એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ ગ્રેચ્યુઈટી ગણી શકે, કોન્ટ્રાક્ટ પર કર્મચારી રાખનાર કંપનીને ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાની ફરજ ન પાડી શકે
એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ ગ્રેચ્યુઈટી ગણી શકે, કોન્ટ્રાક્ટ પર કર્મચારી રાખનાર કંપનીને ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાની ફરજ ન પાડી શકે
માલિક-કર્મચારી વચ્ચેનો સીધો સંબંધ મેનપાવર સપ્લાય કરનાર કોન્ટ્રાક્ટરનો હોવાથી ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાની જવાબદારી કોન્ટ્રાક્ટરની જ હોય
કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી એટલે કે એપેલેટ ટ્રીબ્યુનલનું કાર્ય કાયદા હેઠળ માત્ર સંબંધિત ‘કર્મચારી’ માટેની ગ્રેચ્યુઈટીની રકમની ગણતરી કરવા પૂરતું મર્યાદિત છે
નવી દિલ્હીઃ ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટ હેઠળના કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી પાસે માત્ર ચૂકવવાપાત્ર ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ ગણવાની જ સત્તા છે. કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીને માલિક અને કર્મચારી વચ્ચેના સંબંધો ન હોય તેવા કિસ્સામાં પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયર (મુખ્ય માલિક) પર ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાની જવાબદારી લાદી શકતા નથી કે તેમને ફરજ પાડી શકતા નથી, એમ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટ-1972ના સંદર્ભે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતા જણાવ્યું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને જસ્ટિસ મનમોહનની ખંડપીઠે ‘મેસર્સ ઓઈલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન લિ. (ONGC) વિરુદ્ધ સૂર્યકાંત ડી. લાડ અને અન્ય’ ના કેસમાં ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી ટ્રિબ્યુનલ નિયમ અનુસાર કર્મચારીની ચૂકવવાપાત્ર ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ કેટલી થાય તે ગણી શકે છે. પરંતુ આ કેસના પ્રિન્સિપાલ એમ્પ્લોયર ઓએનજીસીને તે ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ ચૂકવવાની એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ ઓએનજીસીને ફરજ પાડી શકે નહિ. કારણ કે કોન્ટ્રાક્ટ પર લેવામાં આવેલા કર્મચારીઓ અને ઓએનજીસી વચ્ચે સીધો માલિક-કર્મચારીનો સંબંધ નથી. તેથી ગ્રેચ્યુઈટીના નાણાં ચૂકવવાની પ્રાથમિક અને કાનૂની જવાબદારી મેનપાવર સપ્લાય કરનાર કોન્ટ્રાક્ટરની જ રહે છે. આમ ગ્રેચ્યુઈટી કોણે ચૂકવવી તે માટેની જવાબદારી પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયર(આ કેસમાં ઓએનજીસી) પર લાદવી તે કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીના ક્ષેત્રાધિકારની બહાર છે.
કંપની અને કોન્ટ્રાક્ટર વચ્ચેના વિવાદનું મૂળ
જાહેર ક્ષેત્રના સાહસ ઓએનજીસીના પરિસરમાં સ્વતંત્ર કોન્ટ્રાક્ટરો મારફતે કામ કરતા કન્ટ્રાક્ટ મજૂરોએ ગ્રેચ્યુઈટીની ચુકવણી માટે કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી સમક્ષ અરજી કરી હતી. કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીએ ઓએનજીસીને પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયર તરીકે ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. એપેલેટ ઓથોરિટીએ કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીના આ આદેશને રદ કર્યો હતો, પરંતુ બોમ્બે હાઈકોર્ટે એપેલેટ ઓથોરિટીનો આદેશ બાજુ પર મૂકીને ફરીથી ઓએનજીસીને ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવા જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું. આથી ઓએનજીસીએ સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા.
સોલિસિટર જનરલની દલીલ
ઓએનજીસી તરફથી કેસમાં હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મેહતાએ રજૂઆત કરી હતી કે, ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટની કલમ ૪ મુજબ ગ્રેચ્યુઈટી માત્ર “કર્મચારી” ને ચૂકવવાપાત્ર છે. વળી, ‘કોન્ટ્રાક્ટ લેબર (રેગ્યુલેશન એન્ડ એબોલિશન) એક્ટ, ૧૯૭૦’ ની કલમ ૨૧(૪) મુજબ પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયરની વૈધાનિક જવાબદારી માત્ર વેતન ચૂકવવા પૂરતી મર્યાદિત છે, તેમાં ગ્રેચ્યુઈટીનો સમાવેશ થતો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય કાનૂની મુદ્દા
સુપ્રીમ કોર્ટે કરારની શરતો તપાસીને નોંધ્યું કે ઓએનજીસી અને કોન્ટ્રાક્ટર વચ્ચેનો કરાર ‘આર્મ્સ લેન્થ’ (સ્વતંત્ર) ધોરણે હતો, જેમાં ઓએનજીસી અને કોન્ટ્રાક્ટના કર્મચારીઓ વચ્ચે કોઈ માલિક-કર્મચારીનો સંબંધ સ્થાપિત થતો નહોતો. કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીએ માલિકી કે જવાબદારી નક્કી કરવાની જટિલ કાનૂની પ્રક્રિયામાં પડવાને બદલે માત્ર નિયમ મુજબ ગણતરી જ કરવાની રહે છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કોર્ટના અગાઉના વચગાળાના આદેશ મુજબ ઓએનજીસીએ કામદારોને જે ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવી દેવામાં આવી છે, તે રકમ કામદારો પાસેથી પરત વસૂલ કરવામાં આવશે નહીં.
ઉદ્યોગો અને કામદારો પર આ ચુકાદાની અસર
પીએસયુ અને પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયરોને મોટી રાહત: આ ચુકાદાથી ઓએનજીસી જેવા મોટા જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રના એકમો પર કોન્ટ્રાક્ટ આધારિત કર્મચારીઓની ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાનું અણધાર્યું નાણાકીય ભારણ આવશે નહીં. થર્ડ-પાર્ટી અથવા કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે કામ કરાવતી તમામ કંપનીઓ માટે આ ચૂકાદો-નિર્ણય કાનૂની સંરક્ષણ પૂરું પાડવાનું કામ કરશે.
કોન્ટ્રાક્ટરો પર શિસ્ત અને જવાબદારી: હવેથી કન્ટ્રાક્ટ મજૂરોની ગ્રેચ્યુઈટી ચૂકવવાની પ્રાથમિક અને સંપૂર્ણ જવાબદારી જે-તે સ્વતંત્ર કોન્ટ્રાક્ટર કે પછી મેનપાવર સપ્લાયકરતી એજન્સીની જ રહેશે. કોન્ટ્રાક્ટરોએ હવે તેમના કર્મચારીઓના ગ્રેચ્યુઈટી ફંડનું યોગ્ય સંચાલન કરવું પડશે.
કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીઝની સત્તામાં સ્પષ્ટતા: ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટ હેઠળ કામ કરતી કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટીઝ હવેથી પોતાના ક્ષેત્રાધિકારની બહાર જઈને સીધા પ્રિન્સિપલ એમ્પ્લોયર પર દંડ કે ગ્રેચ્યુઈટીનો હુકમ કરી શકશે નહીં, જેનાથી કાયદાકીય મુકદ્દમાઓમાં પણ ઘટાડો થશે.
Tags: Contract Labour Act 1970 Contract Labour Gratuity Contract Worker Rights Contractor Employee Gratuity Controlling Authority Limits Controlling Authority Powers Employer Employee Relationship Gratuity Act Section 4 Gratuity Calculation Authority Gratuity Calculation Rules Gratuity Liability Rules gratuity payment rules Gratuity Relief Order Indian Judiciary Updates Indian Labour Law Updates Industrial Law India Labour Court Jurisdiction Labour Laws in India Labour Ministry Rules Legal Verdict Gratuity ONGC Contract Workers ONGC Employment News ONGC Legal News ONGC Supreme Court Order ONGC Worker Dispute Payment of Gratuity Act Principal Employer Liability Supreme Court Bench Order Supreme Court Gratuity Ruling Supreme Court Judgment 2026 Supreme Court Latest News Supreme Court Verdict Today એમ્પ્લોયર લાઇબિલિટી ઓએનજીસી કોન્ટ્રાક્ટ મજૂર ઓએનજીસી ગ્રેચ્યુઈટી કાયદો ઓએનજીસી લેટેસ્ટ ન્યૂઝ ઓએનજીસી સુપ્રીમ કોર્ટ કેસ કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી લિમિટ કંટ્રોલિંગ ઓથોરિટી સત્તા કોન્ટ્રાક્ટ લેબર એક્ટ કોન્ટ્રાક્ટ વર્કર હક કોન્ટ્રાક્ટ વર્કર્સ ગ્રેચ્યુઈટી કોન્ટ્રાક્ટર ગ્રેચ્યુઈટી નિયમ કોર્ટ ચુકાદો ગ્રેચ્યુઈટી ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટ ભારત ગ્રેચ્યુઈટી એક્ટ ૧૯૭૨ ગ્રેચ્યુઈટી કેસ ઓએનજીસી ગ્રેચ્યુઈટી ગણતરી નિયમ ગ્રેચ્યુઈટી ચુકવણી આદેશ ગ્રેચ્યુઈટી રૂલ્સ ભારત ગ્રેચ્યુઈટી વિવાદ નિર્ણય પ્રિન્સિપાલ એમ્પ્લોયર જવાબદારી ફાર્મા અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ લો માલિક કર્મચારી સંબંધ લીગલ ન્યૂઝ ગુજરાતી લેબર ટ્રિબ્યુનલ પાવર્સ લેબર લો ગુજરાત વેતન અને ગ્રેચ્યુઈટી શ્રમ કાયદો ભારત શ્રમ મંત્રાલય નિયમો સુપ્રીમ કોર્ટ ચુકાદો સુપ્રીમ કોર્ટ ચુકાદો ગુજરાતી સુપ્રીમ કોર્ટ ફાસલો સુપ્રીમ કોર્ટ બેંચ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટ લેટેસ્ટ જજમેન્ટ
