આકારણી માત્ર ‘અંદાજ’ પર આધારિત હોય તો આવકવેરા કાયદાની કલમ 270A હેઠળ દંડ ન થઈ શકે: ITAT નો મહત્વનો ચુકાદો

અંદાજના આધારે કરવામાં આવતી વધારાની ટેક્સ માંગણીઓ અને ત્યારબાદ લાદવામાં આવતા દંડ સામે કરદાતાઓ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ અને ટેક્સ એડવોકેટ્સને મોટું કાનૂની શસ્ત્ર મળ્યું

આવકવેરા એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલે કરદાતાઓની તરફેણમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણય આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જો આવકવેરા આકારણી અધિકારી  દ્વારા કરવામાં આવેલો વધારો સંપૂર્ણપણે અનુમાન કે ‘અંદાજ’ પર આધારિત હોય તો તેના આધારે કલમ 270A હેઠળ આવક છુપાવવા કે ખોટી રજૂઆત કરવા બદલ દંડ લાગુ કરી શકાય નહીં. આમ આપણે કહી શકીએ કે નક્કર પુરાવા વિના આવકમાં કરવામાં આવેલા ઉમેરાની રકમ માટે આવકવેરા અધિકારી કરદાતાને દંડ પણ કરી શકે નહિ.  આ ચુકાદાથી કાનૂની આકારણી દરમિયાન અધિકારીઓ દ્વારા અંદાજના આધારે કરવામાં આવતી વધારાની ટેક્સ માંગણીઓ અને ત્યારબાદ લાદવામાં આવતા દંડ સામે કરદાતાઓ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ અને ટેક્સ એડવોકેટ્સને મોટું કાનૂની શસ્ત્ર મળ્યું છે. આઈટીએટીની દિલ્હી બ્રાન્ચે આ ચૂકાદો આપ્યો છે. આવકવેરા અધિકારીઓ નક્કર પુરાવાને બદલ અંદાજે આવકમાં ઉમેરો કર્યો હતો. 

આવકવેરા આકારણી દરમિયાન, કરવેરા અધિકારીઓ ઘણીવાર કરદાતાના ખાતા અથવા આવકની ગણતરીમાં ચોક્કસ પુરાવાને બદલે ચોક્કસ ટકાવારી અથવા અંદાજના આધારે આવકમાં ઉમેરો કરતા હોય છે. આ રીતે આવક ઉમેર્યા બાદ, અધિકારીઓ કલમ 270A હેઠળ કરદાતા પર “આવકની અંડર-રિપોર્ટિંગ”- વાસ્તવિક કરતાં ઓછી આવક બતાવવા કે પછી “ખોટી માહિતી આપવા”ના નામે 50 ટકાથી લઈને 200 ટકા સુધીનો ભારે દંડ ફટકારતા હતા. આવા જ એક કેસમાં કરદાતાએ ITATના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા, જેમાં મુખ્ય સવાલ એ હતો કે: શું માત્ર અંદાજના આધારે થયેલા આકારણી વધારા પર દંડ લાદવો કાયદાકીય રીતે યોગ્ય છે?

ITAT નો નિર્ણય અને મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો

કરદાતાની અપીલ સ્વીકારતાં ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ શરતો સાથે આ ચુકાદો આપ્યો છે. ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે, આકારણી કરતી વખતે અંદાજના આધારે આવકમાં વધારો કરવો તે એક અલગ બાબત હોઈ શકે છે, પરંતુ દંડની કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે કાનૂની અને ચોક્કસ પુરાવાઓ પર આધારિત હોવી જોઈએ. કલમ 270A હેઠળ દંડ ત્યારે જ ટકી શકે જ્યારે કરદાતાએ ઈરાદાપૂર્વક આવક છુપાવી હોય અથવા તથ્યોની ખોટી રજૂઆત કરી હોય. જ્યાં આકારણી માત્ર અનુમાન કે અંદાજ પર આધારિત હોય, ત્યાં આવક છુપાવવાનો કાનૂની ગુનો સાબિત થતો નથી.

દંડ રદ કરવાનો આદેશ: ટ્રિબ્યુનલે નિર્દેશ આપ્યો કે માત્ર અંદાજિત ઉમેરાના આધારે લાદવામાં આવેલી કલમ 270A હેઠળની દંડની તમામ કામગીરી કાયદાકીય રીતે રદબાતલ ઠરે છે. એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલના આ ચૂકાદાથી કરદાતાઓને મોટી રાહત મળશે. ટેક્સ ઓડિટ કે આકારણી વખતે જ્યાં ચોક્કસ દસ્તાવેજી પુરાવાના અભાવે અધિકારીઓએ અંદાજના આધારે ટેક્સ વસૂલ્યો હોય, ત્યાં હવે વધારાનો ભારે દંડ ભરવામાંથી મુક્તિ મળશે. આકારણી અધિકારીઓ (AOs) દ્વારા રૂટિન પ્રોસેસ તરીકે કરવામાં આવતી કલમ 270A હેઠળની પેનલ્ટી નોટિસો પર રોક લાગશે. દેશભરની અપીલ સત્તામંડળો અને ટ્રિબ્યુનલોમાં અંદાજિત આકારણી સામે અટકેલા દંડના હજારો કેસોનો આ સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાના આધારે ઝડપી નિકાલ થઈ શકશે.

આવકવેરા કાયદા હેઠળ “દંડની કાર્યવાહી એ કરવેરા આકારણીથી અલગ અને વધુ સખત કાનૂની પ્રક્રિયા છે.” ITAT ના આ નિર્ણગે પુનઃસ્થાપિત કર્યું છે કે કાયદામાં અનુમાન કે અંદાજને આધારે નાગરિકો પર દંડાત્મક આકરી કાર્યવાહી કરી શકાય નહીં.