મોંઘવારી વધીઃ હવે રૂ. 100ની વસ્તુ ખરીદવા માટે રૂ. 106.09 ખર્ચવા પડશેઃ ગૃહિણીઓનું રસોડાનું બજેટ વધુ ખોરવાઈ શકે

હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનના માસિક હપતા  વધુ મોંઘા થવાની પૂરી શક્યતા ઊભી થઈઃ ગૃહિણીઓનું રસોડાનું બજેટ ખોરવાયું 

મોંઘવારીએ ૨ વર્ષનો રેકોર્ડ તોડ્યો: ઓક્ટોબરમાં છૂટક મોંઘવારી દર ૬.૦૯ ટકા પર, નવેમ્બર અને ડિસેમ્બરમાં પણ મોંઘવારીને દર ઊંચો રહેવાની સંભાવના 

સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર મોંઘવારીનો માર વધુ તેજ બન્યો છે. નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO – સરકારી આંકડાકીય કચેરી) તરફથી ૧૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માં દેશનો છૂટક મોંઘવારીનો દર- સપ્ટેમ્બરના 5.54 ટકાથી વધીને ૬.૦૯ ટકા પર પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા બે વર્ષની સૌથી ઊંચી સપાટી છે. શાકભાજી, ડુંગળી, લસણ અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલા તીવ્ર ઉછાળાને કારણે મોંઘવારીએ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાની ૬ ટકાની સહનશીલતા મર્યાદા (સુરક્ષિત હદ) વટાવી દીધી છે, જેના કારણે આગામી ડિસેમ્બર મહિનામાં હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનના માસિક હપતા વધુ મોંઘા થવાની પૂરી શક્યતા ઊભી થઈ છે.

ફુગાવાના આંકડાનો સામાન્ય માણસ માટે શું અર્થ થાય?

અર્થશાસ્ત્રની જટિલ ભાષાને બાજુ પર મૂકીને સમજીએ તો મોંઘવારી દર ૬.૦૯ ટકા થવાનો સીધો અર્થ એ છે કે ગયા વર્ષે ઓક્ટોબર મહિનામાં જે વસ્તુઓ કે સેવાઓ ખરીદવા માટે તમારે ૧૦૦ રૂપિયા ખર્ચવા પડતા હતા, તે જ વસ્તુઓ ખરીદવા માટે આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં તમારે ૧૦૬.૦૯ રૂપિયા ચૂકવવા પડ્યા છે.

છૂટક મોંઘવારી (CPI – કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ): સામાન્ય પરિવાર રોજબરોજના જીવનમાં જે ચીજવસ્તુઓ (અનાજ, શાકભાજી, કપડાં, દવા, મુસાફરી, મોબાઈલ બિલ વગેરે) વાપરે છે તેના ભાવમાં થતા વધારાને માપવાનું આ સરકારી માપદંડ છે.

રિઝર્વ બેંકની ૬ ટકાની ‘લક્ષ્મણ રેખા’: ભારત સરકારે રિઝર્વ બેંકને મોંઘવારી દર ૨ ટકાથી ૬ ટકાની વચ્ચે રાખવાની જવાબદારી સોંપી છે. ઓક્ટોબરમાં આ દર ૬.૦૯ ટકા થતાં જ રિઝર્વ બેંકની આ ‘સુરક્ષિત હદ’ તૂટી ગઈ છે.

રસોડાનું બજેટ કેમ ખોરવાયું? કઈ વસ્તુઓ મોંઘી થઈ અને કઈ સસ્તી?

ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની મોંઘવારી (ફૂડ ઈન્ફ્લેશન) સપ્ટેમ્બરના ૭.૭૪ ટકાથી વધીને ઓક્ટોબરમાં ૮.૯૪ ટકા પર પહોંચી ગઈ છે, જે નવેમ્બર ૨૦૨૪ પછીની સૌથી વધુ છે.

ચીજવસ્તુ / કેટેગરી	મોંઘવારીની સ્થિતિ (ઓક્ટોબર ૨૦૨૬)	સામાન્ય પરિવાર પર સીધી અસર
ડુંગળી (Onion)	૧૧૬.૨૨ ટકા નો તોતિંગ વધારો	ગયા વર્ષે જે ડુંગળી ૨૦ રૂપિયે કિલો મળતી હતી, તે લગભગ બમણાથી પણ વધુ ભાવે પહોંચી.
લસણ (Garlic)	૬૦.૭૪ ટકા નો ઉછાળો	રસોઈના સ્વાદમાં વપરાતું લસણ સામાન્ય ગૃહિણીઓના બજેટ બહાર જઈ રહ્યું છે.
આદુ અને લીંબુ	આદુમાં ૪૮.૩૨ ટકા અને લીંબુમાં ૪૭.૩૦ ટકા વધારો	ચા અને રોજિંદા વપરાશની આ વસ્તુઓમાં પણ ભારે તેજી યથાવત.
હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ	૧૦.૦૬ ટકા મોંઘવારી	બહાર જમવાનું અને મુસાફરી દરમિયાન રહેવાનું મોંઘું થયું.
વાહનવ્યવહાર અને કપડાં	ટ્રાન્સપોર્ટ ૫.૮૪ ટકા, કપડાં ૪.૯૬ ટકા	મુસાફરી ભાડા અને તહેવારોની ખરીદીમાં વધુ ખર્ચ કરવો પડ્યો.
બટાટા, ફ્લાવર, રીંગણ, કોબીજ	બટાટા ૧૪.૨૪ ટકા અને ફ્લાવર ૧૦.૫૭ ટકા સસ્તા થયા	લીલા શાકભાજી અને બટાટાના ભાવ ઘટવાથી રસોડાને થોડી આંશિક રાહત મળી.

મોંઘવારી વધવા પાછળના મુખ્ય ચાર કારણો

1. ઓછો વરસાદ અને પાક પર અસર: આ વર્ષે ચોમાસું નબળું અને અસમાન રહેવાથી જળાશયોમાં પાણી ઓછું ભરાયું છે. ચોખા, મકાઈ, તેલીબિયાં અને ખાસ કરીને તુવેર દાળનું વાવેતર અને ઉત્પાદન ઓછું રહેવાની ભીતિથી અનાજ અને કઠોળના ભાવ વધી રહ્યા છે.

2. રવી પાકના વાવેતરમાં વિલંબ: શિયાળામાં લેવાતા રવી પાક (ખાસ કરીને ઘઉં અને ચણા) ના વાવેતરમાં વિલંબ થવાથી બજારમાં પુરવઠાની અછત સર્જાઈ છે.

3. રોજિંદી વપરાશની વસ્તુઓ મોંઘી થઈ: સાબુ, શેમ્પૂ, બિસ્કિટ અને પેકેજ્ડ ફૂડ બનાવતી કંપનીઓએ પોતાનો ખર્ચ વધતા ભાવમાં વધારો કર્યો છે, જેનાથી ‘કોર ઈન્ફ્લેશન’ (ખાદ્ય અને ઈંધણ સિવાયની મોંઘવારી) પણ વધ્યું છે.

4. ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું થવા છતાં રાહત કેમ નહીં? ઈલારા કેપિટલના અર્થશાસ્ત્રી ગરિમા કપૂરના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) થોડું સસ્તું થયું હોવા છતાં, અગાઉ થયેલા ભાવવધારાની અસર હજુ બજારમાં ચાલુ હોવાથી લોકોને તાત્કાલિક રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે.

ગામડાંઓમાં શહેરો કરતાં વધુ મોંઘવારી અને રાજ્યોની સ્થિતિ

• ગ્રામીણ vs શહેરી મોંઘવારી: શહેરોમાં મોંઘવારી દર ૫.૪૧ ટકા રહ્યો છે, જ્યારે ગામડાંઓમાં મોંઘવારી દર વધીને ૬.૬૩ ટકા થઈ ગયો છે. એટલે કે ગ્રામીણ પરિવારો પર મોંઘવારીનો બોજ વધુ છે.

• દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં સૌથી વધુ અસર: ૫૦ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા રાજ્યોમાં તમિલનાડુ (૭.૨૯ ટકા), તેલંગાણા (૭.૨૬ ટકા) અને આંધ્રપ્રદેશ (૭.૨૫ ટકા) માં સૌથી વધુ મોંઘવારી નોંધાઈ છે. ખાદ્ય મોંઘવારીમાં આંધ્રપ્રદેશ ૧૩.૨૩ ટકા સાથે ટોચ પર છે.

 સામાન્ય માણસ પર હવે શું અસર પડશે? 

• રેપો રેટ વધવાની શક્યતા: રિઝર્વ બેંક જે દરે દેશની બેંકોને લોન આપે છે તેને ‘રેપો રેટ’ કહેવાય છે. મોંઘવારી કાબૂમાં લેવા રિઝર્વ બેંકે થોડા અઠવાડિયા પહેલા જ રેપો રેટ ૦.૨૫ ટકા (૨૫ બેસિસ પોઈન્ટ) વધારીને ૫.૫ ટકા કર્યો હતો.

• ડિસેમ્બરમાં વધુ એક ઝટકો: બેંક ઓફ બરોડાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મદન સબનવીસ અને ઈકરા (Icra) ના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી અદિતિ નાયરના મતે, નવેમ્બર અને ડિસેમ્બરમાં પણ મોંઘવારી ૬ ટકાની આસપાસ રહેવાની હોવાથી રિઝર્વ બેંક ૨ થી ૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ ની બેઠકમાં વ્યાજ દરમાં વધુ ૦.૨૫ ટકાથી ૦.૫૦ ટકાનો વધારો કરી શકે છે. જો આમ થશે, તો સામાન્ય નાગરિકોની હોમ લોન, કાર લોન અને બિઝનેસ લોનના માસિક હપતા પણ વધી જવાની સંભાવના છે.