ચીનની ઇજારાશાહી તોડવા ભારતના અબરખ ઉદ્યોગને ક્રિટિકલ મિનરલનો દરજ્જો આપવા અને નિકાસ નીતિ બદલવાની માગણી

અબરખની નિકાસ પર ૩૦ ટકા એક્સપોર્ટ ડ્યુટી લાદવા અને પ્રોસેસિંગ એકમો માટે પ્રોત્સાહનો આપવાની નવી નીતિ તૈયાર કરવાની માગણી

નવી દિલ્હી: વિશ્વના કુલ અબરખના ભંડારમાંથી ૮૦ ટકા હિસ્સો ધરાવતા ભારતના અબરખ ઉદ્યોગે ચીનની વધતી ઇજારાશાહી સામે રક્ષણ મેળવવા અને દેશમાં જ મજબૂત પ્રોસેસિંગ ઇકોસિસ્ટમ ઊભી કરવા માટે ભારત સરકાર સમક્ષ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રપોઝલ મૂકી છે. ઇન્ડિયન ઇલેક્ટ્રિકલ એન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન અને યુનાઇટેડ મિનરલ એસોસિએશને કેન્દ્રીય ખાણ મંત્રાલયને પત્ર લખીને અબરખને ‘ક્રિટિકલ મિનરલ’ (અતિ મહત્વનું ખનીજ) જાહેર કરવા, ૩૦ ટકા એક્સપોર્ટ ડ્યુટી (નિકાસ જકાત) લાદવા અને પ્રોસેસિંગ એકમો માટે પ્રોત્સાહનો આપવાની માંગ કરી છે.

અત્યાર સુધી ભારતમાંથી માઇકા કચરાના ભાવે એટલે કે બટેટાની ચિપ્સ કરતાં પણ સસ્તા ભાવે કાચા માલ તરીકે ચીન મોકલવામાં આવે છે. ચીન આ કાચા માઇકામાંથી હાઇ-વેલ્યુ ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સ બનાવીને વૈશ્વિક બજારમાં અબજો ડોલરનો નફો કમાય છે. આ પરિસ્થિતિ બદલવા અને ભારતીય ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ પ્રપોઝલ લાવવામાં આવી છે.

અબરખનો વપરાશ અને તેનું ઔદ્યોગિક મહત્વ

માઇકા એ એક એવું કુદરતી ખનીજ છે જે ઉત્કૃષ્ટ ઇલેક્ટ્રિકલ ઇન્સ્યુલેશન (વીજ પ્રતિકારકતા) અને ઉચ્ચ તાપમાન સહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. મસ્કવાઇટ માઇકા (Muscovite Mica) એ અબરખનો સર્વોત્તમ પ્રકાર છે. વિશ્વના રિન્યુએબલ એનર્જી (પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા) ના પુરવઠા પાછળનું “સિક્રેટ ફ્યુઅલ” ભારતીય મસ્કવાઇટ માઇકા છે. કોઈપણ ઉદ્યોગ જ્યાં વીજળી કે હાઇ-વોલ્ટેજ ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે, તેના રક્ષણ માટે ભારતીય માઇકા અનિવાર્ય છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ, ડિફેન્સ (સંરક્ષણ સાધનો), એરોસ્પેસ ટેકનોલોજી, ડેટા સેન્ટર્સ અને પાવર ગ્રીડ સિસ્ટમ જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં ભારતીય માઇકાનો વ્યાપક વપરાશ થાય છે. જો ભારતીય માઇકાનો પુરવઠો અટકે તો વિશ્વભરની ઇલેક્ટ્રિકલ અને એનર્જી ઇન્ડસ્ટ્રી ઠપ થઈ શકે તેમ છે.

ઇન્ડસ્ટ્રી શા માટે ભારત સરકાર સમક્ષ પ્રપોઝલ લઈને આવી?

ચીનનો વધતો કબજો: ભારત વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં કુલ ૧,૧૫,૯૫૪ ટન માઇકાની નિકાસ કરી હતી, જેમાંથી ૬૯,૪૯૦ ટન (૬૦ ટકા) માઇકા માત્ર ચીન જ ગયું હતું. એપ્રિલ-ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ દરમિયાન પણ કુલ નિકાસના પ૭% (૨૪,૦૨૮ ટન) માઇકા ચીને ખરીદ્યો હતો.

વેલ્યુ એડિશનનો અભાવ અને આર્થિક નુકસાન

• ભારતે વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં કાચો માઇકા મોકલીને માત્ર $૯૯.૪ મિલિયન (અંદાજે ₹૮૩૦ કરોડ) મેળવ્યા હતા. 

• ચીને આ જ માઇકાને પ્રોસેસ કરીને ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સમાં રૂપાંતરિત કરી તેનું વૈશ્વિક મૂલ્ય $૨.૫૭ બિલિયન (અંદાજે ₹૨૧,૫૦૦ કરોડથી વધુ) બનાવી લીધા હતા. આમ, ભારતીય માઇકાનો અસલી આર્થિક લાભ ચીન ઉઠાવી રહ્યું છે.

• ચીનનું સ્ટોકપાઇલિંગ (સંગ્રહખોરી): ચીન ભારતમાંથી મોટા પ્રમાણમાં કાચો માઇકા ખરીદીને તેનો સ્ટોક કરી રહ્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં ભારતનો કુદરતી સ્ત્રોત ખાલી થઈ જાય અને ભારત પોતે ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સ માટે ચીન પર નિર્ભર બની જાય.

ઇન્ડસ્ટ્રીઝની મુખ્ય માંગણીઓ અને સૂચવેલી ફોર્મ્યુલા

ક્રિટિકલ મિનરલ ટેગ: માઇકાને દેશના ૩૦ અધિકૃત ક્રિટિકલ મિનરલ્સની યાદીમાં સામેલ કરવું જોઈએ. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં સરકારે તેને માઇનોર માંથી મેજર મિનરલ બનાવ્યું હતુ. તેમ જ કાચા અબરખની નિકાસ પર ૩૦% ડ્યુટી લાદવી જોઈએ. તદુપરાંત તેના લઘુતમ ભાવ હાલના $૫૦૦ પ્રતિ ટનથી વધારીને લઘુત્તમ $૧,૫૦૦ પ્રતિ ટન કરી દેવા જોઈએ. નિકાસ જકાતમાંથી મળતી $૧૫-૨૦ મિલિયનની આવકનો ઉપયોગ દેશમાં માઇકા પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ સ્થાપવા માટે સસ્તી લોન, સબસીડી અને રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ માટે ગ્રાન્ટ આપવા માટે કરવો.

દેશના કયા રાજ્યોમાંથી માઇકા મળે છે અને આ પ્રપોઝલથી રાજ્યોને થનારા ફાયદા

ભારતમાં મુખ્યત્વે બિહાર, ઝારખંડ, આંધ્રપ્રદેશ અને રાજસ્થાન માં માઇકાના વિશાળ ભંડારો આવેલા છે. કેન્દ્ર સરકાર આ પ્રપોઝલ સ્વીકારે તો આ રાજ્યોને નીચે મુજબના સીધા ફાયદા થશે. ઝારખંડ પાસે વિશ્વનું સૌથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું માઇકા છે. જો રાજ્ય સરકાર માઇકા માઇનિંગ માટે નવી હરાજી અને લીઝ ઇશ્યૂ કરશે, તો રાજ્યમાં હજારો કરોડનું રોકાણ આવશે. અનધિકૃત ખનન અટકશે અને ઝારખંડ હાઇ-ટેક પ્રોસેસિંગ હબ બનશે, જેનાથી સ્થાનિક રોઝગારીમાં મોટો ઉછાળો આવશે. આંધ્રપ્રદેશમાં સૂક્ક્ષ્મ લઘુ અને નાના ઉદ્યોગોના પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ અને નિકાસકારોનું મોટું નેટવર્ક છે. તેમને પ્રોસેસિંગ માટે કેન્દ્ર સરકારના પ્રોત્સાહનો મળવાથી આંધ્રપ્રદેશમાં માઇકા ફ્લેક્સ, પાવડર અને શીટ્સ બનાવતા નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોનો વિકાસ થશે અને સ્થાનિક ઉત્પાદકોની કમાણી બમણી થશે. રાજસ્થાન ઉત્તરી ભારતમાં અબરખ અને તેના પ્રોસેસિંગ ઉત્પાદનોનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. નિકાસ નીતિ સખત બનતા કાચો માલ રાજસ્થાનના સ્થાનિક પ્રોસેસિંગ એકમોને મળશે, જેથી રાજ્યમાંથી ડાયરેક્ટ વેલ્યુ-એડેડ પ્રોડક્ટ્સની નિકાસ વધશે અને સ્ટેટ જીડીપી-જીએસડીપીમાં વધારો થશે. બિહારના સીમાવર્તી વિસ્તારોમાં માઇકાના મોટા કુદરતી ભંડારો છે. સંગઠિત માઇનિંગ અને ગવર્નન્સ આવવાથી ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે અને ગેરકાયદેસર વેપાર પર લગામ લાગશે. 

જો કેન્દ્ર સરકાર માઇકા ઇન્ડસ્ટ્રીની આ માંગણીઓ સ્વીકારી લે છે, તો ભારત પોતાની અમૂલ્ય ખનીજ સંપત્તિને ચીનના હાથે સસ્તા ભાવે લૂંટાતી બચાવી શકશે. આ પગલાથી ભારતમાં $૨.૫ બિલિયનથી વધુ મૂલ્યની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇલેક્ટ્રિકલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇન્ડસ્ટ્રી ઊભી થશે, જે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને એક નવી ઊંચાઈ આપશે.