ફોરેક્સનો ખર્ચ બચાવવા ભારતમાં હવે ફ્લેક્સ ફ્યુઅલથી દોડતા વાહનો બનવા માંડ્યા

E85 તરીકે ઓળખાતું ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ હવે E20-ઇથનોલ મિશ્રિત  પેટ્રોલ કરતા રૂ. 20 સસ્તું મળશે: કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી

‘ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ’ E85 તરીકે ઓળખાતી વરાયટીની કિંમત E20 એટલે કે ઇથનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ કરતા લિટરદીઠ આશરે 20 સસ્તી રહેશે. આ એક પર્યાવરણને અનુકૂળ અને ખેડૂતોની આવક વધારતું પગલું છે, એવી જાહેરાત કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ શુક્રવારે કરી હતી

E85 શું છે?: E85 એ 80–85 ટકા ઇથેનોલ અને 14–19 ટકા પેટ્રોલનું મિશ્રણ છે. આ મિશ્રણ ખાસ કરીને ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વહીકલ્સ’ (FFV) માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. હાલમાં દિલ્હીમાં E20 પેટ્રોલની કિંમત રૂ.102.12 છે, જ્યારે E85 ની કિંમત રૂ.82.12 પ્રતિ લિટર રાખવામાં આવી છે.  શરૂઆતમાં દેશભરના 48 સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના આઉટલેટ્સ પર આ ઈંધણ મળશે. 2026 ના અંત સુધીમાં 500 અને 2027 ના અંત સુધીમાં 5,000 ડિસ્પેન્સિંગ સ્ટેશનો સ્થાપવાનો લક્ષ્યાંક છે.

આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ ઇંધણ આયાતનું બિલ ઘટાડવો, પર્યાવરણને બચાવવું અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવાનો છે. હરદીપસિંહ પૂરીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે E85 માત્ર તેને અનુરૂપ (compliant) વાહનોમાં જ વાપરી શકાશે, જેના માટે ફ્યુઅલ સ્ટેશનો પર ખાસ બોર્ડ લગાવવામાં આવશે. ભારત હવે બ્રાઝિલ જેવી સફળતા પ્રાપ્ત કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ કેવી રીતે બને છે?

ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ એટલે પેટ્રોલ અને ઇથેનોલનું મિશ્રણ જ છે. ઇથેનોલ કેવી રીતે બને છે?  ઇથેનોલ એ એક પ્રકારનો દારૂ (આલ્કોહોલ) છે. તે શેરડી, મકાઈ, ઘઉં અને ખેતીના કચરામાંથી બને છે. તેને બનાવવાની પ્રક્રિયાને ‘ફર્મેન્ટેશન’ કહેવાય છે. આપણે પેટ્રોલ સાથે ૨૦ ટકા ઇથેનોલ ભેળવીએ છીએ, ત્યારે તેને E20 તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે. પરંતુ આપણે ૮૫ ટકા ઇથેનોલ અને ૧૫ ટકા પેટ્રોલ ભેળવીએ છીએ, ત્યારે તેને’E85 તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે.

ફ્લેક્સ ફ્યુઅલવાળા વાહન કેવી રીતે ચાલે?:

જે ગાડીઓ ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન’ વાળી હોય છે, તેમાં એક સેન્સર હોય છે. તે ગાડી જાતે સમજી જાય છે કે ટાંકીમાં કેટલું પેટ્રોલ છે અને કેટલું ઇથેનોલ, અને તે મુજબ એન્જિનને સેટ કરી લે છે. તેનાથી પ્રદુષણ ઓછું થાય છે. કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટે છે. ઇથેનોલ પેટ્રોલ કરતાં વધુ ચોખ્ખું છે. જ્યારે ઇથેનોલ મિશ્રિત ઈંધણ બળે છે, ત્યારે તેમાંથી ઝેરી ગેસ એટલે કે કાર્બન મોનોક્સાઈડ ઓછો નીકળે છે, જેથી હવા ઓછી પ્રદૂષિત થાય છે.

બેવડો લાભ મળશે

ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ એન્જિનવાળી કાર બજારમાં આવતા ખેડૂતોના ખેતરમાં પાક લીધા પછી બચતો કચરાનો નિકાલ કરવો સરળ બની જશે. સામાન્ય રીતે ખેડૂતો જે પાકનો કચરો-પરાળ બાળી નાખે છે, પરિણામે ઉત્તર ભારતના દિલ્હી સહિતના શહેરોમાં હવાનું પ્રદુષણ એકદમ વધી ગયું છે. તેથી બાળકોને સાત-સાત દિવસ સુધી સ્કૂલે પણ જવા મળતું નથી. હવે ખેડૂતોના ખેતરમાં પાક લીધા બાદ પડી રહેલા કચરા કે પરાળમાંથી પણ ઇથેનોલ બનાવી શકાય છે. આનાથી હવા પ્રદૂષિત થતી અટકે છે અને કચરામાંથી ઉપયોગી વસ્તુ બને છે.

૩. કાર્બન ઉત્સર્જન કેવી રીતે ઘટાડે છે?

શેરડી કે મકાઈનો છોડ મોટો થાય ત્યારે તે વાતાવરણમાંથી કાર્બન-ડાયોક્સાઈડ ($CO_2$) શોષી લે છે. જ્યારે આપણે શેરડીના કૂચામાંથી બનાવેલું ઇથેનોલ ગાડીમાં વાપરીએ અને તે બળે, ત્યારે જે $CO_2$ બહાર નીકળે છે, તે તેટલો જ છે જેટલો છોડે પહેલા શોષી લીધો હતો. આમ પેટ્રોલ વાપરવાથી જમીનની અંદર રહેલો કરોડો વર્ષ જૂનો કાર્બન બહાર નીકળે છે, જે વાતાવરણને ગરમ કરે છે. જ્યારે ઇથેનોલમાં આપણે કુદરતનું જ ચક્રમાંના ઉત્પાદનો જ વાપરતા હોવાથી પર્યાવરણને પેટ્રોલની સરખામણીએ ઘણું ઓછું નુકસાન કરે છે.ટૂંકમાં કહીએ તો ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાપરવાથી આપણે પેટ્રોલ આયાત કરવાનું ઓછું કરી શકીએ છીએ, ખેડૂતોની આવક વધારી શકીએ છીએ અને હવાની ગુણવત્તા પણ સુધારી શકીએ છીએ.

ગુજરાતમાં ફ્લેક્સિ ફ્યુઅલ વેહિકલનું ઉત્પાદન ચાલુ થઈ ગયું

‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વહીકલ્સ’ (FFV) હવે ભારતમાં બનતા થઈ ગયા છે. ભારત સરકારના માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય તેમજ ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગના સત્તાવાર ડેટામાં જણાવ્યા મુજબ ભારતમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનું ઉત્પાદન શરૂ થઈ ગયું છે. ભારત સરકારની નીતિ મુજબ, દેશની તમામ મુખ્ય ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓને FFV બનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. મારુતિ સુઝુકી, ટાટા મોટર્સ, ટોયોટા (Toyota), અને ટીવીએસ (TVS) જેવી કંપનીઓએ ભારતમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના પ્રોટોટાઇપ અને મોડલ્સ રજૂ કર્યા છે. ખાસ કરીને ટોયોટાની ‘કિર્લોસ્કર મોટર’ એ ભારતમાં પ્રથમ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સ્ટ્રોન્ગ હાઇબ્રિડ ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (FFV-SHEV) રજૂ કર્યું છે. આ વાહનોના ઉત્પાદન પ્લાન્ટ મુખ્યત્વે ગુજરાત, પુણે અને બેંગલુરુ જેવા ઓટોમોબાઈલ હબમાં આવેલા છે.

ફ્લેક્સિ ફ્યુઅલ વેહિકલની કાર્યક્ષમતા

શુદ્ધ ઇથેનોલની ઉર્જા ઘનતા (Energy Density) પેટ્રોલ કરતા લગભગ ૩૦-૩૫ ટકા ઓછી હોય છે. એટલે કે, જો તમે ૧૦૦ ટકા ઇથેનોલ વાપરો, તો ગાડીની માઈલેજ પેટ્રોલની તુલનામાં થોડી ઓછી એટલે કે અંદાજે ૧૫થી ૨૦ ટકા ઓછી મળી શકે છે. આધુનિક FFV એન્જિનમાં સેન્સર હોય છે જે મિશ્રણ મુજબ એન્જિનને સેટ કરે છે, તેથી પિકઅપ અને પાવરમાં કોઈ ખાસ ઘટાડો જોવા મળતો નથી.

ફ્લેક્સિ ફ્યુઅલ વેહિકલની કિંમત

સામાન્ય પેટ્રોલ કાર કરતા FFV ની કિંમત શરૂઆતમાં રૂ. ૫૦,૦૦૦ થી રૂ. ૧,૦૦,૦૦૦ વધુ હોઈ શકે છે. કારણ કે તેમાં વિશિષ્ટ પ્રકારની ફ્યુઅલ સિસ્ટમ, કાટ-પ્રતિરોધક (Corrosion-resistant) મટીરીયલ અને ઇથેનોલ સેન્સર લગાવવા પડે છે. જોકે, મોટા પાયે ઉત્પાદન શરૂ થઈ જતાં આ વાહનોની કિંમત ભવિષ્યમાં ઘટવાની સંભાવના છે જ છે.

પર્યાવરણને ફાયદો

ફ્લેક્સિ ફ્યુઅલ વેહિકલને કારણે વાતાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો: ઇથેનોલના ઉપયોગથી વાહનોના કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ૨૫ ટકા થી ૩૦ ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.વાહનમાંથી ઝેરી પ્રદૂષકો ઓછા થઈ જશે. ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ તો તે સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ અને અન્ય ઝેરી તત્વોના ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે, જેનાથી શહેરોની હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થાય છે, એમ કેન્દ્ર સરકારના માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે બહાર પાડેલી માર્ગદર્શિકામાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

જોખમને આમંત્રણ આપતા નહિ

હાલમાં બજારમાં મળતા સામાન્ય વાહનોને E85 કે E100 માટે ફેરફાર વગર વાપરવા જોઈએ નહીં. માત્ર જે વાહનો ‘Flex-Fuel Compliant’ હોય તે જ આ ઇંધણ માટે સુરક્ષિત છે.

ઇકેક્ટ્રિક વેહિકલ અને ફ્લેક્સિફ્યુલનું હાઈબ્રિટ મોડલ બનશે

હા, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) અને ફ્લેક્સિ ફ્યુઅલ (Flex Fuel)નું હાઈબ્રિડ મોડેલ માત્ર તૈયાર કરી શકાય છે. ભવિષ્ય માટે આ હાઈબ્રિડ ટેકનોલોજી અત્યંત આશાસ્પદ ટેકનોલોજી છે. આ પ્રકારના વાહનોને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સ્ટ્રોન્ગ હાઇબ્રિડ ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ’ (FFV-SHEV) તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે.

હાઈબ્રિડ મોડેલ કેવી રીતે કામ કરે છે?

આ સિસ્ટમમાં બે મુખ્ય શક્તિ સ્ત્રોત હોય છે જે એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન: જે ઈથેનોલ-પેટ્રોલના કોઈપણ મિશ્રણ (E20 થી E100) પર ચાલી શકે છે. ઇલેક્ટ્રિક મોટર અને બેટરી: જે કારને શરૂઆતમાં અથવા ટ્રાફિકમાં ઇલેક્ટ્રિક પાવર પર ચલાવે છે. તેમાં સ્વયંસંચાલિત સિસ્ટમ હોય છે. ગાડી ક્યારે પેટ્રોલ કે ઇથેનોલ પર ચાલશે અને ક્યારે ઇલેક્ટ્રિક મોટર પર તે નક્કી કરવા માટે ગાડીમાં બેસાડેલું ‘સ્માર્ટ કંટ્રોલ યુનિટ’ નક્કી કરે છે. ગાડી જ્યારે બ્રેક મારવામાં આવે છે ત્યારે તે પોતાની મેળે બેટરી ચાર્જ પણ કરે છે

હાઈબ્રિડ મોડેલના ફાયદા

હાઈબ્રિડ મોડેલ ડબલ કાર્યક્ષમતાથી કામ કરશે. ઇલેક્ટ્રિક મોટરનો ઉપયોગ થવાથી ઇંધણનો વપરાશ ઘણો ઓછો થઈ જાય છે, અને એન્જિન હંમેશા તેના શ્રેષ્ઠ કાર્યક્ષમ મોડમાં ચાલે છે. શુદ્ધ ઇલેક્ટ્રિક કારમાં બેટરી ખતમ થવાનો ડર રહે છે, પરંતુ આ મોડેલમાં જો બેટરી ઉતરી જાય તો તમે ઈથેનોલ ભરાવીને લાંબો પ્રવાસ કરી શકો છો. આ ગાડી ઈથેનોલ અને ઇલેક્ટ્રિક બંનેનું મિશ્રણ વાપરે છે, તેથી તેનું કાર્બન ઉત્સર્જન સામાન્ય પેટ્રોલ કાર કરતાં ઘણું ઓછું હોય છે. ઈથેનોલની માઈલેજ ઓછી હોવાની જે ફરિયાદ છે, તે આ હાઈબ્રિડ સિસ્ટમ દૂર કરી દે છે, કારણ કે ઇલેક્ટ્રિક મોટર એન્જિનને વધારાનો પાવર આપે છે.

હાઈબ્રિડ મોડેલ ભારતમાં પણ બનશે

હા, ભારતમાં આ ટેકનોલોજીના પ્રયોગો શરૂ થઈ ગયા છે. ટોયોટાએ ભારતમાં તેમની ‘ઇનોવા હાઇક્રોસ’ (Innova Hycross) નું પ્રોટોટાઇપ મોડેલ રજૂ કર્યું હતું જે ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ સ્ટ્રોન્ગ હાઇબ્રિડ’ ટેકનોલોજી પર ચાલે છે. ભારત સરકાર અને કેન્દ્રિય પરિવહન મંત્રી નિતિન ગડકરી  વારંવાર ભારતીય ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોને આ પ્રકારના હાઈબ્રિડ મોડેલ લાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યા છે. જોકે તેની સામે થોડા પડકારો પણ છે.  હાલમાં આવી ગાડીઓ બનાવવી મોંઘી પડે છે કારણ કે તેમાં એન્જિનની સાથે સાથે મોંઘી બેટરી અને ઇલેક્ટ્રિક મોટર પણ લગાવવી પડે છે.  બે અલગ પ્રકારની ટેકનોલોજી (ઈંધણ અને બેટરી) ને એક સાથે જોડવા માટે એન્જિનિયરિંગની દ્રષ્ટિએ આ મોડેલ ઘણું જટિલ છે. ભારત જેવા વિશાળ દેશ માટે, જ્યાં ઈલેક્ટ્રિક ચાર્જિંગ સ્ટેશનનું નેટવર્ક હજુ વિકસી રહ્યું છે, ત્યાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ હાઇબ્રિડ મોડેલ સૌથી વધુ વ્યવહારુ સાબિત થઈ શકે છે. તે ખેડૂતોના ઇથેનોલનો વપરાશ પણ વધારે છે અને પ્રદૂષણ પણ ઘટાડે છે.