વૈશ્વિક નાણાકીય શિસ્તમાં ભારતે વિકસિત દેશોને પાછળ પાડી દીધા
આવકવેરામાં બહુ મોટા ફેરફારો થવાની શક્યતા નહિવત, જુદાં જુદાં બિઝનેસ સેક્ટર માટે કેટલાક ફેરફારો આવવાની સંભાવના, ગ્રામિણ વિસ્તારને વિકાસ માટેનું નવું ગ્રોથ એન્જિન બનાવવા પર ફોકસ કરે તેવી સંભાવના
અમદાવાદઃ નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આજે એટલે કે પહેલી ફેબ્રુઆરી 2026ના રવિવારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માટે બજેટ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે ત્યારે સૌની નજર રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) પર રહેશે. ભારતે નાણાકીય શિસ્ત (Fiscal Prudence)નો માર્ગ અપનાવ્યો છે, ત્યારે મોટા ભાગની વિકસિત અર્થવ્યવસ્થાઓ વધુ ખર્ચાળ નીતિઓ તરફ વળી ગઈ છે. આજે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવનારા બજેટમાં આવકવેરામાં બહુ મોટા ફેરફારો થવાની શક્યતા નહિવત છે. જુદાં જુદાં બિઝનેસ સેક્ટર માટે કેટલાક ફેરફારો આવવાની સંભાવના જોવામાં આવી રહી છે. સહકારી ક્ષેત્રના માધ્યમથી ગ્રામિણ વિસ્તારને વિકાસ માટેનું નવું ગ્રોથ એન્જિન બનાવવા પર ફોકસ કરે તેવી સંભાવના છે.
સામાન્ય રીતે, કોવિડ-19 દરમિયાન અપાયેલા વિશાળ પ્રોત્સાહન પેકેજ બાદ 2020-21માં વિકસિત દેશોની રાજકોષીય ખાધ ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ પહોંચી હતી. ત્યારબાદ તેમાં થોડી ઘટ જોવા મળી છે, પરંતુ મહામારી પહેલાંના વર્ષોની તુલનામાં ખાધ હજુ પણ વધુ છે. ઉદાહરણ તરીકે, જર્મની જે પહેલાં બજેટ સરપ્લસમાં હતું, હવે ખાધમાં પહોંચી ગયું છે.
તેની સામે, ભારતની રાજકોષીય ખાધ FY20માં GDPના 4.6%થી ઘટીને FY26 માટે બજેટમાં 4.4% દર્શાવવામાં આવી છે. મહત્વનું એ છે કે FY22 પછી કેટલાક ઓફ-બજેટ ખર્ચોને ખાધમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. જો સમાન ધોરણે ગણતરી કરીએ તો FY20માં ખાધ લગભગ 5% જેટલી થાત. આ દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો, ભારતની નાણાકીય સ્થિતિમાં સ્પષ્ટ સુધારો જોવા મળે છે, જે મોટા ભાગની વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાઓથી વિપરીત છે.
ખાધથી દેવા તરફનું ધ્યાન
FY27થી ભારત રાજકોષીય શિસ્ત માટે Fiscal Deficitના બદલે Debt-to-GDP ratioને મુખ્ય માપદંડ બનાવશે. FY26 માટે કેન્દ્ર સરકારનો દેવા-જીડીપી રેશિયો અંદાજે 55 ટકા છે, જે FY20માં 50% હતો. સરકારનું મધ્યમ ગાળાનું લક્ષ્ય FY31 સુધી આ રેશિયોને ફરીથી 50 ટકા સુધી લાવવાનું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં કોષ (IMF)ના આંકડાઓમાં જણાવ્યા મુજબ અમેરિકા, ચીન અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં દેવા-જીડીપી રેશિયોમાં અનુક્રમે 16, 37 અને 18 ટકાનો મોટો વધારો થયો છે, જ્યારે 2019થી 2025 વચ્ચે ભારતમાં માત્ર 6 ટકાનો જ વધારો થયો છે.
વ્યાજ ખર્ચ અને બોન્ડ યિલ્ડ
FY26ના બજેટ મુજબ, કુલ સરકારી ખર્ચમાં વ્યાજ ખર્ચનો હિસ્સો FY20ની તુલનામાં ભારતમાં માત્ર 2 ટકા વધ્યો છે. તેની સામે અમેરિકા અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં આ વધારો 4થી 6 ટકા સુધીનો રહ્યો છે. નાણાકીય શિસ્તના લાભ સરકારી બોન્ડ યિલ્ડમાં પણ દેખાય છે. 2019ના અંત પછી ભારતની 10 વર્ષીય સરકારી બોન્ડ યિલ્ડમાં વધારો થયો છે, પરંતુ તે હજી પણ કોવિડ પહેલાંના સ્તર આસપાસ જ છે. જ્યારે અમેરિકા-USA અને બ્રિટન-UKમાં યિલ્ડ બે ગણીથી પણ વધુ વધી છે અને જાપાન તથા જર્મનીમાં નેગેટિવમાંથી પોઝિટિવ ઝોનમાં પહોંચી ગઈ છે.
ભારત માટે મહત્વ
ભારતની જવાબદાર નાણાકીય નીતિના પરિણામે ભારતીય સરકારી બોન્ડ્સને વૈશ્વિક બોન્ડ ઇન્ડેક્સમાં સ્થાન મળ્યું છે અને ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સીઓ દ્વારા BBB સ્તરે અપગ્રેડ થવાની શક્યતાઓ પણ મજબૂત થઈ છે. દેવા બજાર મજબૂત બનતાં, ભવિષ્યમાં બોન્ડ યિલ્ડમાં થતી કોઈપણ ઘટાડાની અસર વ્યવસાયિક મૂડી ખર્ચ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થશે.
ઉપરાંત, જો ફરી કોવિડ જેવી વૈશ્વિક આર્થિક આંચ આવે, તો જે દેશોએ નાણાકીય શિસ્ત જાળવી છે તે વધુ અસરકારક રીતે પ્રોત્સાહન પેકેજ આપી શકશે. જ્યારે ઊંચા દેવા અને મોંઘા બોન્ડ યિલ્ડ ધરાવતા દેશોની નીતિગત ક્ષમતા મર્યાદિત રહી શકે છે.
