એપ્રિલ–નવેમ્બર 2025 દરમિયાન કસ્ટમ્સ ડ્યુટી વસૂલાતમાં 7 ટકા ઘટાડો, એક્સાઈઝની આવક વધી
- મંદ વેપાર અને GST 2.0 હેઠળના રેશનલાઇઝેશન પછી આવક ઘટી પરંતુ એક્સાઇઝની આવક વધી
- એક્સાઈઝ ડ્યૂટીની આવકમાં 9.25 ટકાનો વધારો
આવકવેરાની વસૂલાતમાં ઘટાડો અને સીધી કર આવક ઘટવાની બાબત પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. પરંતુ FY26 દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારની પરોક્ષ કરની આવક પણ દબાણ હેઠળ છે. કંટ્રોલર જનરલ ઓફ અકાઉન્ટ્સ (CGA)ના આંકડાઓના કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણ મુજબ એપ્રિલથી નવેમ્બર 2025 દરમિયાન કસ્ટમ્સ ડ્યુટી વસૂલાતમાં 7.3 ટકાનો ઘટાડો થઈને તે રૂ.1.43 લાખ કરોડ થઈ ગઈ છે, જ્યારે FY25ના આ જ સમયગાળામાં આ વસૂલાત રૂ.1.54 લાખ કરોડ હતી. આ જ સમયગાળામાં CGST વસૂલાતમાં માત્ર 5.4 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જે બજેટમાં ધારેલા 10.9 ટકાના વૃદ્ધિ દર કરતાં ઘણો ઓછો છે. આમ સીજીએસટીની આવક ઘટી રહી છે.
વાસ્તવિક વસૂલાત સામે બજેટ અંદાજ
હાલમાં કસ્ટમ્સ ડ્યુટી કેન્દ્ર સરકારની કુલ કર આવકમાં 6.1 ટકાનો ફાળો આપે છે. કેન્દ્રીય બજેટમાં FY26 માટે કસ્ટમ્સ આવકમાં 2.13 ટકાની વૃદ્ધિનો અંદાજ મુકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વર્ષ અત્યાર સુધી (YtD) 7.3 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે કે આ લક્ષ્ય ચૂકી જવાની શક્યતા છે.
આ ખામીનું મુખ્ય કારણ છેલ્લાં કેટલાંક બજેટોમાં કરાયેલા ટેરિફ રેશનલાઇઝેશન છે, જેના કારણે વોલ્યુમ સ્થિર હોવા છતાં અસરકારક ડ્યુટી દર ઘટ્યા છે. આગળ જતાં કસ્ટમ્સમાં ટકાઉ વૃદ્ધિ વધુ કડક પાલન કરતાં માંગ અને વેપારમાં પુનઃસ્ફૂર્તિ પર વધુ નિર્ભર રહેશે.
CGST વસૂલાતમાં પણ ધીમાપણું જોવા મળે છે. વર્ષ અત્યાર સુધી CGSTમાં માત્ર 5.4 ટકાનો વધારો થયો છે, જે FY26ના બજેટમાં ધારેલા 10.9 ટકાના વૃદ્ધિ દર કરતાં ઘણો ઓછો છે. પાછલા વર્ષોમાં જોવા મળતી ડબલ-ડિજિટ વૃદ્ધિની સરખામણીમાં CGST વૃદ્ધિ ઘટી છે. તેનું મુખ્ય કારણ GST 2.0 ફ્રેમવર્ક હેઠળ કરાયેલા GST દરોના રેશનલાઇઝેશન છે, જેના કારણે અનેક માલ અને સેવાઓ પર કરનો ભાર ઘટ્યો છે. આથી, વર્ષના અંતમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો નહીં આવે તો CGST બજેટ લક્ષ્ય હાંસલ થવાની સંભાવના ઓછી છે.
એક્સાઇઝનો જુદો ટ્રેન્ડ
પરોક્ષ કરોમાં એકમાત્ર અપવાદ યુનિયન એક્સાઇઝ ડ્યુટી છે, જેણે બજેટમાં મૂકવામાં આવેલા અંદાજો કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. વર્ષ અત્યાર સુધી એક્સાઇઝ વસૂલાતમાં 9.25 ટકાનો વધારો થયો છે, જે FY26 માટે બજેટમાં ધારેલા 3.9 ટકાના વૃદ્ધિ દર કરતાં ઘણો વધુ છે. 7 એપ્રિલ, 2025ના રોજ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં કરાયેલા વધારાથી આ ફેરફાર આવ્યો છે. આ વધારાએ ત્રણ વર્ષથી ચાલી રહેલી એક્સાઇઝ આવકમાં ઘટાડાની શ્રેણીનો અંત લાવી, અને આ કરને ફરીથી કેન્દ્ર સરકારની પરોક્ષ કર આવકમાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપનાર બનાવ્યો છે.
ઉપરોકત તમામ બાબતોને સાથે જોવામાં આવે તો પરોક્ષ કર વ્યવસ્થા હવે વધુ સંતુલિત અને નીતિ આધારિત આવક મોડલ તરફ આગળ વધી રહી છે, જ્યાં આવકની સ્થિરતા મુખ્યત્વે સ્થાનિક માંગને ટકાવી રાખવા અને વેપાર તથા કર નીતિઓને વિકાસ સાથે સુસંગત રાખવા પર આધારિત રહેશે.
🔎 Google-Friendly SEO Tags (English – 24)
