અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેની ટ્રેડ ડીલથી ભારતને નુકસાન થઈ શકે
ડીલ લગભગ 1 કરોડ (10 મિલિયન) ભારતીયોને ઈરાનની બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને કિલર ડ્રોનના પડછાયામાં રાખે છે,” તેમણે દલીલ કરી કે સ્થળાંતર કરનારા કામદારો અને તેઓ ઘરે મોકલે છે તે રેમિટન્સનું રક્ષણ કરવા માટે ભારતને ઈરાનના જોખમને નિષ્ક્રિય કરવાની જરૂર છે.
પૂર્વ ઈઝરાયેલી પ્રવક્તાએ 4 જોખમો તરફ ઈશારો કર્યોઃ કરાર પશ્ચિમ એશિયામાં ભારતના લાંબા ગાળાના કનેક્ટિવિટીના લક્ષ્યાંકોને નબળા પાડી શકે છે.
‘યુએસ-ઈરાન ડીલ ભારત માટે પણ એક આપત્તિ છે’: પૂર્વ ઈઝરાયેલી પ્રવક્તાએ કારણો સમજાવ્યા
પૂર્વ ઈઝરાયેલી સરકારી પ્રવક્તા મસોમવારે દલીલ કરી હતી કે નવી જાહેર કરાયેલી યુએસ-ઈરાન સમજૂતીની ભારત પર નોંધપાત્ર અસરો થઈ શકે છે, અને દાવો કર્યો હતો કે આ ડીલ પાકિસ્તાનની રાજદ્વારી સ્થિતિ અને ઈરાનના પ્રાદેશિક પ્રભાવ બંનેને મજબૂત બનાવે છે, જ્યારે મુખ્ય સુરક્ષા ચિંતાઓનો ઉકેલ લાવ્યા વિના છોડી દે છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા કરાર પર પ્રતિક્રિયા આપતા લેવીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત આ ડીલનું સાવધાનીપૂર્વક સ્વાગત કરી રહ્યું હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે “આ ભારત માટે એક આપત્તિ છે.”
આ ટીકા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મહિનાઓથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી થયેલા કરારના એક દિવસ પછી આવી છે. પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શહબાઝ શરીફે જાહેરાત કરી હતી કે બંને પક્ષો “લેબનોન સહિત તમામ મોરચે લશ્કરી કામગીરી તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે બંધ કરવા” માટે સંમત થયા છે. ઈઝરાયેલ અને ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ લેબનોનમાં લડી રહ્યા છે. ઈઝરાયેલના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મંત્રીએ અગાઉથી જ કહી દીધું છે કે તેમની સરકાર આ ડીલથી બંધાયેલી નથી. શુક્રવારે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં હસ્તાક્ષર થવાની અપેક્ષા ધરાવતો આ પ્રસ્તાવ યુદ્ધવિરામને વધુ 60 દિવસ માટે લંબાવે છે જ્યારે અંતિમ કરાર પર વાટાઘાટો ચાલુ રહેશે.
ઇલોન લેવીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત માટે પ્રથમ ચિંતા રાજદ્વારી સફળતામાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા છે. “આ ડીલે ભારતના કટ્ટર પ્રતિદ્વંદ્વી પાકિસ્તાનને વૈશ્વિક શાંતિ દૂતના સ્તરે લાવી દીધું છે,” તેમણે ઉમેર્યું કે તે આતંકવાદ માટે પાકિસ્તાનના સમર્થનને હાઇલાઇટ કરવાના ભારતના પ્રયાસોને નબળા પાડે છે અને ઇસ્લામાબાદને “ભારતના ભોગે પાવરબ્રોકર અને ગ્લોબલ સાઉથના નેતામાં” ફેરવે છે.
ઇલોન લેવીએ એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આ સમજૂતી પશ્ચિમ એશિયામાં ભારતના લાંબા ગાળાના કનેક્ટિવિટીના લક્ષ્યાંકોને નબળા પાડી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત 7 ઓક્ટોબરના સંઘર્ષ પહેલા ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEC) પર આગળ વધી રહ્યું હતું, જેમાં ગલ્ફ અને ઇઝરાયેલ દ્વારા ભારતને યુરોપ સાથે જોડતો વેપાર માર્ગ બનાવવાની આશા હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, સશક્ત ઈરાન તે વિઝનને જોખમમાં મૂકી શકે છે.
“આ શરણાગતિ ઈરાનને ભારતના પશ્ચિમી વેપાર પ્રવેશદ્વાર પર પ્રભુત્વ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે,” ઇલોન લેવીએ ઉમેર્યું કે “બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને અબજોની પ્રતિબંધોમાંથી રાહત સાથે ઉત્સાહિત ઈરાન તે વિઝનને જોખમમાં મૂકે છે.” તેમણે વધુમાં દાવો કર્યો હતો કે આ ડીલ એક એવો દાખલો બેસાડે છે કે ઈરાન સમર્થિત પ્રોક્સી જૂથો અસરકારક રીતે અસ્પૃશ્ય છે, જે સંભવિતપણે હિંદ મહાસાગર અને લાલ સમુદ્રમાં શિપિંગ માર્ગો માટે નવા જોખમો ઊભા કરે છે.
ઇલોન લેવીના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રીજી ચિંતા સમગ્ર ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં રહેતા ભારતીય કામદારો સાથે સંબંધિત છે. “આ ડીલ લગભગ 1 કરોડ (10 મિલિયન) ભારતીયોને ઈરાનની બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને કિલર ડ્રોનના પડછાયામાં રાખે છે,” તેમણે દલીલ કરી કે સ્થળાંતર કરનારા કામદારો અને તેઓ ઘરે મોકલે છે તે રેમિટન્સનું રક્ષણ કરવા માટે ભારતને ઈરાનના જોખમને નિષ્ક્રિય કરવાની જરૂર છે.
ઇલોન લેવીની અંતિમ ટીકા ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને મિસાઈલ ક્ષમતાઓને સંબોધતી જોગવાઈઓની ગેરહાજરી પર કેન્દ્રિત હતી. “યુએસના પ્રભાવને શરણાગતિ આપવા છતાં પરમાણુ મુદ્દાને ઉકેલવામાં નિષ્ફળતાનો અર્થ એ છે કે ભારત પાકિસ્તાન સાથે મળીને પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવતા ઈરાની શાસન દ્વારા જોખમમાં મૂકાવાનું ચાલુ રહેશે,” એમ તેમણે કહ્યું હતું. તેમણે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે આ ક્ષેત્રમાં ભારતની તટસ્થતાની વર્તમાન નીતિ જાળવી રાખવી વધુને વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે અને આગાહી કરી છે કે ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ગાઢ વ્યૂહાત્મક સંબંધો અનિવાર્ય બનશે.
ઇલોન લેવીની ટિપ્પણીઓએ ભૌગોલિક રાજકીય વિશ્લેષક ઇયાન બ્રેમર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી કેટલીક ચિંતાઓને પડઘો પાડ્યો હતો, જેમણે જણાવ્યું હતું કે કરાર હોવા છતાં મુખ્ય મુદ્દાઓ વણઉકેલાયેલા રહ્યા છે. “વિશ્વને હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ (જલડમરુમધ્ય) ફરીથી ખોલવાની જરૂર છે. મહિનાઓ પહેલા થવું જોઈતું હતું, પરંતુ આજનું પરિણામ ઉપલબ્ધ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે,” બ્રેમરે જણાવ્યું હતું. જો કે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ ડીલમાં “પરમાણુ, બેલિસ્ટિક મિસાઇલો, પ્રોક્સીઓ માટેના સમર્થન પર કોઈ કરાર નથી” અને ઈરાન સંઘર્ષને “ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી વિદેશ નીતિની નિષ્ફળતા” ગણાવી હતી.
આ કરારથી ઘણા ઈઝરાયેલી રાજકીય નેતાઓની ટીકાઓ પહેલેથી જ શરૂ થઈ ગઈ છે, જેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે શું આ ડીલ ઈઝરાયેલની સુરક્ષા ચિંતાઓ અને આ ક્ષેત્રમાં હમાસ અને હિઝબુલ્લાહ જેવા ઈરાન સમર્થિત જૂથોની પ્રવૃત્તિઓને પૂરતી રીતે સંબોધિત કરે છે કે નહીં.
