સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે ઓપન માર્કેટ બાયબેકની વ્યવસ્થાને ફરી શરૂ કરવાનો અને તેના નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો પ્રસ્તાવ 19 જૂને યોજાનારી સેબીના બોર્ડની બેઠકના સૌથી મહત્વપૂર્ણ એજન્ડામાં સામેલ રહેવાની શક્યતા છે. આ પદ્ધતિને કર સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે વર્ષ 2023માં તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવી હતી.

ભારતીય પ્રતિભૂતિ અને વિનિમય બોર્ડની 19 જૂનની બોર્ડ બેઠકમાં વ્યવસાય કરવાની સરળતા વધારવા માટે અનેક નવા પગલાંને મંજૂરી મળવાની શક્યતા છે. તેમાં સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે ઓપન માર્કેટ બાયબેકને ફરી શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ, વૈકલ્પિક રોકાણ ફંડ યોજનાઓને વધુ ઝડપથી શરૂ કરવાની વ્યવસ્થા અને કાનૂની વારસદારોને સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્સફર કરવા માટેની દસ્તાવેજી પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.

માહિતી ધરાવતા સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, બોર્ડ સમક્ષ અન્ય કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવો પણ રજૂ થઈ શકે છે. તેમાં ઓનલાઈન બોન્ડ પ્લેટફોર્મ પ્રોવાઇડર્સને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સેવા કેન્દ્ર સત્તા  મારફતે નિયમિત ઉત્પાદનો તથા કલમ 54EC હેઠળની કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ બચત બોન્ડનું વિતરણ કરવાની મંજૂરી આપવાનો પ્રસ્તાવ સામેલ છે. ઉપરાંત પબ્લિક ઇશ્યૂઓ અને ફરી લિસ્ટ થયેલી કંપનીઓ માટે પ્રી-ઓપન કોલ ઓક્શન વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરીને શરૂઆતના ભાવની શોધ-પ્રાઈસ ડિસ્કવરીની પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવવાનો પણ વિચાર છે.

વર્ષ 2023માં કર સંબંધિત કારણોસર બંધ કરવામાં આવેલી સ્ટોક એક્સચેન્જ આધારિત ઓપન માર્કેટ બાયબેક વ્યવસ્થાને ફરી શરૂ કરવાનો અને તેના નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો પ્રસ્તાવ આ બેઠકનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની શકે છે. સેબીએ આ વર્ષે એપ્રિલ અને મે મહિનામાં જાહેર કરેલા બે કન્સલ્ટેશન પેપરમાં સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે ઓપન માર્કેટ બાયબેકને ફરી શરૂ કરવાની સાથે અનેક સુરક્ષાત્મક જોગવાઈઓ સૂચવી છે.

આ પ્રસ્તાવ મુજબ બાયબેક પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા અગાઉના છ મહિનાની જગ્યાએ ઘટાડીને 66 કાર્યકારી દિવસ કરવાની ભલામણ છે. ઉપરાંત બાયબેક ઓફરના પ્રથમ અર્ધભાગમાં કુલ બાયબેક મૂલ્યના ઓછામાં ઓછા 40 ટકા ઉપયોગની ફરજિયાત જોગવાઈ, વધુ પારદર્શક ખુલાસા અને બાયબેક સમયગાળા દરમિયાન પ્રમોટર તથા પ્રમોટર ગ્રુપની સંસ્થાઓ પાસેથી શેર ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે.

અલગથી, સેબીએ બાયબેક નિયમોમાં રહેલી બિનજરૂરી જોગવાઈઓ દૂર કરીને નિયમોને સરળ બનાવવાનો, T+1 સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ સાથે સુસંગત બનાવવાનો, પ્રક્રિયાઓને સરળ કરવાની અને લિસ્ટેડ કંપનીઓ માટે પાલન (Compliance) સમયમર્યાદા ઘટાડવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

બીજો મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવમાં વૈકલ્પિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડની AIF યોજનાઓ લોન્ચ કરવામાં લાગતો સમય વધુ ઘટાડવાનો છે. હાલમાં AIF યોજનાઓ શરૂ કરવા માટે 30 દિવસની ઝડપી પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ છે. નવા પ્રસ્તાવ હેઠળ આ સમયગાળો ઘટાડીને આશરે 10 કાર્યકારી દિવસ કરવાનો વિચાર છે. જ્યારે માત્ર માન્યતા પ્રાપ્ત રોકાણકારો અથવા એન્જલ ફંડ જેવી કેટલીક વિશિષ્ટ કેટેગરીમાં દસ્તાવેજોની સ્વીકૃતિ મળતાં જ લગભગ તરત યોજના શરૂ કરવાની મંજૂરી મળી શકે છે.

સેબી બોર્ડ ભૌતિક સ્વરૂપે રાખેલી સિક્યોરિટીઝના સરળ ટ્રાન્સમિશન માટેની મર્યાદા વધારીને રૂ. 10 લાખ અને ડીમેટ સ્વરૂપે રાખેલી સિક્યોરિટીઝ માટે રૂ.30 લાખ કરવાની દરખાસ્ત પર પણ વિચાર કરશે. આ પગલાથી કાનૂની વારસદારો અને નોમિનીઓ માટે જરૂરી દસ્તાવેજોની સંખ્યા ઘટશે અને પ્રક્રિયા સરળ બનશે.

નિયામક સંસ્થાએ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ માટે બેઝ પ્રાઇસ અને પ્રાઇસ-બેન્ડ વ્યવસ્થામાં પણ ફેરફાર સૂચવ્યો છે. તેમાં સ્ટોક એક્સચેન્જને સૂચક નેટ એસેટ વેલ્યૂ સાથે જોડાયેલા વધુ ગતિશીલ સંદર્ભ ભાવ અપનાવવાની છૂટ આપવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેનાથી ભાવની યોગ્ય શોધમાં સુધારો થશે અને મૂળભૂત સિક્યોરિટીઝમાં વેપાર ચાલુ હોવા છતાં થતી અનાવશ્યક ટ્રેડિંગ વિક્ષેપોની સંભાવના ઘટશે. આ અંગે સેબીને મોકલવામાં આવેલા ઇમેઇલનો સમાચાર લખાયા ત્યાં સુધી કોઈ જવાબ મળ્યો નહોતો.

સેબી બોર્ડના મુખ્ય એજન્ડા

• સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે ઓપન માર્કેટ બાયબેકને વધુ કડક સુરક્ષા જોગવાઈઓ સાથે ફરી શરૂ કરવો.
• પાત્ર AIF યોજનાઓ લોન્ચ કરવાની સમયમર્યાદા ઘટાડીને આશરે 10 કાર્યકારી દિવસ કરવી.
• સિક્યોરિટીઝના ટ્રાન્સમિશન માટેની મર્યાદા વધારીને ભૌતિક હોલ્ડિંગ માટે ₹10 લાખ અને ડીમેટ હોલ્ડિંગ માટે ₹30 લાખ કરવી.
• ETF માટે બેઝ પ્રાઇસ અને પ્રાઇસ-બેન્ડ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરીને ભાવ શોધ પ્રક્રિયા વધુ અસરકારક બનાવવી.
• ઓનલાઈન બોન્ડ પ્લેટફોર્મ પ્રોવાઇડર્સને IFSCA દ્વારા નિયમિત નાણાકીય ઉત્પાદનોના વિતરણની મંજૂરી આપવી.