‘પિંગ, ઝિંગ અને સ્ટિંગ’થી કરવામાં આવતા સાયબર ફ્રોડથી કેવી રીતે બચશો?
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના યુગમાં સાયબર ફ્રોડની નવી સિક્રેટ પ્લેબુક: ‘પિંગ, ઝિંગ અને સ્ટિંગ’થી બચવું જરૂરી
આજના સમયમાં ટેકનોલોજી જેટલી ઝડપથી વધી રહી છે, સાયબર ગુનેગારો તેટલી જ ચાલાકીથી લોકોને પોતાની જાળમાં ફસાવી રહ્યા છે. પહેલાના સમયમાં સાયબર ફ્રોડને ઓળખવો સરળ હતો; વ્યાકરણની ભૂલો વાળા મેસેજ, નકલી લોગો કે કોઈ અજાણ્યા પ્રિન્સ કે શેખ દ્વારા કરોડો રૂપિયાની લોટરી લાગવાની ઈમેલ વાંચીને જ લોકો સાવચેત થઈ જતા હતા. પરંતુ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના આગમન પછી આ પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે.
હવે ગુનેગારોને ફ્રોડ કરવા માટે કોઈ ટેકનિકલ જ્ઞાન કે ટ્રેનિંગની જરૂર પડતી નથી. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ટૂલ્સ તેમના માટે તમામ કામ સરળ બનાવી દે છે. આજે શિક્ષિત, હોંશિયાર અને આઈટી ક્ષેત્રે કામ કરતા લોકો પણ આ સાયબર માયાજાળનો ભોગ બની રહ્યા છે, કારણ કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની મદદથી બનાવવામાં આવતા મેસેજ, દસ્તાવેજો અને પ્રોફાઈલ તદ્દન સાચા જેવા જ દેખાય છે.
તાજેતરમાં જ જાણીતી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ કંપની ઓપન એઆઈએ કમ્બોડિયા સ્થિત એક મોટા સાયબર ફ્રોડ નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો છે. આ ફ્રોડ કરવા માટે ચેટજીપીટી-ChatGPT જેવા ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને લોકો સાથે ઠગાઈ કરતું હતું. આ સાયબર ગુનેગારોની મોડસ ઓપરેન્ડી મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કામાં કામ કરે છે. આ મોડસ ઓપરેન્ડીને ‘પિંગ’ (Ping), ‘ઝિંગ’ (Zing) અને ‘સ્ટિંગ’ (Sting) તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે..
૧. પિંગ (Ping): આ પ્રથમ સંપર્ક છે. ગુનેગારો ડેટિંગ એપ, સોશિયલ મીડિયા, મેસેજિંગ એપ કે ઈમેલ દ્વારા એક સામાન્ય ‘હેલો’, નોકરીની ઓફર કે રોકાણની ટિપ સાથે સંપર્ક કરે છે.
૨. ઝિંગ (Zing): આ તબક્કામાં સામે વાળા વ્યક્તિની ભાવનાઓ (ડર, લાલચ, પ્રેમ કે ઉતાવળ) સાથે રમત રમાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ડેટિંગ એપ પર અઠવાડિયા સુધી વાતચીત કરીને વિશ્વાસ જીતવામાં આવે છે અથવા પબ્લિક સેક્ટર-પોલીસ અધિકારી બનીને ડિજિટલ અરેસ્ટનો ડર બતાવવામાં આવે છે. આમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ટૂલ્સની મદદથી તદ્દન અસલી લાગે તેવા પાસપોર્ટ, કાનૂની નોટિસ, નકલી બેંક, ક્રિપ્ટો ટ્રેડિંગ એપ અને પ્રોફેશનલ ફોટા સેકન્ડોમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે.
૩. સ્ટિંગ (Sting): જ્યારે પીડિત સંપૂર્ણપણે વિશ્વાસમાં આવી જાય અથવા ડરી જાય, ત્યારે તેની પાસે મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરાવવામાં આવે છે. આઈટી કંપનીના એક કર્મચારી સાથે પણ આવું જ બન્યું; તેણે એક એપમાં થોડા રૂપિયા રોક્યા, ડિસ્પ્લે પર મોટો નફો દેખાતા તેણે પોતાની તમામ એફડી-ફિક્સ્ડ ડિપોઝિ અને પર્સનલ લોન લઈને લાખો રૂપિયા રોકી દીધા હતા. પરંતુ જ્યારે તેણે પૈસા ઉપાડવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે તે એપ પ્લે સ્ટોર પરથી ગાયબ થઈ ગઈ અને સંપર્ક કરનારા પણ અદ્રશ્ય થઈ ગયા હતા.
સાયબર ફ્રોડના આ માયાજાળથી બચવા માટે આપણી જૂની આદતો બદલવી અત્યંત જરૂરી છે. જો કોઈ મેસેજ કે દસ્તાવેજ તદ્દન સાચો દેખાતો હોય, તો પણ તેના પર આંધળો વિશ્વાસ ન કરવો. ડિજિટલ યુગમાં સુરક્ષિત રહેવા માટે નીચે મુજબના સાવચેતીના પગલાં ભરવા જોઈએ. એક, જ્યારે પણ ઓનલાઈન વાતચીતમાં પૈસા, ડર કે અતિશય નફાની વાત આવે, ત્યારે તુરંત રોકાઈ જાઓ. ઉતાવળ ન કરો. બે, જો કોઈ પોલીસ અધિકારી કે સરકારી એજન્સીના નામે ફોન આવે, તો ગભરાયા વગર કોલ કટ કરો અને તેમની અધિકૃત વેબસાઈટ પર આપેલા નંબરો પરથી જ ખરાઈ કરો. સેબીના નિયમ મુજબ કોઈ પણ રજિસ્ટર્ડ સંસ્થા ગેરેન્ટેડ કે જોખમ વગરના રિટર્નની ખાતરી આપી શકતી નથી.
ત્રણ, તમારી ખાનગી માહિતીને ગુપ્ત રાખો. કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે OTP, પાસવર્ડ, UPI PIN, કાર્ડની વિગતો કે બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનના સ્ક્રીનશોટ શેર કરશો નહીં. સાયબર ગુનેગારો હંમેશાં વાત ગુપ્ત રાખવા પર ભાર મૂકે છે. તેથી કોઈ પણ નાણાકીય નિર્ણય લેતા પહેલાં પરિવારના સભ્યો કે મિત્રો સાથે ચોક્કસ ચર્ચા કરો. જો કમનસીબે તમે કે તમારી ઓળખનો કોઈ વ્યક્તિ આવા સાયબર ફ્રોડનો ભોગ બને, તો સમય બગાડ્યા વિના તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ:
૧. સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન: સૌથી પહેલાં ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર તુરંત કોલ કરી ઘટનાની જાણ કરો, જેથી નાણાકીય ટ્રાન્ઝેક્શન હોલ્ડ કરી શકાય.
૨. ઓનલાઈન પોર્ટલ: અધિકૃત સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ www.cybercrime.gov.in પર જઈને વિગતવાર ફરિયાદ નોંધાવો.
૩. સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન: નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં આવેલા સાયબર ક્રાઈમ સેલ (Cyber Crime Cell)નો સંપર્ક કરી લેખિત ફરિયાદ નોંધાવો.
૪. બેંકને જાણ: જે બેંક એકાઉન્ટ કે કાર્ડમાંથી પૈસા કપાયા હોય તે બેંકની શાખા કે હેલ્પલાઈન પર તાત્કાલિક જાણ કરી ખાતું કે કાર્ડ બ્લોક કરાવી લો.
