નવી સિઝન પહેલા આયાતના ડરથી ગુજરાતના તરબૂચના ખેડૂતો ચિંતામાં

એગ્રી બિઝનેસની નવી સિઝન પહેલા આયાતના ડરથી ગુજરાતના તરબૂચના ખેડૂતો ચિંતામાં

તરબૂચનું વાવેતર સામાન્ય રીતે જૂન અને ઓગસ્ટ વચ્ચે થાય છે, અને સપ્ટેમ્બરના પ્રારંભથી પાક બજારમાં આવવાનું શરૂ થાય છે

જોકે સરકારે તરબૂચના બીજની આયાતમાં કોઈ છૂટછાટની સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી, છતાં ખેડૂતોનું કહેવું છે કે શક્ય પગલાની અફવાઓએ ભાવ પર અસર પાડી છે.

અમદાવાદઃ ગુજરાત અને રાજસ્થાનના તરબૂચ ઉગાડતા ખેડૂતોએ સરકારને વિનંતી કરી છે કે તેઓ વેપારીઓના દબાણમાં ન આવે અને આયાત નિયંત્રણોમાં છૂટછાટ ન આપે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે વિદેશથી આવતા માલને કારણે બજારમાં સ્થાનિક પુરવઠો શરૂ થતાં જ ભાવ ઘટી શકે છે. રાજસ્થાન અને ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં તરબૂચ મુખ્યત્વે આંતરપાક તરીકે ઉગાડવામાં આવે છે. જો કે, ચોમાસાના વિલંબથી આગમનને કારણે જે ખેડૂતો પરંપરાગત રીતે ગુવાર, બાજરી અને મગ ઉગાડે છે તેઓ આ સિઝનમાં તરબૂચને તેમના મુખ્ય પાક તરીકે લેવાનું વિચારી રહ્યા છે.

ગુજરાતના ભાવનગરના એક ખેડૂતે જણાવ્યું હતું કે આયાત નિયંત્રણો હળવા થઈ શકે છે તેવા અહેવાલો વચ્ચે તાજેતરના અઠવાડિયામાં તરબૂચના બીજના ખેતરના ભાવ રૂ. 245 પ્રતિ કિલોથી ઘટીને લગભગ રૂ. 170 પ્રતિ કિલો થઈ ગયા છે. “જો ઓગસ્ટના મધ્યમાં આયાત ખોલવામાં આવે તો સપ્ટેમ્બર અને નવેમ્બર વચ્ચે આયાતી માલ આવી શકે છે, જે બરાબર એ જ સમય છે જ્યારે સ્થાનિક ઉપજ બજારમાં પહોંચવાનું શરૂ થાય છે. આનાથી ભાવ પર ભારે દબાણ આવશે,” તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

સ્થિર થયેલા ભાવઃ ભારતીય કિસાન સંઘ, રાજસ્થાનના પ્રદેશ મહામંત્રી તુલછારામ સિનવારે જણાવ્યું હતું કે અગાઉ રૂ. 70 પ્રતિ કિલો સુધી ઘટી ગયા પછી તરબૂચના બીજના ભાવ રૂ. 200 પ્રતિ કિલો આસપાસ સ્થિર થતાં ખેડૂતો તરબૂચની ખેતીનો સક્રિયપણે વિસ્તાર કરી રહ્યા છે. તેમણે આ રિકવરી માટે મજબૂત માંગ અને સસ્તા આયાત પર અંકુશ મૂકતા સરકારના પગલાંને જવાબદાર ગણાવ્યા હતા. “ખેડૂતો હવે મોટા પાયે તરબૂચની ખેતી કરી રહ્યા છે. જ્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદન બજારમાં આવવાનું હોય ત્યારે આયાત ખોલવામાં આવે તેમ અમે ઈચ્છતા નથી.”

સ્થાનિક બીજ ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા અને ઉપલબ્ધતા સુધારવા માટે ખેડૂત સંગઠનો જોધપુરની કૃષિ યુનિવર્સિટી સાથે પણ કામ કરી રહ્યા છે. ભારતમાં વાર્ષિક આશરે 60,000-70,000 ટન તરબૂચના બીજની જરૂર પડે છે અને હાલમાં 10-15 ટકાની અછતનો સામનો કરવો પડે છે, તેમ સિનવારે જણાવ્યું હતું. “યુનિવર્સિટીની સક્રિય મદદથી આ અછત દર વર્ષે ઘટી રહી છે.”

અસરગ્રસ્ત ભાવ

તરબૂચનું વાવેતર સામાન્ય રીતે જૂન અને ઓગસ્ટ વચ્ચે થાય છે, અને સપ્ટેમ્બરના પ્રારંભથી પાક બજારમાં આવવાનું શરૂ થાય છે. કેન્દ્ર સરકારે ખાતરી આપી હતી કે ભારતમાં વિપુલ પ્રમાણમાં ઉત્પાદિત થતી કૃષિ વસ્તુઓને વિદેશી સ્પર્ધામાં મુકવામાં આવશે નહીં, તે પછી રાજસ્થાન, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ અને કર્ણાટકના ખેડૂતોએ વાવેતર વિસ્તાર વધાર્યો છે. જોકે સરકારે તરબૂચના બીજની આયાતમાં કોઈ છૂટછાટની સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી, છતાં ખેડૂતોનું કહેવું છે કે શક્ય પગલાની અફવાઓએ ભાવ પર અસર પાડી છે. રાજસ્થાનના તરબૂચના ખેડૂતે જણાવ્યું હતું કે મજૂરીના ઊંચા ખર્ચને કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે સસ્તા આયાત સામે સ્પર્ધા કરવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે.

શક્ય કડાકો

ખેતરમાં આખો દિવસ કામ ન ચાલે તો પણ મારે મજૂરી માટે દિવસના રૂ. 750-800 ચૂકવવા પડે છે. આ તબક્કે નવો આયાત ક્વોટા જારી કરવાથી સપ્ટેમ્બરથી સ્થાનિક પુરવઠો આવે ત્યારે ખેડૂતો ભાવમાં મોટા કડાકા સામે અસુરક્ષિત થઈ જશે. તેમણે કેન્દ્ર સરકારને આગ્રહ કર્યો હતો કે સ્થાનિક તરબૂચના બીજના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને ભાવની સ્થિરતા નિશ્ચિત કરવા માટે લાંબા ગાળાની નીતિ ઘડવી જોઈએ. સરકારે આયાત બંધ કરવી જોઈએ અને કૃષિ નીતિ તેમજ પાક વૈવિધ્યકરણ માટેના રાષ્ટ્રીય આહ્વાનમાં ખેડૂતોનો વિશ્વાસ કેળવવો જોઈએ.

ગુજરાતના તરબૂચ ખેડૂતોની અન્ય સમસ્યાઓ અને રજૂઆતો

સૂચિત આયાતના ડર ઉપરાંત, ગુજરાતના તરબૂચ ઉગાડતા ખેડૂતો (ખાસ કરીને ભાવનગર, અમરેલી, આણંદ અને બનાસકાંઠા વિસ્તારોના) નીચે મુજબની વધારાની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે અને સત્તાધીશોને રજૂઆતો કરી છે:

1. બિન-મોસમી વરસાદ અને રોગચાળો: તાજેતરના વર્ષોમાં અનિયમિત ચોમાસા અને કસમયના વરસાદને કારણે તરબૂચના પાકમાં ફૂગ (fungus) અને વાયરસજન્ય રોગોનું પ્રમાણ વધ્યું છે, જેનાથી ઉત્પાદન ખર્ચમાં તીવ્ર વધારો થયો છે.

2. શોર્ટ સેલ્ફ-લાઇફ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ સુવિધાઓનો અભાવ: તરબૂચ ઝડપથી બગડી જતો પાક હોવાથી સ્થાનિક સ્તરે પૂરતા પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ અથવા કોલ્ડ ચેઈન સ્ટોરેજનો અભાવ ખેડૂતોને વચેટિયાઓને નીચા ભાવે વેચવા મજબૂર કરે છે.

3. મહત્તમ ટેકાના ભાવના દાયરા બહાર: તરબૂચ અને તેના બીજ રોકડિયા કે શાકભાજી વર્ગમાં આવતા હોવાથી સરકારી ખરીદી કે ભાવ નિશ્ચિતતાનું કોઈ કાનૂની માળખું નથી.

સત્તાધીશોને કરાયેલી મુખ્ય રજૂઆતો:

• આયાત જકાતમાં વધારો: રાજ્યના કૃષિ વિભાગ અને કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રાલયને આવેદનપત્ર આપીને આયાતી બીજ પર એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી અથવા ઉચ્ચ આયાત જકાત લાદવા માંગ કરી છે.

• બિયારણ સબસિડી અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ: રાજ્યની કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા પ્રમાણિત ઉચ્ચ ગુણવત્તા વાળા તરબૂચના બીજ ખેડૂતોને રિયાયતી દરે ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગણી કરવામાં આવી છે.

• પાક વીમા યોજનામાં સમાવેશ: બિન-મોસમી વરસાદ અને હવામાનના ફેરફારથી થતા નુકસાન સામે કવરેજ આપવા માટે તરબૂચના પાકને વિશેષ બાગાયતી વીમા યોજના હેઠળ આવરી લેવા રજૂઆત કરાઈ છે.