રાજકોટના એન્જિનિયરિંગના ક્લસ્ટરમાં બનાવેલા ડિઝલ એન્જિન, સબમર્સિબલ પમ્પ, ઇન્ડસ્ટ્રીયલ પમ્પ, બેરિંગ્સ, ઓટો પાર્ટ્સ, સીએનસી મશીનના પૂરજાઓ, કાસ્ટિગ અને ફોર્જિંગના ઉત્પાદનો, રસોડામાં વપરાતા ધાતુના સાધનો, પિત્તળની વસ્તુઓ, ઘડિયાળના પૂરજાઓનું મુખ્યત્વે ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. અમદાવાદનો એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગ ટેક્સટાઈલ મશીનરી, ફાર્માસ્યૂટિકલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ માટેની મશીનરી, ઇલેક્ટ્રિકન મશીનરી, ઇન્ડસ્ટ્રીયલ બોઈલર્સ કેમિકલ પ્રોસેસ માટેના ઉપકરણો બનાવે છે. આ પ્રોડક્ટ્સની મુખ્યત્વે યુરોપ આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વના અને દક્ષિપૂર્વના દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.
ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ એન્જિનયિરિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ઉત્પાદન ખર્ચ વધારી રહ્યા છે. કાસ્ટિંગ, ફોર્જિંગ, ફાઉન્ડ્રી, મશીન મેન્યુફેક્ચરિંગની કોસ્ટ વધી રહી છે. તેની સાથે જ વીજળીનો ખર્ચ, ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધી રહ્યો છે. મશીનરી બનાવવા માટેના સ્ટીલ માટે આયાત કરવા પડતા લોખંડ-સ્ટીલ, તાંબા, એલ્યુમિનિયમના ભંગારની આયાતનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. નૂર દર અને ડિલીવરી ટાઈમ વધી જતાં પણ ખર્ચબોજ વધી રહ્યો છે. કન્સાઈનમેન્ટને નવા રૂટથી મોકલવાનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે.
એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સની નિકાસ બહુધા દુબઈ, જેબલ અલી પોર્ટ, મધ્યપૂર્વના શિપિંગ હબ્સમાંથી જ થાય છે. શિપિંગ માટેના વીમાના પ્રીમિયમ ઊંચા ચૂકવવા પડે છે. રાજકોટ કે અમદાવાદથી યુનાઈટેડ આરબ અમિરાત, સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન, આફ્રિકા, કે પછી યુરોપના દેશો કે અમેરિકામાં નિકાસ કરવા માટે મધ્ય પૂર્વના દેશોનો જ રૂટ લેવો પડે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધૂનીને બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ગેસ સપ્લાય અને ક્રૂડ સપ્લાય અટકવા માંડ્યો છે. ક્રૂડ-ગેસના ભાવ વધવા માંડ્યા છે. તેની સીધી અસર રાજકોટના ફાઉન્ડ્રી ઉદ્યોગ પર જોવા મળી રહી છે. અમદાવાદના મશીનરીના નિકાસકારો પર પડી રહી છે.
ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગની નિકાસ અંદાજે 10થી 12 અબજ ડૉલરની છે. રાજકોટમાંથી વરસે દહાડે અંદાજે 300 કરોડ રૂપિયાના ડિઝલ એન્જિન મધ્યપૂર્વના દેશોમાં અને આફ્રિકામાં નિકાસ કરવામાં આવે છે. તેમ જ રૂ. 65 કરોડના મશીન ટુલ્સ, રૂ. 230 કરોડના બેરિંગ્સ, રૂ. 375 કરોડના ફાઉન્ડ્રી પ્રોડક્ટ્સની નિકાસ થાય છે. રાજકોટના પમ્પ મેન્યુફેક્ચરિંગ એકમો વરસે દહાડે રૂ. 60 કરોડના પમ્પની નિકાસ કરે છે. આ વસ્તુઓની નિકાસ મુખ્યત્વે સાઉદી અરેબિયા, નાઈજિરિયા, ઇજીપ્ત, કેન્યા, ઓમાન, કતાર, કુવૈત અને યુનાઈટેડ આરબ અમિરાતમાં થાય છે. રાજકોટથી ઓટો પાર્ટ્સની અંદાજે રૂ. 400 કરોડથી વધુની નિકાસ મધ્યમ પૂર્વના દેશો, અખાતના દેશો અને યુરોપિયન સંઘના દેશોમાં થાય છે. રાજકોટથી કનેક્ટિંગ રોડ્સની, પિસ્ટનની, ક્રેન્ક શાફ્ટની અને એન્જિન લાઈનરની પણ નિકાસ થાય છે. દુબઈથી તેમના પ્રોડક્ટ્સ રિ-એક્સપોર્ટ પણ થાય છે.
રાજકોટનો એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગ મુખ્યત્વે પંપ, ડીઝલ એન્જિન, કાસ્ટિંગ, ઓટો પાર્ટ્સ બનાવે છે. તેને માટે જોઈતા પૂરજાઓ એટલે કે કાચા માલની આયાત મોંઘી પડે છે. નિકાસમાં વિલંબ થાય છે. આ વિલંબથી ખર્ચ વધે છે. રાજકોટમાં ટેક્સટાઇલ મશીનરી, ઇલેક્ટ્રિકલ મશીનરી, ફાર્મા ઇક્વિપમેન્ટ બનાવવામાં આવે છે. આ તમામના ઉત્પાદન ખર્ચ વધી રહ્યો છે. તેમ જ નિકાસ માટે તૈયાર કરેલી મશીનરીને તેના ગંતવ્ય સ્થાન સુધી પહોચાડવી કેમ તે એક મોટી સમસ્યા બની રહી છે. યુદ્ધ વધુ લંબાઈ જાય તો નિકાસના કન્સાઈનમેન્ટ પહોંચાડવામાં વિલંબ થઈ શકે છે.
એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સની નિકાસ
2024-25ના વર્ષમાં ભારતમાંથી એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સની નિકાસ અંદાજે 116.67 અબજ ડૉલરની થઈ હતી. આ નિકાસ ભારતમાંથી થતી મર્ચન્ડાઈઝ એક્સપોર્ટ-મેન્યુફેક્ચરિંગની સુવિધા ન ધરાવતી વ્યક્તિ કે કંપની દ્વારા કરવામાં આવતી નિકાસના 24થી 27 ટકા જેટલી છે. યુદ્ધને કારણે મિડલ ઈસ્ટમાંથી આવતી નેપ્થા અને પેટ્રોકેમિકલ સપ્લાયમાં વિક્ષેપ જોવા મળી રહ્યો છે. તેમાંથી જ એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગ માટે જોઈતા પ્લાસ્ટિક, લ્યુબ્રિકન્ટ અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ કોટિંગ બને છે. તેથી એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગમાં કાચા માલ મોંઘા થઈ શકે છે.
યુદ્ધને કારણે ભારતમાં એલએનજી સપ્લાયમાં વિક્ષેપ થયો છે અને ગુજરાત ગેસ કંપનીએ ઉદ્યોગોને આપવામાં આવતો ગેસ સપ્લાય ઘટાડ્યો છે. તેના કારણે ફેક્ટરી ખર્ચ વધે છે. ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. આ અસર અમદાવાદ અને રાજકોટના ઉદ્યોગ ક્લસ્ટરો પર સીધી પડી રહી છે. યુદ્ધને કારણે પર્સિયન ગલ્ફ વિસ્તારમાં હજારો જહાજો અટવાયા છે. ઘણા જહાજોને આફ્રિકા થઈને લાંબા રૂટ પરથી માલની ડિલીવરી કરવાની ફરજ પડી રહી છે. તેથી નૂર દરમાં વધારો થાય છે. તેમ જ ડિલિવરી મોડું થાય છે. ભારતનો $100 અબજથી વધુ વેપાર UAE સાથે છે.
તેમાંથી એન્જિનિયરિંગ સેક્ટરના ઘણાં પ્રોડક્ટ્સ દુબઈ અને જેબેલ અલી પોર્ટ મારફતે યુરોપ અને આફ્રિકા જાય છે. ભારતમાંથી થતી કુલ નિકાસમાં એન્જિનિયરિંગ માલનો હિસ્સો લગભગ 27-28 ટકાનો છે. તેમાં કૅપિટલ ગુડ્સનો હિસ્સો લગભગ 62 ટકાનો છે. ગુજરાતમાંથી મુન્દ્રા, પિપાવાવ અને મુંબઈ નજીકના ન્હાવાશેવા પોર્ટથી પણ નિકાસ થાય છે.
