ચાંદીમાં ફાટફાટ થતી તેજી કેટલી અસલી કેટલી નકલી?
- ચાંદીની રેકોર્ડ રેલીથી ‘બબલ’ ચર્ચા ગરમાઈ: શું રોકાણકારોએ હવે પગ પાછળ ખેંચવો જોઈએ?
અમદાવાદઃ મંગળવારે ચાંદીના ભાવ ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ પહોંચ્યા હતા. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચાંદી $94.75 પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચી અને ત્યારબાદ $93.30 આસપાસ સ્થિર થઈ, જ્યારે ભારતીય બજારમાં ભાવ મજબૂતીથી ₹3 લાખ પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઉપર જ રહ્યા છે. 2026ના પ્રથમ ત્રણ અઠવાડિયામાં જ ચાંદીમાં લગભગ 30 ટકા વધારો નોંધાયો છે, જે છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં સૌથી ઝડપી રેલીઓમાંથી એક ગણાય છે. ભાવોમાં આ ઝડપી ઉછાળાની પાછળના કારણો અને આ રેલી આગળ વધશે કે નહીં તે મુદ્દે હવે ચર્ચા તેજ બની છે.
ચાંદીના બજારના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર વિશ્વના જુદાં જુદાં દેશ વચ્ચે ફરી વધી રહેલા વેપારના ક્ષેત્રમાં તણાવના કારણે અમેરિકન ડોલર પર દબાણ આવ્યું છે, ડોલરમાંનું રોકાણ ચાંદી તરફ ફંટાયું છે. જેના કારણે સોનાં અને ચાંદીમાં તેજી જોવા મળી રહી છે. 2026ની શરૂઆતમાં ચાંદીના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચતાં એ ચર્ચા ફરી ઉઠી છે કે આ રેલી ટકી રહેશે કે પછી ‘બબલ’ બનવાની દિશામાં છે. બીજીતરફ ઇલેક્ટ્રિક વેહિકલની બેટરી બનાવવામાં આખી દુનિયામાં પેદા થતી ચાંદી વપરાઈ જાય અને ઓછી પણ પડે તેવો વાયરલ થયેલી વિડીયોમાં જે કંપનીનું નામ આપ્યું છે તે કંપનીઓ ચાંદીને તેને આટલી બધી જરૂર પડશે તે વાતને હજી સુધી જાહેર સમર્થન આપ્યું નથી.
પરિણામે ચાંદીની તેજીની વાત કદાચ વગદાર વેપારીઓના ગ્રુપે ચલાવેલી તેજી માટેની એક ચાલ હોઈ શકે છે. જોકે સેમસંગનું આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન ચાલુ જ છે. પરંતુ તેની બેટરી હજી તૈયાર થઈ નથી. બેટરી તૈયાર થવાને હજી કેટલીવાર છે તે પણ સ્પષ્ટ નથી. અલબત્ત તેની બેટરી બજારમાં આવે તે પૂર્વે કે તેના થોડા સમયમાં જ ચાંદી સિવાયની અન્ય ધાતુનો ઉપયોગ કરીને ઇલેક્ટ્રિક વેહિકલ માટેની બેટરી તૈયાર કરી દેવામાં આવે તો ચાંદીની બેટરીની વાત હવામાં જ રહી જાય અને વૈકલ્પિક બેટરી બજારમાં છવાઈ જાય તો ચાંદીના બજારની તેજી ટાંયટાંય ફીસ થઈ શકે છે. અલબત્ત સોલાર પેનલ અને ડેટા સેન્ટરો માટે બનાવવામાં આવતા ઉપકરણો ચાંદીના બજારની તેજીને ટેકો આપનારા પરિબળો બની રહેશે. ચાંદીની ડિમાન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો માટે વધી છે, પંરતુ ઇલેક્ટ્રિક વેહિકલ માટેની બેટરી માટે ચાંદીની ડિમાન્ડ વાસ્તવમાં નીકળે તે પહેલા જ બજારમાં તેને કારણે આવનારી તેજી એન્કેશ થઈ રહી હોવાનું જણાય છે.
ચાંદીના બજારના નિષ્ણાતો હાલની સ્થિતિની તુલના 1970ના દાયકાની ચાંદીની બબલ સાથે થવી સ્વાભાવિક છે. તે સમયે મહામોંઘવારી ભારે હતી, અમેરિકાનું નાણાકીય ખાધ મોટી હતી અને ચાંદીમાં સેફ હેવનની ડિમાન્ડ ખૂબ જ હતી. હન્ટ ભાઈઓ દ્વારા ચાંદીનો મોટા પાયે જથ્થો સંગ્રહ કરવાના કારણે તે સમયની રેલી વધુ તેજ બની હતી.
પરંતુ બાદમાં માર્જિન વધારવામાં આવતા જ ફરજિયાત વેચવાલી શરૂ થઈ અને થોડા મહિનામાં ચાંદી $50 થી ઘટીને લગભગ $10 સુધી આવી ગઈ હતી, એટલે કે લગભગ 78 ટકા ઘટાડો થયો હતો. ચાંદીના બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાલની પરિસ્થિતિ અલગ છે. આજની રેલી કોઈ એક મોટા ખેલાડીના કારણે નથી, પરંતુ ફિયાટ કરન્સી પર વિશ્વાસ ઘટી રહ્યો તે પણ ચાંદીમાં તેજી માટે જવાપદાર છે. બીજું, ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતા પણ ચાંદીની તેજીને હવા આપી રહી છે. તેમ જ રિયલ એસેટ્સ તરફ વળવાનો વલણ તેના મુખ્ય કારણો છે. મહામોંઘવારી પણ 1970 જેટલી ગંભીર નથી.
મૂલ્યાંકનની દૃષ્ટિએ ચાંદી હાલમાં માળખાગત રીતે વધારે મોંઘી નથી, કારણ કે સ્ટોક માર્કેટની સરખામણીએ કોમોડિટીઝ હજુ લાંબા ગાળે પાછળ છે. તેમ છતાં નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે લિક્વિડિટી અચાનક ખતમ થઈ શકે છે અને નિયમનકારી પગલાં કોઈપણ મજબૂત થિયરીને પલટાવી શકે છે.
તેમણે રોકાણકારોને લિવરેજથી દૂર રહેવા અને સાવચેત રહેવા કહ્યું છે. તેમનો અભિપ્રાય એ છે કે ટૂંકા ગાળામાં થોડો સુધારો આવી શકે, પરંતુ લાંબા ગાળે કોમોડિટી બુલ સાયકલ હજુ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે.
ફિયાટ કરન્સી શું છે?
બીજો એક ચર્ચાનો વિષય છે ફિયાટ કરન્સીનો. પહેલાના સમયમાં સરકારો તેમની પાસેના સોનાના હોલ્ડિંગના પ્રમાણમાં ચલણી નોટ્સ છાપતા હતા. ભારતીય રૂપિયો હોય કે પછી અમેરિકી ડૉલર કે યુરોપિયન સંઘનો યુરો અથવા તો બ્રિટનનો પાઉન્ડ હોય તે સરકાર પાસેના સોનાના પ્રમાણ મુજબ છાપવામાં આવતા હતા. આમ સોનું તેનું ગેરેન્ટર બનતું હતું. પરંતુ છેલ્લા થોડા વરસોથી ચલણી નોટ્સ સોનાની ગેરન્ટી વિના સરકારને મન ફાવે તેટલા પ્રમાણમાં છાપવામાં આવે છે. સોનાની ગેરન્ટી હોવાથી લોકોને તેમાં વિશ્વાસ હતો. હવે સોનાની ગેરન્ટી વિના તે છાપવામાં આવતું હોવાથી લોકોને તેના કરતાં સોના અને ચાંદીમાં વધુ વિશ્વાસ છે. તેઓ સોના અને ચાંદીમાં રોકાણ કરવા માંડ્યા છે. સોનું અને ચાંદી રોકડ બરાબર જ છે. બીજીતરફ ચલણી નોટ્સના મૂલ્ય જેટલું સોનું સરકાર પાસે સોનું ન હોવાની સંભાવના રહેલી હોવા છતાં સરકાર તેને કાયદેસરના ચલણ તરીકે ઓળખાવતી હોવાથી લોકો તે લે છે. આમ વધુ ચલણ ઓછી વસ્તુઓ ખરીદવા માટે દોડે છે. પરિણામે ફુગાવો વધો છે.
