અખાતના દેશોમાં ચાલતા યુદ્ધ વચ્ચે બે શિપિંગ કંપનીઓના શેરના ભાવ પર બારીક નજર રાખો
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ગંભીર વિક્ષેપ સર્જાયો છે. આ પરિસ્થિતિમાં શિપિંગ કંપનીઓ ફરીથી રોકાણકારોના ધ્યાનના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે. ભૂરાજકીય તણાવ અને અસ્થિરતા વચ્ચે ટેન્કર સેગમેન્ટમાં સ્પોટ ફ્રેટ રેટ્સમાં ભારે વધારો નોંધાયો છે.શેર બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઊંચા સ્પોટ ટેન્કર ફ્રેટ રેટ્સના કારણે ભારતીય શિપિંગ કંપનીઓને પણ લાભ મળવાની સંભાવના છે.
ટેન્કર ફ્રેટ રેટ્સમાં ઉછાળો
ખાસ કરીને Very Large Crude Carrier (VLCC) સેગમેન્ટમાં ડિસેમ્બર 2025 ત્રિમાસિકમાં સરેરાશ લગભગ $100,000 પ્રતિ દિવસ રહેલા ફ્રેટ રેટ્સ જાન્યુઆરી 2026ના અંતે $120,000 પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી ગયા હતા. છેલ્લા થોડા દિવસોમાં તો આ રેટ્સ $200,000 પ્રતિ દિવસથી પણ વધુ થઈ ગયા છે અને કેટલાક કેસમાં $400,000 પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી ગયા હોવાનું શિપિંગ ઉદ્યોગના અધિકારીઓ જણાવી રહ્યા છે.
આ વધારાનું મુખ્ય કારણ છે: એક, Strait of Hormuz વિસ્તારમાં ઊંચું ભૂરાજકીય જોખમ વધી રહ્યું છે. બે, યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારમાં જહાજ અને સ્ટાફ માટે કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય ઇન્શ્યોરન્સ કંપનીઓએ કવરેજ પાછું ખેંચી લીધું છે. આ પરિસ્થિતિ શિપિંગ કંપનીઓ માટે કામગીરી વધુ મુશ્કેલ બનાવી રહી છે. આ વધારાનું બીજું એક કારણ ચીનની માંગ પણ છે. શિપિંગ ક્ષેત્રના અધિકારીઓ જણાવે છે કે મધ્ય પૂર્વમાંથી ચીનના બંદરો સુધી ક્રૂડ ઓઈલ પરિવહન માટે માંગ વધી રહી છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ચીન પોતાનો તેલનો જથ્થો વધારી રહ્યું છે.
Suezmax ટેન્કર સેગમેન્ટમાં પણ ફ્રેટ રેટ્સમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. ડિસેમ્બર 2025 ત્રિમાસિક સરેરાશ: $78,090 પ્રતિ દિવસનો ચાર્જ હતો. જાન્યુઆરી 2026 અંતે $96,055 પ્રતિ દિવસ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. અત્યારે $250,000 પ્રતિ દિવસથી વધુ કરી દેવામાં આવ્યો છે. VLCC જહાજોના ફ્રેટ રેટ્સ ખૂબ ઊંચા જતા કેટલાક માર્ગો પર એક મોટા જહાજના બદલે એકથી વધુ Suezmax જહાજોનો ઉપયોગ વધતો જોવા મળે છે.
ડ્રાય બલ્ક સેગમેન્ટ
ડ્રાય બલ્ક માર્કેટ માટેનો મહત્વનો સૂચકાંક Baltic Dry Index હાલમાં લગભગ 2,242 સ્તરે છે. Q3 FY26 સરેરાશ 2,159 થઈ ગયો હતો. જાન્યુઆરી 2026 અંતે સૂચકાંક 2,148 થઈ ગયો હતો.
ભારતીય શિપિંગ કંપનીઓ માટે તક
ભારતીય શિપિંગ કંપનીઓના કુલ ફ્લીટ ક્ષમતા પૈકી લગભગ 70 ટકા તો ટેન્કર સેગમેન્ટમાં છે, જે ક્રૂડ ઓઈલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પરિવહન માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. કંપનીઓ સામાન્ય રીતે ટૂંકા ગાળાના કરાર કરતી હોય છે. કેટલીક કંપનીઓ લાંબા ગાળાના કરાર પણ કરતી હોય છે. બન્નેનો સંયોજન ઉપયોગ કરીને આવક વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. જો જહાજો હાલમાં ફ્રી હોય અથવા ટૂંક સમયમાં કરારમાંથી બહાર આવે તો કંપનીઓ આ ઊંચા ફ્રેટ રેટ્સનો લાભ લઈ શકે છે.
દલાલ સ્ટ્રીટ પર શિપિંગ શેરોમાં તેજી
તાજેતરના દિવસોમાં શિપિંગ શેરોએ બજારના વ્યાપક ઘટાડા છતાં સારી કામગીરી કરી છે. આ સ્થિતિમાં અત્યારે નજર રાખવા જેવી બે કંપનીઓ છે. તેમાં The Great Eastern Shipping Company અને Shipping Corporation of Indiaના શેરનો સમાવેશ થાય છે. Great Eastern Shipping નો શેર લગભગ રૂ.1,311 આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, જે તેના 52-સપ્તાહના ઉચ્ચ સ્તર રૂ. 1,374.5થી બહુ દૂર નથી.
Shipping Corporation of India નો શેર પણ લગભગ રૂ. 280 નજીકના 52-સપ્તાહના ઉચ્ચ સ્તર પાસે રહ્યો છે. તેમના Q3 FY26 પરિણામ પણ સારા આવ્યા છે. Great Eastern Shipping કંપનીની આવકમાં 17.6 ટકાનો અને નફામાં 37 ટકાનો વધારો થયો છે. આ જ રીતે ગ્રેટ ઇસ્ટર્ન શિપિંગના આવકમાં Shipping Corporation of Indiaની આવકમાં 22.5 ટકાનો અને નફામાં 440 ટકાનો વધારો થયો છે. રૂપિયાના મૂલ્યમાં Great Eastern Shippingની આવકમાં રૂ 1,454.4 કરોડનો ને નફામાં રૂ. 812.5 કરોડનો વધારો થયો છે. બીજીતરફ Shipping Corporation of Indiaની આવકમાં રૂ. 1,611.7 કરોડનો અને નફામાં રૂ. 405 કરોડનો વધારો થયો છે.
બંને મૂલ્યાંકન પણ સારુ છું. ગ્રેટ ઇસ્ટર્ન શિપિંગ કંપની પીઈ રેશિયો અને પ્રાઈસ ટુ બુક રેશિયો અનુક્રમે 8.4 અને 1.2નો છે. આ જ રીતે Shipping Corporation of India પીઈ રેશિયો અને પ્રાઈસ ટુ બુક રેશિયો અનુક્રમે 10.2 અને 1.4નો રહ્યો છે. GE Shipping ROE-રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી 14.1 ટકાનો અને શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા-SCIનો ROE 10.5 ટકાનો છે. શિપિંગ ઉદ્યોગમાં ચઢાવ ઉતાર આવતો હોવાથી તેનો નિમ્ન P/E હંમેશા સસ્તું મૂલ્યાંકન દર્શાવે એવું જરૂરી નથી. આ સંજોગોમાં રોકાણકારો માટે શિપિંગ ક્ષેત્રમાં તકો હોવા છતાં આ ઉદ્યોગ ખૂબ અસ્થિર છે. ફ્રેટ રેટ્સ પર અસર કરતી બાબતોમાં મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિનો આધાર રહેલો છે. તેમ જ અમેરિકા અને યુરોપની વેપાર નીતિઓનો પણ આધાર રહેલો છે. રશિયા અને વેનેઝુએલા જેવા તેલ ઉત્પાદક દેશોની નીતિ પર આધાર રહેલો છે. તેથી જ રોકાણકારો માટે આ શિપિંગ શેરોને વોચલિસ્ટમાં રાખવા યોગ્ય ગણાય છે.
