ખેડૂતો સાવધ થઈ જાયઃ ભારતનું હવામાન ખાતું કહે છે કે જુલાઈમાં પણ ઓછો વરસાદ પડશે
ભારતમાં જુલાઈ 2026 દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ થવાની સંભાવના: IMD હવામાન વિભાગે જુલાઈ મહિનામાં લાંબા ગાળાની સરેરાશ (LPA) ના 94 ટકા કરતાં ઓછો વરસાદ થવાની આગાહી કરી છે અને નબળા ચોમાસાની વચ્ચે ખેડૂતોને પાણી બચાવવાના ઉપાયો અપનાવવાની સલાહ આપી છે. ભારતમાં ચોમાસાની ઋતુના સૌથી વધુ વરસાદવાળા મહિના એટલે કે જુલાઈ દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ થવાની સંભાવના છે. આ મહિનામાં વરસાદ લાંબા ગાળાની સરેરાશ (LPA) ના 94 ટકા કરતાં ઓછો રહેવાની ધારણા છે. તેમ જ ભારતના હવામાન ખાતાએ જુલાઈ દરમિયાન દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મહત્તમ અને લઘુત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ રહેવાની પણ આગાહી કરી છે અને લોકોને આગામી અઠવાડિયામાં ગરમી અને અતિશય ભેજ સામે સાવચેતી રાખવા જણાવ્યું છે.
સામાન્ય રીતે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની ઋતુમાં જુલાઈ મહિનામાં સૌથી વધુ વરસાદ પડે છે, જે 1971-2020 ના ડેટાના આધારે 280.4 મીમીની લાંબા ગાળાની સરેરાશ (LPA) ધરાવે છે. આ આગાહી અત્યાર સુધીના સૌથી સૂકા જૂન મહિના બાદ આવી છે, જેને કારણે ખરીફ પાકની વાવણી, જળાશયોના પુનઃભરાવ અને દેશના કેટલાક ભાગોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.
IMD ના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈ દરમિયાન દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ અપેક્ષિત છે, જો કે ઉત્તર-પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારત, પૂર્વ-મધ્ય ભારત અને પૂર્વીય દ્વીપકલ્પના કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય અથવા સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ થવાની સંભાવના છે. જુલાઈ મહિનો સામાન્ય રીતે ચોમાસાના મોસમી વરસાદમાં સૌથી મોટો હિસ્સો આપે છે અને ડાંગર, કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા વરસાદ આધારિત પાકોની વાવણી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ આગાહી અત્યંત નબળા જૂન મહિના પછી આવી છે, જે દરમિયાન ભારતમાં માત્ર 99.5 મીમી વરસાદ પડ્યો હતો, જે સામાન્ય કરતાં લગભગ 40 ટકા ઓછો હતો. આ સાથે જ આ વર્ષનો જૂન મહિનો 1901 માં રેકોર્ડ રાખવાની શરૂઆત થઈ ત્યારથી પાંચમો સૌથી સૂકો જૂન મહિનો બન્યો છે. પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં આ મહિનામાં 197.5 મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો જે 1901 પછીનો સૌથી ઓછો વરસાદ છે, જ્યારે મધ્ય ભારતમાં 84.4 મીમી વરસાદ સાથે રેકોર્ડ પરનો સાતમો સૌથી સૂકો જૂન મહિનો નોંધાયો હતો.
IMD ના ડાયરેક્ટર જનરલ મૃત્યુંજય મોહપાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે, દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું, જે મધ્ય અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં તેના નિર્ધારિત સમય કરતાં લગભગ 10 દિવસ મોડું આગળ વધ્યું છે, તે આગામી બે થી ત્રણ દિવસમાં દિલ્હી-NCR અને હરિયાણા, પંજાબ, ઉત્તરાખંડ તથા હિમાચલ પ્રદેશના બાકીના મોટાભાગના ભાગોમાં પહોંચે તેવી સંભાવના છે. મોહપાત્રાએ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બંગાળની ખાડીમાં લો-પ્રેશર સિસ્ટમ સક્રિય થવાને કારણે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં દેશના કેટલાક ભાગોમાં, ખાસ કરીને મધ્ય અને દ્વીપકલ્પ ભારતમાં ગાજવીજ અને વીજળીના કડાકા સાથે ભારે વરસાદ જોવા મળશે.
મોહપાત્રાએ ઉમેર્યું કે, “લો-પ્રેશર સિસ્ટમને કારણે પ્રથમ સાત દિવસ દરમિયાન વરસાદની સારી પ્રવૃત્તિ રહેશે, જે 10 દિવસ સુધી લંબાઈ શકે છે. આ દરમિયાન પુષ્કળ પ્રમાણમાં વરસાદ પડશે, જે ડાંગર જેવા પાકો માટે મદદરૂપ સાબિત થશે. મહિનાનો પૂર્વાર્ધ (પહેલો ભાગ) પાક માટે ફાયદાકારક રહેશે, પરંતુ મહિનાના ઉત્તરાર્ધમાં (બીજા ભાગમાં) સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ જોવા મળશે.”
જૂન મહિનાના નબળા પ્રદર્શનનું કારણ આપતાં IMD એ જણાવ્યું હતું કે, આ મહિના દરમિયાન કોઈ લો-પ્રેશર સિસ્ટમ ન સર્જાવાને કારણે, મેડન-જુલિયન ઓસિલેશન (MJO) ના પ્રતિકૂળ તબક્કા, પશ્ચિમ પેસિફિક પર સામાન્ય કરતાં વધુ ટાયફૂન સક્રિય હોવાથી હિંદ મહાસાગર પર લો-પ્રેશર બનવામાં અવરોધ આવવાને કારણે અને બદલાતી અલ નીનો (El Niño) ની સ્થિતિને લીધે વરસાદને માઠી અસર થઈ હતી. ન્યુટ્રલ ઈન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ (IOD) ની સ્થિતિ અલ નીનોની પ્રતિકૂળ અસરને સરભર કરવા માટે પૂરતી ન હતી.
“અલ નીનોની પ્રવૃત્તિ આવતા વર્ષના વસંતઋતુની શરૂઆત સુધી ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે અને સમય જતાં તે વધુ તીવ્ર બનશે. મોટાભાગના મોડલ કહી રહ્યા છે કે ચોમાસાની ઋતુના બીજા ભાગમાં પોઝિટિવ ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ દ્વારા અલ નીનોની નકારાત્મક અસરનો સામનો કરી શકાય છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે નુકસાનની ભરપાઈ કરશે કે કેમ તેની પુષ્ટિ કરવી અત્યારે વહેલી ગણાશે. જો આવું થશે, તો તે ઓગસ્ટના અંતમાં અને પછી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન થશે,” તેમ મોહપાત્રાએ જણાવ્યું હતું.
IMD એ જુલાઈ દરમિયાન દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ મહત્તમ અને લઘુત્તમ તાપમાનની પણ આગાહી કરી છે. મોહપાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ થવાથી કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી થઈ શકે છે અને ખેડૂતોને પાણીના સંરક્ષણના ઉપાયો અપનાવવાની સલાહ આપી છે, જેમાં શક્ય હોય ત્યાં ઓછું પાણી માંગતા પાકો તરફ વળવાનો સમાવેશ થાય છે.
