પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ: ઈમરજન્સી સત્તાનો ઉપયોગ કર્યા પછી ભારતે LPGના ભાવ વધાર્યા

ગણતરી મુજબ ભાવમાં લગભગ રૂ. 134નો વધારો જરૂરી હતો, પરંતુ સરકારે માત્ર રૂ. 60નો વધારો મંજૂર કર્યો છે

ભારતે શનિવારે રસોઈ ગેસના ભાવમાં પ્રતિ સિલિન્ડર રૂ. 60નો વધારો કર્યો છે. PMUY અને નોન-PMUY બંને વપરાશકર્તાઓ માટે આ વધારો લાગુ થશે. વિશ્વમાં LPGનો ત્રીજો સૌથી મોટો વપરાશકર્તા ભારત હાલમાં વધતા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ અને પશ્ચિમ એશિયામાં મુખ્ય સપ્લાયરો તરફથી કાર્ગો ઉપલબ્ધ ન હોવાના જટિલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ પ્રદેશ સંપૂર્ણ મોટા યુદ્ધની અણી પર છે.

ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં આ બીજો ભાવ વધારો છે. વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો LPG આયાતકાર ભારત હાલમાં અમેરિકા અને કેનેડા પાસેથી નવા કાર્ગો મેળવવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જ્યારે દેશમાં સરકારએ ઇમરજન્સી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને રિફાઇનરીઓને રસોઈ માટેના આ મહત્વપૂર્ણ ઇંધણનું ઉત્પાદન વધારવા કહ્યું છે.

ભારતમાં 33 કરોડથી વધુ LPG ગ્રાહકો છે, જેમાંથી 10 કરોડથી વધુ PM ઉજ્જ્વલા યોજના (PMUY)ના લાભાર્થીઓ છે. શનિવારથી દિલ્હીમાં 14.2 કિલો LPG સિલિન્ડર માટે નોન-PMUY ગ્રાહકોને રૂ. 913 ચૂકવવા પડશે, જ્યારે PMUY લાભાર્થીઓ માટે કિંમત રૂ. 613 પ્રતિ સિલિન્ડર રહેશે.  રૂ. 60ના ભાવ વધારાનો અર્થ એવો થાય છે કે એક પરિવાર માટે દરરોજ રસોઈના ખર્ચમાં લગભગ 80 પૈસા વધારો થાય છે, અથવા ચાર સભ્યોના પરિવાર માટે વ્યક્તિદીઠ 20 પૈસા પ્રતિ દિવસનો વધારો થાય છે.

તે ઉપરાંત હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટમાં ઉપયોગ થતી કમર્શિયલ LPGની કિંમતમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. 19 કિલો સિલિન્ડરની કિંમતમાં રૂ. 114.5નો વધારો કરીને દિલ્હીમાં રૂ.1,883 કરવામાં આવી છે.

હોર્મુઝ માર્ગ બંધ થવાનો પ્રભાવ

સરકારી સૂત્રો મુજબ ભાવ વધારો પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલતા સંઘર્ષને કારણે થયો છે, જેના પરિણામે હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) બંધ થઈ ગઈ છે. ભારતે FY25 દરમિયાન 33 મિલિયન ટનથી વધુ LPGનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમાંથી અડધાથી વધુ આયાત કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાંના 85-90 ટકા LPG પશ્ચિમ એશિયા પરથી આવે છે અને મોટાભાગના કાર્ગો હોર્મુઝ માર્ગ દ્વારા પસાર થાય છે. મિડલ ઈસ્ટ ગલ્ફ (MEG), ઈરાન સિવાય, ભારતનો સૌથી મોટો LPG સપ્લાયર છે, જે 2025 સુધીમાં ભારતની 92 ટકા LPG આયાત (લગભગ 7,20,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ) પૂરી પાડે છે.

મેરિટાઇમ કન્સલ્ટન્સી Drewryના જણાવ્યા મુજબ વિશ્વના લગભગ 40 ટકા LPG પુરવઠા દર વર્ષે આ 34 કિલોમીટર લાંબા સંકુચિત માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. સરકાર તમામ સંભવિત સ્ત્રોતોમાંથી LPG સપ્લાય મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કેટલાક નવા કાર્ગો માર્ચના અંત સુધીમાં આવવાની સંભાવના છે. ભારત હાલમાં પોતાની LPG આયાતમાંથી લગભગ 10 ટકા અમેરિકા પાસેથી ખરીદે છે, અને કેનેડા સાથે પણ LPG ખરીદી માટે સંપર્કમાં છે. આફ્રિકા પણ વધારાના કાર્ગો માટે એક સંભવિત સ્ત્રોત બની શકે છે.

ગ્રાહકોને સુરક્ષિત રાખવાનો પ્રયાસ

સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ ભાવ વધારો હાલની ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય LPG ભાવોમાં થયેલા ફેરફારોના સંદર્ભમાં જોવો જોઈએ. સરકાર ઘરેલુ ગ્રાહકોને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવની અસ્થિરતા સામે સુરક્ષિત રાખવા પ્રયત્ન કરી રહી છે. માર્ચ 2024 થી માર્ચ 2026 દરમિયાન સરેરાશ Saudi CP લગભગ $575 પ્રતિ ટન રહ્યો હતો. આ દરમિયાન માર્ચ 2024માં તે $636 પ્રતિ ટન હતો, નવેમ્બર 2025માં ઘટીને $466 થયો અને ફરી માર્ચ 2026માં $542 થયો હતો. પરંતુ ઘરેલુ LPG (PMUY)ના ભાવ મોટાભાગે રૂ.503 થી રૂ.553 વચ્ચે જ રહ્યા છે.

માર્ચ 2026માં દિલ્હીમાં બજાર આધારિત 14.2 કિલો LPG સિલિન્ડરની કિંમત લગભગ રૂ. 987 હતી, જ્યારે ગ્રાહકોને તે રૂ. 853માં વેચવામાં આવતો હતો, એટલે કે બજાર કિંમત કરતાં લગભગ રૂ. 134 ઓછા લઈને સપ્લાય આપવામાં આવતો હતો. ગણતરી મુજબ ભાવમાં લગભગ રૂ. 134નો વધારો જરૂરી હતો, પરંતુ સરકારે માત્ર રૂ. 60નો વધારો મંજૂર કર્યો છે.

PMUY લાભાર્થીઓ માટે ઘરેલુ રસોઈ ખર્ચ પર તેની અસર મર્યાદિત રહેશે. દરરોજ રસોઈનો ખર્ચ લગભગ રૂ. 7.31 થી વધીને રૂ. 8.11 થયો છે, એટલે કે દિવસે રૂ. 1 કરતાં પણ ઓછો વધારો આવી રહ્યો ચે. જુલાઈ 2023માં સરેરાશ Saudi CP $385 પ્રતિ ટન હતો, જે માર્ચ 2026માં વધીને $542 પ્રતિ ટન થયો છે, એટલે લગભગ 41 ટકા વધારો આવી ગયો છે. પરંતુ ઘરેલુ LPG (PMUY) માટે અસરકારક કિંમત ઑગસ્ટ 2023માં રૂ.903 પ્રતિ સિલિન્ડરથી ઘટીને માર્ચ 2026માં રૂ. 613 થઈ ગઈ છે, એટલે લગભગ 32 ટકા ઘટાડો થયો હતો.