ઇફકો અને ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ મળીને લીમડાંની નાના કદની જાત વિકસાવશે

કોપરેટિવ-સાયન્સ ભાગીદારીને ગતિ; હાઇ-વેલ્યુ નીમ ઉત્પાદનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે

ગુણવત્તાવાળા બાયો-પેસ્ટિસાઇડ અને પ્લાન્ટ પ્રોટેક્શન ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન મજબૂત બનાવી ભારતની ટકાઉ અને કુદરતી ખેતી તરફની યાત્રાને પ્રોત્સાહન આપશે.

કૃષિમાં વૈજ્ઞાનિકતા અને સહકારી નવીનતાને મજબૂત બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું રૂપે IFFCO-ઇન્ડિયન ફાર્મર્સ ફર્ટિલાઈઝર કોઓપરેટીવ લિમિટેડે દેહરાદૂન સ્થિત Forest Research Institute (FRI) સાથે હાથ મિલાવ્યો છે. આ બંને સંસ્થાઓએ નીમના જિનેટિક સુધારણા (Genetic Improvement) માટે સંયુક્ત સંશોધન પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે.

આ પ્રોજેક્ટનું શીર્ષક Genetic Improvement of Azadirachta indica (Neem) for Development of Dwarf Genotypes and Production of Neem Products Rich in Active Ingredients રાખવામાં આવ્યું છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નાના કદના લીમડા-નીમના જિનેટાઇપ વિકસાવવાનો છે. આ જિનોટાઈપ વધુ ઉત્પાદક, સંભાળવામાં સરળ અને વધુ સક્રિય તત્વો ધરાવતા હશે. તેમાંય ખાસ કરીને ‘Azadirachtin’ જેવા મુખ્ય જૈવિક તત્વોની માત્રા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. લીમડાં-નીમના જંતુનાશક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે.

ભારતમાં લીમડાંના વૃક્ષોની વિશાળ સંખ્યા છે અને લીમડાં આધારિત ઉત્પાદનોને પર્યાવરણમૈત્રી અને બાયો-પેસ્ટિસાઇડ તરીકે વૈશ્વિક માન્યતા મળી ચૂકી છે. IFFCO એ અગાઉ નીમ-કોટેડ યૂરિયા પ્રોત્સાહિત કરીને નાઇટ્રોજન ઉપયોગ કાર્યક્ષમતા વધારવા અને સબસિડાઇઝ્ડ યૂરિયાનું દુરુપયોગ અટકાવવા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.

નવી પહેલ હેઠળ વૈજ્ઞાનિક રીતે સુધારેલા નીમના વાવેતર સામગ્રી (planting material) તૈયાર કરવામાં આવશે, જે હાઇ-ડેન્સિટી પ્લાન્ટેશન માટે અનુકૂળ હશે. નાના કદના લીમડાં-ડ્વાર્ફ નીમની જાતો ખેડૂતોને સરળ કાપણી, વધુ બીજ સંકલન અને વધુ આવક માટે મદદરૂપ બનશે. સક્રિય તત્વોની વધારેલી માત્રા દ્વારા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બાયો-પેસ્ટિસાઇડ અને પ્લાન્ટ પ્રોટેક્શન ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન મજબૂત બનશે, જે ભારતની ટકાઉ અને કુદરતી ખેતી તરફની યાત્રાને પ્રોત્સાહન આપશે.

આ અંગે યોજવામાં આવેલી સમીક્ષા બેઠક દરમિયાન વડાપ્રધાન Narendra Modiના ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ, કૃષિ આધુનિકીકરણ અને સહકારી આંદોલનને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસોની ચર્ચા કરવામાં આવી.

FRI ના વૈજ્ઞાનિકો ડૉ. અશોક કુમાર, ડૉ. અજય ઠાકુર અને ડૉ. રામા કાંતએ સંશોધનની પ્રગતિ અંગે માહિતી આપી હતી. બેઠકમાં NCUI ડિરેક્ટર પ્રદીપ કુમાર, IFFCO ડિરેક્ટર ઉમેશ ત્રિપાઠી, માર્કેટિંગ ડિરેક્ટર યોગેન્દ્ર કુમાર, સ્ટેટ માર્કેટિંગ મેનેજર સતીશ કુમાર અને એગ્રીકલ્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એન્ડ માર્કેટિંગ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીની પ્રતિનિધિ વર્ષા ગોસ્વામી હાજર રહ્યા હતા. ઇફકોના ચેરમેન દિલીપ સાંઘાણી પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

1906માં સ્થાપિત FRI દેશની અગ્રણી વન સંશોધન સંસ્થા છે, જ્યારે IFFCO વિશ્વની સૌથી મોટી ખાતર સહકારી સંસ્થાઓમાંની એક છે. દેહરાદૂનની આ ભાગીદારી વૈજ્ઞાનિક ઉત્કૃષ્ટતા અને સહકારી શક્તિના સંયોજન દ્વારા દેશભરના ખેડૂતોને ગુણવત્તાસભર નીમ સંસાધનો પહોંચાડવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.