આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ધિરાણકર્તાઓ અને બેંકો માટે ક્રેડિટ કાર્ડ તથા લોન ફ્રોડ અટકાવવા માટે એક અત્યંત શક્તિશાળી હથિયાર
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ધિરાણકર્તાઓ અને બેંકો માટે ક્રેડિટ કાર્ડ તથા લોન ફ્રોડ અટકાવવા માટે એક અત્યંત શક્તિશાળી હથિયાર બની રહ્યું છે. પરંપરાગત સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે ફ્રોડસ્ટર્સ નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને નકલી દસ્તાવેજો કે ચોરાયેલી ઓળખ દ્વારા છેતરપિંડી કરે છે. AI નીચે મુજબના માર્ગો દ્વારા આ છેતરપિંડી રોકે છે:
ઓળખ અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી: AI મોડેલ્સ મિનિટોમાં હજારો દસ્તાવેજો (જેમ કે PAN, આધાર, બેંક સ્ટેટમેન્ટ) સ્ક્રીન કરે છે. જો કોઈ દસ્તાવેજમાં ફોટોશોપ, ટેમ્પરીંગ કે ‘સિન્થેટિક આઇડેન્ટિટી’ (બનાવટી Identity) નો ઉપયોગ થયો હોય તો AI તેને તુરંત પકડી પાડે છે.
બિહેવિયરલ એનાલિટિક્સ: યુઝર એપ્લિકેશન ભરતી વખતે કેવી રીતે ટાઇપ કરે છે, લોગિન માટે કયા ઉપકરણ (Device) અને IP એડ્રેસનો ઉપયોગ થાય છે તે ડેટાનું AI સતત વિશ્લેષણ કરે છે. શંકાસ્પદ વર્તણૂક દેખાતા સિસ્ટમ તુરંત એલર્ટ આપે છે.
નેટવર્ક એનાલિટિક્સ (Network & Graph Analysis): ઓર્ગેનાઇઝ્ડ સાયબર ક્રાઇમ ગેંગ્સ પકડવા માટે AI ગ્રાફ એનાલિટિક્સનો ઉપયોગ કરે છે. એક જ ફોન નંબર, એડ્રેસ કે બેંક એકાઉન્ટ સાથે જોડાયેલી અનેક શંકાસ્પદ લોન અરજીઓને AI એકબીજા સાથે લિંક કરીને મોટા ફ્રોડ રેકેટનો પર્દાફાશ કરે છે. રિયલ-ટાઇમ રિસ્ક સ્કોરિંગ (Real-time Risk Scoring): ટ્રાન્ઝેક્શન થતી વખતે જ AI સિસ્ટમ તેને ‘હાઇ રિસ્ક’ કે ‘લો રિસ્ક’ સ્કોર આપે છે, જેથી શંકાસ્પદ વ્યવહાર તરત જ હોલ્ડ પર મુકાઈ જાય છે.
ગુજરાતમાં પકડાયેલા ફ્રોડના તાજેતરના ઓથેન્ટિક કિસ્સાઓ
ગુજરાતમાં પણ સાયબર ક્રાઇમ પોલીસ અને ગુજરાત સાયબર સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ (CCOE) દ્વારા ટેકનોલોજી અને ડેટા એનાલિટિક્સની મદદથી આવા મોટા ફ્રોડ પકડવામાં આવ્યા છે:
126 નકલી ધાર્મિક વેબસાઇટ્સ દ્વારા છેતરપિંડીનું રેકેટ (ઓગસ્ટ 2026)
ક્યારે પકડાયો: ઓગસ્ટ 2026 માં. કેવી રીતે પકડાયો: ગુજરાત સાયબર સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ (CCOE) ની તપાસમાં સામે આવ્યું કે આરોપીઓએ AI નો ઉપયોગ કરીને સોમનાથ, દ્વારકા, અક્ષરધામ, સાળંગપુર જેવા ગુજરાતના અને દેશભરના 126 ધાર્મિક સ્થળો/હોટેલોની આબેહૂબ ફેક વેબસાઇટ્સ બનાવી હતી. આ વેબસાઇટ્સ દ્વારા રૂમ બુકિંગ અને VIP દર્શનના નામે 21,985 ભક્તો સાથે કરોડો રૂપિયાનું ફ્રોડ આચરવામાં આવ્યું હતું. એજન્સીની કાર્યવાહી: CCOE એ ટેકનિકલ ટ્રેકિંગ અને ડેટા વિશ્લેષણ દ્વારા દિલ્હીમાંથી માસ્ટરમાઇન્ડ B.Tech એન્જિનિયર સહિત બે આરોપીઓની ધરપકડ કરી.
‘ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ’ – ₹2,289 કરોડનું સાયબર ફ્રોડ નેટવર્ક (જૂન 2026)
ક્યારે પકડાયો: જૂન 2026. કેવી રીતે પકડાયો: ગુજરાત પોલીસ અને CCOE દ્વારા હાથ ધરાયેલા ખાસ ઓપરેશનમાં, સાયબર ગુનેગારો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા 913 ‘મ્યૂલ બેંક એકાઉન્ટ્સ’ (પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા માટેના બોગસ ખાતા) ટ્રેસ કરવામાં આવ્યા.એજન્સીની કાર્યવાહી: નેશનલ સાયબરક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (NCRP) અને 1930 હેલ્પલાઇનના ડેટા એનાલિટિક્સનો ઉપયોગ કરીને પોલીસે સમગ્ર રાજ્યમાં 565 FIR નોંધી અને 638 થી વધુ આરોપીઓની ધરપકડ કરી.
સુરત – AI થી બનાવેલી ડમી APK એપ્સ રેકેટ (જુલાઈ 2026)
ક્યારે પકડાયો: જુલાઈ 2026.
કેવી રીતે પકડાયો: સુરત સાયબર ક્રાઇમ પોલીસે એક 18 વર્ષીય હેકરની ધરપકડ કરી, જે AI અને ટેલિગ્રામની મદદથી બેંકો અને સરકારી વિભાગોની ડમી Fake APK એપ્સ બનાવતો હતો.એજન્સીની કાર્યવાહી: સાયબર પોલીસે ડિજિટલ ફુટપ્રિન્ટ્સ અને સર્વેલન્સ ઇન્ટેલિજન્સ આધારે આરોપીને ઉત્તર પ્રદેશથી ઝડપી પાડ્યો હતો.
ગુજરાત પોલીસ પણ હવે AI-આધારિત ઇન્વેસ્ટિગેશન ટૂલ્સ (જેમ કે NDPS કેસો માટે NARIT AI) અપનાવી રહી છે, જેનાથી ડિજિટલ અને ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડ વિરુદ્ધનું નેટવર્ક વધુ મજબૂત બની રહ્યું છે.
