આવકવેરાના નવા નિયમ હેઠળ હાઉસ રેન્ટ ક્લેઈમ કરતાં પહેલા વિચાર કરજો

ભાડે લેનારે મકાન ભાડે આપનાર સાથેનો સંબંધ ફરજિયાત જાહેર કરવો પડશે, નહિ તો ભાડાંની ક્લેઈમ કરેલી રકમ પર લાગતા ટેક્સ ઉપરાંત 200 ટકા દંડ  થશે

ઘણા પગારદાર કર્મચારીઓ તેમના માતા-પિતા, સગા સંબંધીઓ અથવા જીવનસાથીને ભાડું ચૂકવીને જૂના ટેક્સ રિજીમ હેઠળ હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ (HRA) ક્લેઇમ કરે છે. હાલમાં આ પ્રથા કાયદેસર છે, પરંતુ ડ્રાફ્ટ Income-tax Rules, 2026 મુજબ આવા દાવાઓ પર વધુ નજર રાખવાની શક્યતા છે.

જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો સગા સંબંધીઓને ચૂકવેલા ભાડા પર HRA ક્લેઇમ કરતી વખતે કરદાતાઓએ માલિક (લૅન્ડલોર્ડ) સાથેનો સંબંધ સ્પષ્ટ રીતે જણાવવો પડશે.

આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ પારદર્શિતા વધારવાનો અને HRAના દુરુપયોગને અટકાવવાનો છે.

ડ્રાફ્ટ નિયમ શું કહે છે?

પ્રસ્તાવિત નિયમો, જે Income Tax Act, 2025 સાથે જોડાયેલા છે, તેના અનુસાર જો કોઈ કર્મચારી નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ રૂ. 1 લાખથી વધુ ભાડું ચૂકવે છે તો તેને Form 124માં “લૅન્ડલોર્ડ સાથેનો સંબંધ” જાહેર કરવો પડી શકે છે. આ સાથે લૅન્ડલોર્ડનું નામ, સરનામું અને PAN (Permanent Account Number) જેવી વિગતો પણ આપવી ફરજિયાત રહેશે.

હેતુ વાસ્તવિક વ્યવસ્થાને અટકાવવાનો નથી, પરંતુ યોગ્ય દસ્તાવેજી આધાર સાથે HRA ક્લેઇમ થાય તેની ખાતરી કરવી છે.

પરિવારને ભાડું ચૂકવવું હજી પણ માન્ય છે

ટેક્સ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડ્રાફ્ટ નિયમ માતા-પિતા, જીવનસાથી અથવા અન્ય સગાઓને ભાડું ચૂકવવાનું પ્રતિબંધિત કરતો નથી. જો વ્યવસ્થા સાચી અને કાયદેસર છે, તો HRA ક્લેઇમ ચાલુ રહી શકે છે.

તે માટે નીચેની શરતો જરૂરી છે:

• માન્ય રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ હોવો જોઈએ
• ભાડું બેંક ટ્રાન્સફર દ્વારા ચૂકવેલું હોવું જોઈએ
• ભાડું મેળવનાર વ્યક્તિએ તે આવક પોતાના ઇનકમ ટેક્સ રિટર્નમાં દર્શાવવી જોઈએ

જો આ મૂળભૂત શરતો પૂર્ણ થાય છે તો માત્ર એટલા માટે કે લૅન્ડલોર્ડ પરિવારનો સભ્ય છે, HRA ક્લેઇમમાં મુશ્કેલી આવશે નહિ.

કઈ વિગતો જાહેર કરવી પડી શકે?

જો પ્રસ્તાવ અમલમાં આવે તો કરદાતાઓએ નીચેની વિગતો આપવી પડી શકે:

• લૅન્ડલોર્ડનું નામ
• સરનામું
• PAN નંબર
• લૅન્ડલોર્ડ સાથેનો સંબંધ

અગાઉ ઊંચી રકમના કેસોમાં મુખ્યત્વે રેન્ટ રસીદ અને PAN પર ધ્યાન આપવામાં આવતું હતું. હવે સંબંધની માહિતી પણ જાહેર કરવાની રહેશે.

HRA તપાસમાં શું બદલાશે?

સંબંધ જાહેર કરવો ફરજિયાત બનવાથી તપાસ વધુ કડક બની શકે છે. ટેક્સ વિભાગ ડેટા એનાલિટિક્સ દ્વારા આવકની જાહેરાત, મિલ્કતનો રેકોર્ડ અને બેન્ક ટ્રાન્ઝેક્શન વચ્ચે મેળ બેસાડી શકશે.

અર્થાત્, એક વ્યક્તિએ ચૂકવેલું ભાડું બીજી વ્યક્તિએ ભાડા આવક તરીકે યોગ્ય રીતે બતાવ્યું છે કે નહીં, તે સરળતાથી ચકાસી શકાયશે.

માહિતી જાહેર ન કરો તો શું?

ભાડું ક્લેઈમ કરતી વખતે ભાડે જગ્યા આપનાર સાથેનો જરૂરી સંબંધ જાહેર ન કરવામાં આવે તો તેને મહત્વપૂર્ણ માહિતી છુપાવવાના કારસ્તાન તરીકે જોવામાં આવશે. ખોટા HRA ક્લેઇમ સાથે ઈરાદાપૂર્વક માહિતી છુપાવવામાં આવી હોય તો તેને આવકની ખોટી રિપોર્ટિંગ માનવામાં આવી શકે છે. તેના પર ટેક્સનો બોજો આવી શકે છે. આવકવેરા ધારા 2025ની Section 439 હેઠળ કરચોરી કરવા પ્રયાસ ગણીને આ પ્રાયસ કરનારે જે વેરો ભરવાનો આવશે તે વેરાની રકમ પર 200 ટકા સુધી દંડ લાગી શકે છે.

કરદાતાઓ માટે શું સંદેશ?

જો તમે માતા-પિતા અથવા જીવનસાથીને વાસ્તવમાં ભાડું ચૂકવી રહ્યા છો, તો:

• લેખિત રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ બનાવો
• બેંક દ્વારા ચુકવણી કરો
• લૅન્ડલોર્ડે રિટર્નમાં ભાડા આવક દર્શાવી હોય તેની ખાતરી કરો

આ પ્રસ્તાવ પ્રતિબંધ કરતા વધુ પારદર્શિતા માટે છે. યોગ્ય દસ્તાવેજ અને ઈમાનદાર રિપોર્ટિંગ સાથે પરિવારને ભાડું ચૂકવીને HRA ક્લેઇમ કરવું આગળ પણ સરળ રહેશે.