ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળ યૌન શોષણ સંબંધિત જાહેરાતોને લઈને કેન્દ્ર સરકારનો મેટા સામે કડક વલણ; 7 દિવસમાં જવાબ માંગ્યો

ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળ યૌન શોષણ સંબંધિત જાહેરાતોને લઈને કેન્દ્ર સરકારનો મેટા સામે કડક વલણ; 7 દિવસમાં જવાબ માંગ્યો

બાળકોના યૌન શોષણ સાથે સંબંધિત સામગ્રી (Child Sexual Exploitative and Abuse Material – CSEAM) સાથે જોડાયેલી પેઇડ જાહેરાતો ઇન્સ્ટાગ્રામ પર જોવા મળ્યાના આક્ષેપોને લઈને કેન્દ્ર સરકારે મેટા (Meta)ને નોટિસ ફટકારી છે. સમાચાર એજન્સી ANIના અહેવાલ અનુસાર સરકારે કંપનીને આવા તમામ કન્ટેન્ટને તાત્કાલિક દૂર કરવા અને સાત દિવસની અંદર આ મામલે સ્પષ્ટીકરણ આપવા જણાવ્યું છે.

કેન્દ્ર સરકારના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY)એ ઇન્સ્ટાગ્રામને તેના પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપતી અથવા તેની પહોંચ સુલભ બનાવતી તમામ જાહેરાતો અને અન્ય કન્ટેન્ટને નિષ્ક્રિય (Disable) કરવા માટે સૂચના આપી હોવાનું જણાવાયું છે. મંત્રાલયે મેટા પાસેથી આ મામલે વિગતવાર જવાબ પણ માંગ્યો છે અને કંપનીને એક સપ્તાહની અંદર જવાબ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. સરકારનું આ પગલું ઓનલાઈન બાળકોના યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રીના પ્રસાર અને પ્રચાર સામે ચાલી રહેલી વ્યાપક કાર્યવાહીનો ભાગ છે. સરકાર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પાસેથી વધુ કડક નિયમપાલનની અપેક્ષા રાખી રહી છે.

BBCની તપાસ બાદ સરકાર હરકતમાં

સરકારની આ કાર્યવાહી BBC Eye દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસ બાદ સામે આવી છે. તપાસમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર “rape video” અને “child video” જેવા શબ્દો ધરાવતી પેઇડ જાહેરાતો દર્શાવવામાં આવતી હતી. આ જાહેરાતો પર ક્લિક કરનારાઓને ટેલિગ્રામ ચેનલો તરફ દોરી જવામાં આવતા હતા, જ્યાં બાળકોના યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રી માત્ર રૂ. 99 જેટલી ઓછી કિંમતમાં ઉપલબ્ધ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

તપાસ મુજબ, આ જાહેરાતો ઇન્સ્ટાગ્રામની કન્ટેન્ટ મોડરેશન પ્રક્રિયામાંથી મંજૂરી મેળવીને પ્લેટફોર્મ પર પ્રસારિત થઈ હતી. ઇન્સ્ટાગ્રામની રેકમેન્ડેશન સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવા BBCએ ભારતમાં એક ટેસ્ટ એકાઉન્ટ બનાવ્યું હતું. BBCના જણાવ્યા અનુસાર કોઈ ખાસ શોધ કર્યા વગર પણ પ્લેટફોર્મ જાતીય સંકેતો ધરાવતી સામગ્રીની ભલામણ કરતું હતું. ટેસ્ટ એકાઉન્ટ દ્વારા આવી સામગ્રી પોસ્ટ કરતી 10 પ્રોફાઇલને ફોલો કરવામાં આવી હતી. એક સપ્તાહની અંદર એકાઉન્ટ પર વીડિયો કોલ અને સ્પષ્ટ યૌન સામગ્રી ઓફર કરતી જાહેરાતો આવવા લાગી હતી. થોડા દિવસો પછી બાળકો અને પુખ્ત વ્યક્તિઓને યૌન સંકેત આપતી પરિસ્થિતિમાં દર્શાવતી જાહેરાતો તથા ટેલિગ્રામ ચેનલની લિંક્સ પણ જોવા મળી હતી.

તપાસ દરમિયાન આશરે 30 અલગ-અલગ જાહેરાતો મળી આવી હતી, જેમાં બાળકોના યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રીનો પ્રચાર થતો હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો. આમાંથી કેટલીક જાહેરાતો અલગ-અલગ એડવર્ટાઇઝર એકાઉન્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહી હતી. ઉપરાંત, લગભગ 20 જાહેરાતોમાં પુખ્ત વયના લોકોની અશ્લીલ સામગ્રી પણ જોવા મળી હતી.

મેટાનો જવાબ

BBC દ્વારા પૂછપરછ કરવામાં આવ્યા બાદ મેટાએ જણાવ્યું હતું કે તેણે સંબંધિત કેટલીક જાહેરાતો દૂર કરી છે તેમજ જવાબદાર એકાઉન્ટ્સને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. કંપનીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ત્યારબાદ વધારાની જાહેરાતો પણ હટાવવામાં આવી, વધુ એકાઉન્ટ્સને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા અને કંપનીની નીતિનું ઉલ્લંઘન કરતી સામગ્રી સાથે જોડાયેલા URL પણ બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે. મેટાએ સ્વીકાર્યું કે “કોઈપણ સિસ્ટમ સંપૂર્ણ નથી” અને જાહેરાતો પ્રકાશિત થાય તે પહેલાં દરેક નીતિભંગને શોધી કાઢવો હંમેશા શક્ય નથી. કંપનીએ જણાવ્યું કે જાહેરાતો લાઇવ થયા પછી પણ તે સક્રિય ટેક્નોલોજીની મદદથી સતત દેખરેખ રાખે છે અને વપરાશકર્તાઓને પણ નીતિભંગ કરતી સામગ્રીની ફરિયાદ કરવાની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

મેટાએ વધુમાં જણાવ્યું કે જ્યારે પણ કંપનીને બાળકોના શોષણ સંબંધિત કોઈ સામગ્રીની જાણ થાય છે, ત્યારે લાગુ પડતા કાયદા મુજબ તે ઓનલાઈન બાળ યૌન શોષણના વૈશ્વિક રિપોર્ટિંગ પ્લેટફોર્મ **National Center for Missing and Exploited Children (NCMEC)**ને તેની જાણ કરે છે.