2026માં રોકાણકારો સોનામાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો કેવો પ્લાન પસંદ કરી શકે
સોનાની ખરીદી અને વેચાણના નિર્ણય લેતી વખતે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ LTCG-STCGના આવતા બોજને ધ્યાનમાં રાખી નિર્ણય લેવો જોઈએ
અમદાવાદઃ ભારતમાં સોનાના ભાવ અને પ્રીમિયમ વિક્રમી ઊંચી સપાટીને આંબી ગયા છે. પહેલી ફેબ્રુઆરીએ કેન્દ્રિય બજેટ પહેલા જ આયાત ડ્યૂટી-ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી વધી જવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં લઈને રોકાણકારો સોનું ખરીદવા દોડી રહ્યા છે. પરિણામે સોનામાં રોકાણનો રસ વધી ગયો છે. બીજીતરફ સોનાના ભાવ વધતા જતા સોનામાં રોકાણ કરવાનો નિર્ણય જેટલો મહત્વનો છે તેટલી જ મહત્વની બાબત એ છે કે રોકાણ કરવા માટેનો યોગ્ય માર્ગ કેવી રીતે પસંદ કરવો તેનો નિર્ણય પણ છે.
દેશ અને વિદેશના બજારમાં સોનાની મજબૂત કામગીરીએ તેને મોંઘવારી સામે રક્ષણ તરીકે અને પોર્ટફોલિયો ડાયવર્સિફિકેશન માટેના સાધન તરીકે સોનાનું આકર્ષણ ખાસ્સુ વધારી દીધું છે.
ભારતમાં સોનાના પ્રીમિયમ આ સપ્તાહે છેલ્લા દાયકાથી વધુના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. સોના પરની ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી-આયાત શુલ્ક વધી જવાની સંભાવનાની વાત વહેતી થઈ છે. તેથી સોનાની ખરીદી કરવા માટેની પડાપડી વધી જતાં સોનાના ભાવ ઊંચકાયા છે. પરિણામે બુલિયન ડીલરો સોનાના ભારતીય બજારમાંના વાસ્તવિક અને અધિકૃત ભાવ કરતા પ્રતિ ઔંસ $112 સુધીનું પ્રીમિયમ વસૂલતા થઈ ગયા છે. આ ભાવ વસૂલી મે 2014 પછીનું સૌથી ઊંચા સ્તરે છે, હજી એક અઠવાડિયા પહેલા જ ટ્રોયઔંસ દીઠ સોનાના ભાવમાં $12 સુધીના ડિસ્કાઉન્ટ જોવા મળતા હતા. પરંતુ હવે ડિસ્કાઉન્ટ ગાયબ થઈ ગયું છે. તેની સામે ભારતના બજારોમાં સોનાના ભાવ પણ નવા રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યા છે. 23મી જાન્યુઆરીએ તો સોનાના 10 ગ્રામદીઠ ભાવ રૂ.1,59,226 સુધી વધી ગયા હતા.
આ વધારો 2025 દરમિયાન થયેલી અસાધારણ રેલીના પગલે આવ્યો છે, સોનાની મજબૂત સેફ-હેવન માંગ, જુદા જુદા દેશોની સેન્ટ્રલ બેન્કોની સતત ચાલુ રહેલી ખરીદી અને નબળા અમેરિકન ડૉલરના પ્રભાવ હેઠળ લેવાલીમાં વધારો થયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે સ્પોટ સોનું વર્ષ દરમિયાન પ્રતિ ઔંસ $4,500ને પાર ગયું હતું અને તાજેતરમાં $5,000ની નજીક પહોંચી ગયું છે. ભારતમાં, 24 કેરેટ સોનું 2025માં પ્રતિ 10 ગ્રામ ₹1.30 લાખને પાર ગયું હતું અને વર્ષના અંતે ₹1,37,700 પર બંધ થયું હતું. આમ વર્ષ દર વર્ષે સોનાએ રોકાણકારોને 74.4 ટકા રિટર્ન આપ્યા હતા.
સોનામાં રોકાણ
સોનાની મજબૂત કામગીરીએ તેને મોંઘવારી સામે રક્ષણ અને પોર્ટફોલિયો વૈવિધ્યકરણ માટેના સાધન તરીકે સોનામાં રોકાણ કરવાનું આકર્ષણ વધારી દીધું છે. છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં સોનામાં કરવામાં આવેલા રોકાણ થકી મળેલા રિટર્ન પરંપરાગત ફિક્સ્ડ-ઇનકમ સાધનો જેમ કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અને બોન્ડ કરતાં વધુ રહ્યા છે, જેમાં મૂડી વૃદ્ધિ સાથે સુરક્ષાની ભાવના પણ જોડાયેલી છે. ભાવ રેકોર્ડ ઊંચા સ્તરે અને રોકાણકારોની રુચિ વધતી હોવા છતાં, આજે વ્યક્તિઓ પાસે સોનામાં રોકાણ માટે અનેક માર્ગો ઉપલબ્ધ છે. દરેક વિકલ્પ એટલે કે ભૌતિક સોનું, ગોલ્ડ એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs), સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ અને ડિજિટલ ગોલ્ડના રોકાણના અલગ અલગ ફાયદાઓ છે અને તેની સામે ખર્ચ અને જોખમો ધરાવે છે.
ભૌતિક સોનું
ભૌતિક સોનું — દાગીના, સિક્કા અથવા બાર — ખરીદવું સૌથી પરંપરાગત રોકાણ માર્ગ છે. દાગીનાની ખરીદી સામાન્ય રીતે સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક કારણોસર થાય છે, જ્યારે સિક્કા અને બાર સામાન્ય રીતે મૂલ્યના સંગ્રહ તરીકે ખરીદવામાં આવે છે. તેમ છતાં, ભૌતિક સોનું સૌથી કાર્યક્ષમ રોકાણ વિકલ્પ નથી. દાગીનામાં ઊંચા મેકિંગ ચાર્જ અને રિસેલ કટોકટી હોય છે, જે રિટર્ન ઘટાડે છે. સિક્કા અને બાર તુલનાત્મક રીતે વધુ રોકાણ-મૈત્રીપૂર્ણ છે, પરંતુ તેમાં પણ સુરક્ષિત સંગ્રહ અને વીમાની જરૂર પડે છે. વીમો ખર્ચ વધારે છે. તેથી ભૌતિક સોનું તેવા રોકાણકારો માટે વધુ યોગ્ય છે, જે નાણાકીય કાર્યક્ષમતાની તુલનામાં માલિકી અને પરંપરાને વધુ મહત્વ આપે છે.
ગોલ્ડ ETFs
ગોલ્ડ ETFs ને રોકાણકારો વધુ ને વધુ પેપર-આધારિત સંપત્તિ તરફ વળતાં હોવાથી લોકપ્રિયતા મળી છે. સ્ટોક એક્સચેન્જ પર સૂચિબદ્ધ ETFs સોનાના ભાવને અનુસરે છે અને શેરની જેમ ખરીદી અથવા વેચી શકાય છે, જે રિયલ-ટાઇમ ભાવ, પારદર્શિતા અને લિક્વિડિટી પ્રદાન કરે છે.
તે સ્ટોરેજ અને શુદ્ધતાની ચિંતાઓ દૂર કરે છે, તુલનાત્મક રીતે ઓછા ખર્ચ રેશિયો ધરાવે છે અને મેકિંગ ચાર્જ અથવા રિસેલ કપાતથી બચાવે છે. નિયમિત અને કાર્યક્ષમ હોવાને કારણે, ગોલ્ડ ETFs તેવા રોકાણકારો માટે સારી પસંદગી છે, જે ડીમેટ અને ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ ધરાવે છે અને પોર્ટફોલિયોમાં સોનું ખર્ચ-અસરકારક રીતે ઉમેરવા માંગે છે.
સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ
સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ એક સમયે ભાવ વૃદ્ધિ, વ્યાજ આવક અને કર લાભનું આકર્ષક સંયોજન પ્રદાન કરતા હતા. જો કે, નવા ઇશ્યૂ બંધ કરવામાં આવ્યા છે. હાલના રોકાણકારો મૂળ શરતો મુજબ બોન્ડ્સ રાખી અથવા રીડીમ કરી શકે છે, પરંતુ 2026માં નવા રોકાણકારો માટે આ માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી. સેકન્ડરી માર્કેટમાં લિક્વિડિટી મર્યાદિત રહેતાં, આજની સ્થિતિમાં SGBs ઓછા વ્યવહારુ વિકલ્પ બની ગયા છે.
ડિજિટલ ગોલ્ડ
ડિજિટલ ગોલ્ડ એપ્સ અને ફિનટેક પ્લેટફોર્મ દ્વારા નાની રકમથી રોકાણ કરવાની સુવિધા આપે છે, જે પ્રવેશ અવરોધોને ઘટાડે છે. જો કે, તે ગ્રે રેગ્યુલેટરી ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરે છે, જ્યાં ભાવ, સ્ટોરેજ અને રીડેમ્પશન અંગે અલગ અલગ ધોરણો છે. કારણ કે આ ઉત્પાદનો ETFs જેવી રીતે નિયમિત નથી, તેમાં વધુ કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમ હોય છે અને તે મર્યાદિત ફાળવણી માટે વધુ યોગ્ય છે.
સોનાના રોકાણ પર કર વ્યવસ્થા
કર વ્યવસ્થા સાધન અને હોલ્ડિંગ પીરિયડ પ્રમાણે બદલાય છે. ભૌતિક સોનામાં દાગીના, સિક્કા અને બારનો સમાવેશ થાય છે. તેથી તેના પરનો નફો 24 મહિના હોલ્ડિંગ પીરિયડના આધારે કરપાત્ર થાય છે. જો 24 મહિના અંદર વેચવામાં આવે તો નફો શોર્ટ-ટર્મ કેપિટલ ગેઇન (STCG) ગણાય છે અને રોકાણકારના આવકવેરા સ્લેબ મુજબ કર લાગુ પડે છે. જો 24 મહિના કરતાં વધુ રાખવામાં આવે તો નફો લૉન્ગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઇન (LTCG) તરીકે 12.5 ટકાના ફ્લેટ દરે (ઇન્ડેક્સેશન વિના) કરપાત્ર થાય છે. ભૌતિક કે ડિજિટલ રીતે સોનું ખરીદવામાં આવે ત્યારે 3 ટકા GST પણ લાગુ પડે છે.
ગોલ્ડ ETFs અને ગોલ્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ માટે હોલ્ડિંગ મર્યાદા ઓછી છે. 12 મહિના અંદર વેચાયેલી યુનિટ્સ પર STCG સ્લેબ દરે કરપાત્ર થાય છે, જ્યારે 12 મહિના કરતાં વધુ રાખેલી યુનિટ્સ પર LTCG 12.5 ટકાના દરે (ઇન્ડેક્સેશન વિના) લાગુ પડે છે. સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ (SGBs) ને વિશેષ લાભ મળે છે. તેમાં મળતું વ્યાજ આવકવેરા સ્લેબ મુજબ કરપાત્ર છે, પરંતુ જો બોન્ડ્સ મેચ્યુરિટી (8 વર્ષ) સુધી રાખવામાં આવે તો કેપિટલ ગેઇન સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત રહે છે. જો મેચ્યુરિટી પહેલા વેચવામાં આવે તો નફા પર કર લાગુ પડે છે. બાર મહિનાની અંદર STCG સ્લેબ દરે અને 12 મહિના બાદ LTCG 12.5 ટકાના દરે લાગુ પડે છે.
ગિફ્ટ-ભેટ અને વારસામાં મળેલા સોનાના કેસમાં, નિર્ધારિત સગા પાસેથી અથવા વારસામાં મળેલું સોનું પ્રાપ્ત કરતી વખતે કરમુક્ત હોય છે. જો તે સોનું બાદમાં વેચવામાં આવે, તો મૂળ માલિકની ખરીદી કિંમત અને હોલ્ડિંગ પીરિયડના આધારે કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ લાગુ પડે છે. આ તફાવતો સમજવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે કર બાદના રિટર્ન સોનાના વિવિધ રોકાણ વિકલ્પોમાં નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ શકે છે.
