હોસ્પિટલ્સને મેડિકલ ડિવાઈઝ અને ટ્રીટમેન્ટના ચાર્જ બોર્ડ પર દેખાય તે રીતે બોર્ડ પર લખવા કેન્દ્રના આરોગ્ય ખાતાનો આદેશ

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે દર્દીઓના હિતમાં બે મુખ્ય આદેશો કરીને દેશની તમામ હોસ્પિટલોમાં વિવિધ સારવાર, રૂમ ચાર્જ અને મેડિકલ પ્રોસિજરના દર દર્દીઓ જોઈ શકે તે રીતે મુખ્ય સ્થળે સ્પષ્ટપણે પ્રદર્શિત કરવા ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારની લાઈન પર જ કર્ણાટકના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશને હોસ્પિટલે દર્દીને આપવાના આખરી બિલમાં મેડિકલ ડિવાઈઝની મહત્તમ છૂટક કિંમતની સાથે સાથે તેની લેન્ડિંગ પ્રાઈસ-હોસ્પિટલને પડેલી પડતર કિંમત દર્શાવવી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. 

ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ રજિસ્ટ્રેશન એન્ડ રેગ્યુલેસન એક્ટ 2010ના નિયમ નંબર 9માં કાયદા હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલી દરેક હોસ્પિટલ્સ માટે તેમની દરેક સેવાના એટલે કે દરેક પ્રકારની સારવારના ચાર્જ બોર્ડ પર લખવા ફરજિાયત છે. આ ચાર્જની વિગતો સ્થાનિક ભાષામાં અને અંગ્રેજીમાં લખેલા હોવા ફરજિયાત છે. આ ચાર્જ કેન્દ્ર સરકારે નક્કી કરી આપેલી રેન્જમાં હોવા પણ ફરજિયાત છે. કેન્દ્ર સરકારે રાજ્ય સરકારો સાથે સલાહમસલત કરીને આ ચાર્જ નક્કી કરી આપેલા છે. જોકે આ નિયમનું પાલન બહુ જ ઓછા પ્રમાણમાં થઈ રહ્યું છે. અમદાવાદમાં શાહીબાગ વિસ્તારમાં ગાયનેક તરીકે પ્રેક્ટિશ કરતાં ડૉ. મહેશ જરીવાલાનું કહેવું છે કે કેન્દ્રના આરોગ્ય ખાતાએ હજી અત્યારે આ નિર્ણય લીધો છે. પરંતુ મેં મારી પ્રેક્ટિશ શરૂ કરી ત્યારથી લગભગ આ નિયમનું પાલન કર્યું છે. બીજું તબીબી વ્યવસાયને લગતા એથિક્સ રેગ્યુલેશન 2002માં નિયમ હેઠળ આ જોગવાઈ કરવામાં આવેલી જ હતી. અમલ હવે કરવામાં આવી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી આ જોગવાઈ હોવા છતાંય કોઈપણ હોસ્પિટલ્સ તેનો અમલ કરતી નહોતી. આ જ રીતે એથિક્સ રેગ્યુલેશન 2002ની કલમ 3.7.1 અને 3.7.2માં પણ એક સામાન્ય ફિઝિશિયને પણ તેના ચાર્જ તેમના દવાખાનામાં તેમના કન્સલ્ટેશન ચાર્જ અને દવાના ચાર્જ ડિસ્પ્લે કરવા ફરજિયાત છે. ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શનના લેટર હેડ  પર આ લખાયેલું હોવું ફરજિયાત છે. 

ઓલ ઇન્ડિયા કેમિસ્ટ એન્ડ ડ્રગિસ્ટ એસોસિયેશનના પબ્લિક રિલેશન ઓફિસર જશુભાઈ પટેલે આ નિર્ણયને આવકારતા જણાવ્યું હતું કે હોસ્પિટલમાં સારવાર લેતા દરદી માટે વિગો કે કેટલા આઈવી સેટ વપરાય છે તેની તેમને ખબર જ હોતી નથી. દરદીને કે દરદીના સગાંને ખબર હોતી જ નથી. તેનો આડેધડ  ચાર્જ વસૂલવામાં આવે છે. દરેક વસ્તુના સાચા ચાર્જ લખવા જોઈએ. સ્ટેન્ટ મૂક્યો હોય તો તે કઈ કંપની અને કઈ ક્વોલિટીનું આપ્યું છે તેના અલગથી બિલ આપવા જોઈએ. હાડકાંના ડૉક્ટરો હાડકામાં જ્યારે પ્લેટ લગાડતા હોય તો પ્લેટનું અલગથી બિલ આપવું જોઈએ. આ બિલ પ્રોડક્ટ્સના નામ સાથે આપવું જોઈએ. તેમાં ગેરન્ટી પણ મળતી હોય છે. તેનો લાભ પણ દરદીને મળી શકે છે. આ જ રીતે એન્ટિબાયોટિક્સ કયા વપરાયા તેનો અલગ ઉલ્લેખ કરીને અલગ બિલ બનાવવા જરૂરી છે. કોર્પોરેટ હોસ્પિટલ્સ તો માટે બિલ જ આપી દે છે. તેમાં દર્શાવેલા પ્રોડક્ટ્સની વિગતો તેમાં લખતા જ નથી. આ રીતે બિલ આપવા યોગ્ય નથી. બીજું હોસ્પિટલમાંથી જ દવા ખરીદવી તેવું ફરજિયાત પણ ન હોવું જોઈએ. હોસ્પિટલની તુલનાએ તે જ દવા તે જ બ્રાન્ડની હોવા છતાં હોસ્પિટલની બહાર ઘણી સસ્તી મળતી હોય છે. ગુજરાત સરકારે હોસ્પિટલ દરદીને દવા તેના સ્ટોરમાંથી જ ખરીદવાની ફરજ ન પાડી શકે તેવો એક પરિપત્ર પણ ભૂતકાળમાં કરેલો છે. તેનું પણ ચુસ્ત પાલન કરાવવું જરૂરી છે. 

હોસ્પિટલોની નફાખોરી અટકશે

કેન્દ્ર સરકારના પ્રસ્તુત  પગલાંથી હોસ્પિટલો દ્વારા દર્દીઓ પાસેથી આડેધડ વસૂલાતા ચાર્જ પર અંકુશ આવશે. સામાન્ય રીતે હોસ્પિટલો ઉત્પાદક કે આયાતકાર પાસેથી ખૂબ જ સસ્તા ભાવે મળતા મેડિકલ સાધનો પર ૩૦૦ ટકાથી ૧૦૦૦ ટકા સુધીનો નફો ચડાવીને દર્દીઓને પ્રિન્ટેડ છૂટક કિંમત પર જ  પર જ વેચે છે. બિલ પર ‘લેન્ડિંગ પ્રાઈસ’ લખાવાથી દર્દીને ખબર પડશે કે હોસ્પિટલ તેમની પાસે કોઈ ચોક્કસ ઉપકરણ પર કેટલો નફો વસૂલી રહી છે. આ પારદર્શિતાથી હોસ્પિટલોની અવાસ્તવિક નફાખોરી પર રોક લાગશે.

ઉત્પાદન કિંમત-લેન્ડિંગ પ્રાઈસ, MRP અને દર્દી પાસેથી વસૂલાતા ચાર્જ

નિયમન વગરના માર્જિનને કારણે હોસ્પિટલોમાં થતી કિંમતોની તફાવત નીચે મુજબ રહે છે (નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઈસિંગ ઓથોરિટી – NPPA ના ભૂતકાળના સર્વે અને ઈન્ડસ્ટ્રી ડેટા મુજબ

કેથેટર/સર્જિકલ આઈટમ્સ: જો કોઈ દર્દીને હોસ્પિટલમાં ₹૫,૦૦૦ નો સ્યુચર કે કેથેટર વાપરવામાં આવે અને બિલમાં તેની લેન્ડિંગ પ્રાઈસ ₹૬૦૦ લખેલી હોય, તો દર્દી કે તેના પરિવારજનો હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટ સામે વાજબી ભાવ આકારવા માટે સવાલ ઉઠાવી શકશે.

સર્જરી ચાર્જિસ: હોસ્પિટલે પોતાના રેટ બોર્ડ પર ડિસ્પ્લે કરવું પડશે કે આઈસીયુ ચાર્જ, એન્જિયોપ્લાસ્ટી કે બાયપાસ સર્જરીનો કુલ ચાર્જ કેટલો છે. આથી દર્દી એડમિટ થતા પહેલા જ અલગ-અલગ હોસ્પિટલના રેટની સરખામણી કરી શકશે.

ગુજરાત સરકારે શું કરવાની જરૂર છે?

AiMeDના જણાવ્યા મુજબ માત્ર હોસ્પિટલના લેવલે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સપ્લાય ચેઈન (ઈમ્પોર્ટ કસ્ટમ્સ વેલ્યુ કે ફેક્ટરી કિંમતથી લઈને આખરી ગ્રાહક સુધી) માં પારદર્શિતા હોવી જોઈએ જેથી ટ્રેડ માર્જિનની મર્યાદા નક્કી કરી શકાશે.ગુજરાતના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA) એ પણ કર્ણાટક મોડેલની જેમ રાજ્યની તમામ ખાનગી અને ટ્રસ્ટ સંચાલિત હોસ્પિટલો માટે બિલમાં છૂટક કિંમત અને હોસ્પિટલને ચૂકવવી પડતી સપ્લાય કિંમત એટલે કે હોસ્પિટલની પડતર કિંમત બંને દર્શાવવાનું ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ. રાજ્યની તમામ નાની-મોટી હોસ્પિટલોમાં સારવારના દરો રિસેપ્શન અને વેટિંગ એરિયામાં મોટા બોર્ડ પર પ્રદર્શિત થાય તે માટે તાકીદે તપાસ ઝુંબેશ ચલાવવી જોઈએ.

ટ્રેડ માર્જિન રેગ્યુલેશન: ગુજરાત સરકારે કેન્દ્ર સરકાર અને નેશનલ ફાર્માસ્યૂટિકલ પ્રાઈસિંગ ઓથોરિટી-એનપીપીએ સમક્ષ રજૂઆત કરીને મેડિકલ ડિવાઈસીસ પર મહત્તમ ટ્રેડ માર્જિન (જેમ કે ૫૦ ટકા થી ૧૦૦ ટકાથી વધુ નહીં) નક્કી કરવા માટે રાષ્ટ્રીય નીતિ બનાવવામાં સહયોગ આપવો જોઈએ. આમ એકસમાન અને કડક અમલીકરણથી સામાન્ય નાગરિકોને હોસ્પિટલના મોટા બિલિંગ અને નફાખોરી સામે મોટો આર્થિક સપોર્ટ પણ મળશે.