કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે ઉદ્યોગોનું શિફ્ટિંગ, લાખો લોકો રોજગારી ગુમાવશે, નાના એકમો બંધ પડી જશે
કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે ઉદ્યોગોનું શિફ્ટિંગ, લાખો લોકો રોજગારી ગુમાવશે, નાના એકમો બંધ પડી જશે
ઔદ્યોગિક એકમોના સ્થળાંતરને કારણે કામદારોની સ્થિરતા જોખમાશે અને સ્થાનિક કક્ષાએ મોટો રોજગાર સંકટ ઊભો થવાની આશંકા છે.
અમદાવાદ ખાતે યોજનારા કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030 પૂર્વે શહેરની હવા ગુણવત્તા અને પોલ્યુશન કંટ્રોલ કરવાના હેતુસર નરોડા, વટવા, અને ઓઢવ જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોના એકમોને ખેડા અથવા શહેરની બહારના વિસ્તારોમાં ખસેડવા-રિલોકેટ કરવા માટે ગુજરાત સરકાર અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા ઈશારા અને મેસેજ મોકલવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હોવાના રિપોર્ટસ બાદ ઔદ્યોગિક વર્તુળોમાં ભારે ચિંતા વ્યાપી છે. આ ઔદ્યોગિક એકમોને અન્યત્ર ખસેડવાની ફરજ પડે તો તેમને અત્યંત ભારે આર્થિક નુકસાન વેઠવાનો વારો આવી શકે છે. નવો પ્લાન્ટ ઊભો કરવા માટે કરોડો રૂપિયાનું નવું મૂડીરોકાણ, જમીન સંપાદન ખર્ચ, જૂના મશીનરીના ડિસ્મેન્ટલિંગ (ઉખાડવા) તથા શિફ્ટિંગનો ખર્ચ, તેમજ પ્રોડક્શન સાયકલ બંધ રહેવાને કારણે થતું કરોડો રૂપિયાનું દૈનિક ટર્નઓવરનું નુકસાન ઉદ્યોગોની કમર તોડી નાખશે. મળી રહેલા અહેવાલો મુજબ આ એકમો વર્ષોથી અમદાવાદમાં સ્થાયી થયેલા હોવાથી અનેક સપ્લાય ચેઈન અને કેમિકલ એન્સિલરી નેટવર્ક તૂટી જશે, જેના કારણે મોટાભાગના એમએસએમઈ એકમો કાયમી ધોરણે બંધ થવાના આરે પહોંચી શકે છે.
અમદાવાદની નરોડા, વટવા અને ઓઢવ જીઆઈડીસીએ રાજ્યના કેમિકલ, ટેક્સટાઈલ, અને એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગોનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યાં લાખો શ્રમિકો પોતાની આજીવિકા મેળવે છે. જો આ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોને ખસેડવામાં આવે તો તેની સીધી અને ગંભીર અસર અહીં કામ કરતા કામદારોના રોજગાર પર પડશે. આ જીઆઈડીસી વિસ્તારોમાં અંદાજે ૩ થી ૪ લાખથી પણ વધુ કામદારો પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ ધોરણે રોજગારી મેળવી રહ્યા છે. ફેક્ટરીઓ બંધ થવા કે શિફ્ટ થવાના સમયગાળા દરમિયાન હજારો દૈનિક વેતન ગુમાવી શકે છે. તેમ જ કોન્ટ્રાક્ટ શ્રમિકો પોતાની રોજીરોટી કે જોબ ગુમાવી શકે છે. ઔદ્યોગિક એકમોના સ્થળાંતરને કારણે કામદારોની સ્થિરતા જોખમાશે અને સ્થાનિક કક્ષાએ મોટો રોજગાર સંકટ ઊભો થવાની આશંકા છે.
આ શિફ્ટિંગ કવાયતને કારણે અંદાજે ૧.૫ થી ૨ લાખ જેટલા કામદારોને તેમના પરિવાર સાથે અમદાવાદ શહેર છોડીને ખેડા કે અન્ય દૂરના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં શિફ્ટ થવાની ફરજ પડી શકે છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં માનવવસ્તીનું સ્થળાંતર થવાથી તેમના પરિવાર અને સામાજિક જીવન પર ઘેરી નકારાત્મક અસરો પડશે. કામદારોના બાળકોનું શિક્ષણ બગાડશે, કારણ કે સત્રની વચ્ચે શાળા-કોલેજો બદલવી મુશ્કેલ બનશે. ઉપરાંત, નવા વિસ્તારોમાં રહેઠાણ, આરોગ્ય સુવિધાઓ અને અન્ય મૂળભૂત સગવડો ઉભી કરવી પડકારજનક બનશે. મોંઘવારીના જમાનામાં નવેસરથી ઘર વસાવવું અને પરિવારનો ગુજારાન ચલાવવો નાના કામદારો માટે આર્થિક અને માનસિક રીતે અત્યંત ત્રાસદાયક સાબિત થશે, જેનાથી શ્રમિક પરિવારોમાં અસંતોષ અને સામાજિક અનિશ્ચિતતાનો માહોલ સર્જાશે.
ઔદ્યોગિક વસાહતના અગ્રણીઓ નામ ન આપવાની શરતે જણાવે છે કે નરોડા, અઢવ, જીવીએમએમ, ઓઢવ, વટવા ગ્રીન અને નારોલના મળીને અંદાજે 3.27 લાખ કામદારોની રોજી રોટી પર સીધી અસર પડી શકે છે. સીધી રોજગારીના નુકસાન ઉપરાંત આડતકરી રોજગારીની વાત કરીએ તો અંદાજે 1 લાખ લોકો રોજગારી ગુમાવશે. આમ કુલ મળીને ચારથી સવા ચાલ લાખ લોકો રોજગારી ગુમાવશે. એક પરિવારના સરેરાશ 5 જણાની ગણતરી મૂકીએ તો અંદાજે વીસથી બાવીસ લાખ લોકો પર તેની અવળી અસર પડશે. બીજું, ઉદ્યોગોને શિફ્ટિંગનો ખર્ચ પરવડે તેવી પણ શક્યતા નથી. સંખ્યાબંધ નાના એકમોને વાવટો સંકેલી લેવાની ફરજ પડી શકે છે. પરિણામે તેમના ત્યાં નોકરી કરનારાઓએ કાયમને માટે નોકરી ગુમાવવાની નોબત આવશે.
વિકલ્પ: શિફ્ટિંગને બદલે ૨ માસ અગાઉ એકમો બંધ રાખવાની યોજના
અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં કાયમી શિફ્ટિંગની જટિલ કવાયતના બદલે, જો કોમનવેલ્થ ગેમ્સના બે માસ પહેલાથી જ ઔદ્યોગિક એકમોને કામચલાઉ ધોરણે બંધ રાખવાની સૂચના આપવામાં આવે, તો તે એક અત્યંત વ્યવહારુ, સસ્તો અને યોગ્ય વિકલ્પ બની શકે છે. દિલ્હીમાં ભાજપની જ સરકારે શિયાળામાં વધી જતાં પોલ્યુશનને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે 42 દિવસ માટે દિલ્હીમાં બાંધકામની અને જૂના બાંધકામ તોડવાની પ્રવૃત્તિ પર પ્રતિબંધ ફરમાવી દીધો છે. આ સ્થિતિમાં બેથી ત્રણ મહિના માટે અમદાવાદની તમામ જીઆઈડીસીના એકમોને તેમના એકમો બંધ રાખવાની ફરજ પાડી શકાય છે. બીજું, પ્રદુષણ અટલે કે હવામાં રજકણોની સંખ્યામાં વધારો કરવા માટે સૌથી વધુ કોઈ જવાબદાર હોય તો તે બાંધકામ ઉદ્યોગ જ છે. છતાં તેમની સામે કોમનવેલ્થના સમયગાળામાં કોઈ જ પગલાં લેવાનું આયોજન હોવાનો અત્યારે નિર્દેશ મળતો નથી.
કામદારોને સંપૂર્ણ પગાર અને આર્થિક બોજ: આ કામચલાઉ બંધના ગાળા દરમિયાન ઉદ્યોગપતિઓ તેમના કામદારોને સંપૂર્ણ પગાર આપવા પણ તૈયાર છે. જો ઉદ્યોગો બે મહિના સુધી કામદારોને વગર કામે પગાર આપે, તો તેમના પર જે આર્થિક બોજ પડશે તે નવા સ્થળે ફેક્ટરી શિફ્ટ કરવાના અબજો રૂપિયાના ખર્ચ અને કાયમી નુકસાનની તુલનામાં ખૂબ જ ઓછો હશે.
દેશની નિકાસ પર અસર: વટવા, નરોડા અને ઓઢવથી મોટા પાયે ડાયઝ, કેમિકલ્સ અને ટેક્સટાઇલની આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ થાય છે. જો એકમો કાયમી શિફ્ટ થશે તો મહિનાઓ સુધી મેન્યુફેક્ચરિંગ અટકી જતાં વૈશ્વિક ઓર્ડર્સ રદ્દ થઈ શકે છે. પરંતુ ૨ માસના અગાઉથી આયોજિત શટડાઉનથી ઉદ્યોગો અગાઉથી બફર સ્ટોક તૈયાર રાખીને દેશની નિકાસ પર પડનારી નકારાત્મક અસરોને નહિવત કરી શકે છે.
દીર્ઘકાલીન પૃથ્થકરણ, રિયલ એસ્ટેટ અને બિલ્ડર લૉબીની ભૂમિકા
લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણથી આ સમગ્ર બાબતનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો એક મહત્વની ચર્ચા અને વિશ્લેષકોની છાપ ઉપસી આવે છે. એવી પ્રબળ આશંકાઓ સેવાઈ રહી છે કે કોમનવેલ્થ ગેમ્સ અને પોલ્યુશન કંટ્રોલ તો માત્ર એક બહાનુ કે મોહોરું છે, જ્યારે વાસ્તવિક હેતુ અમદાવાદના આ તમામ પ્રાઇમ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંથી જીઆઈડીસી ખાલી કરાવીને કરોડો રૂપિયાની કિંમતી જમીનો રિયલ એસ્ટેટ અને બિલ્ડર લૉબીને સોંપવાનો છે. અમદાવાદ શહેરનો વિકાસ હવે ચારેય તરફ ઝડપથી થઈ રહ્યો છે. નરોડા, ઓઢવ અને વટવા જેવી જીઆઈડીસીઓ જે ભૂતકાળમાં શહેરની બહાર ગણાતી હતી, તે હવે શહેરની મધ્યમાં આવી ગઈ છે.
બિલ્ડર લૉબીને ફાયદો:આ ઔદ્યોગિક જમીનો કમર્શિયલ અને રેસિડેન્શિયલ ઝોનમાં કન્વર્ટ થાય તો બિલ્ડર લૉબીને કરોડો-અબજો રૂપિયાનો જંગી મુનાફો (ઘી-કેળાં) થઈ શકે તેમ છે. જો આ વિસ્તારો ખાલી થાય તો અમદાવાદ શહેરને એક સદંતર નવો, મોર્ડન અને આધુનિક ‘અર્બન લૂક’ મળશે. ત્યાં સુવિધાસભર હાઈરાઈઝ બિલ્ડિંગો, આઈટી પાર્ક્સ અને ગ્રીન ઝોન બનાવી શકાશે, જેનાથી શહેરનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ચોક્કસપણે સુધરશે. પરંતુ આ વિકાસ લાખો નાના શ્રમિકો અને ઉદ્યોગકારોની આજીવિકાના ભોગે થશે કે કેમ તે મોટો પ્રશ્ન છે.
ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ
આ અંગે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારીઓ સંદર્ભે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી. ગાંધીનગરમાં કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ફેડરેશનના હોદ્દેદારો અને રમતગમત પ્રતિનિધિમંડળ સાથેની સત્તાવાર બેઠક દરમિયાન વાતચીત કરતાં મુખ્યમંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે: “અમદાવાદ ખાતે યોજાનારા કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ૨૦૩૦ એ ગુજરાત અને સમગ્ર દેશ માટે ગૌરવની બાબત છે. રાજ્ય સરકાર રમતગમત ક્ષેત્રના ઉત્કૃષ્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણ અને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવા માટે સંકલ્પબદ્ધ છે. રમતગમતના આ મહાકુંભ માટે નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય, સ્વચ્છ હવા અને આધુનિક શહેરી સુવિધાઓ વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવીને જ તમામ આયોજનો કરવામાં આવશે.”
Tags: Ahmedabad GIDC labor crisis Ahmedabad GIDC shifting updates Ahmedabad industrial export impact Ahmedabad Mirror GIDC report Ahmedabad pollution control measures Ahmedabad real estate development Ahmedabad urban development CWG Bhupendra Patel CWG statement Commonwealth Games Ahmedabad 2030 CWG 2030 pollution strategy CWG 2030 અમદાવાદ આયોજન CWG Games environment strategy Factory relocation cost Gujarat Factory workers salary shutdown GIDC land builder lobby nexus GIDC land conversion controversy GIDC shifting economic loss GIDC worker displacement Kheda GIDC workers job impact Ahmedabad GIDC જમીન બિલ્ડરો GIDC બિલ્ડર લોબી ફાયદો Gujarat chemical industries relocation Gujarat GIDC factory shifting Gujarat government GIDC order Gujarat industrial news today Gujarat industrial policy CWG Gujarat MSME industrial closure Industrial pollution Ahmedabad 2026 Industrial shutdown before CWG Naroda GIDC shifting Kheda Odhav industrial area relocation Pollution control CWG Ahmedabad Vatva chemical unit relocation Vatva GIDC relocation Vatva Naroda Odhav factory shift અમદાવાદ GIDC શિફ્ટિંગ અમદાવાદ અર્બન લૂક CWG અમદાવાદ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ન્યૂઝ ગુજરાતી અમદાવાદ ઔદ્યોગિક એકમો અમદાવાદ જીઆઈડીસી સમાચાર અમદાવાદ નિકાસ પર અસર અમદાવાદ પોલ્યુશન કંટ્રોલ અમદાવાદ મિરર જીઆઈડીસી રિપોર્ટ અમદાવાદ રિયલ એસ્ટેટ વિકાસ ઉદ્યોગપતિઓ આર્થિક નુકસાન ઓઢવ જીઆઈડીસી ન્યૂઝ ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અમદાવાદ કામદારોનો પગાર અને રોજીરોટી કેમિકલ પ્લાન્ટ શિફ્ટિંગ અમદાવાદ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ અમદાવાદ 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ પર્યાવરણ ગુજરાત MSME ઉદ્યોગો સમાચાર ગુજરાત ઉદ્યોગ શિફ્ટિંગ સમાચાર ગુજરાત સરકાર GIDC નિર્ણય જીઆઈડીસી કામદારો જોબ નુકસાન જીઆઈડીસી વિસ્તરણ અને વિવાદ જીઆઈડીસી શ્રમિકો શિફ્ટિંગ નરોડા જીઆઈડીસી શિફ્ટિંગ ફેક્ટરી શિફ્ટિંગ નુકસાન ફેક્ટરીઓ બંધ રહેવાનો નિર્ણય મુખ્યામંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ ક્વોટ વટવા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એસોસિએશન વટવા ઉદ્યોગ ખેડા સ્થળાંતર વટવા જીઆઈડીસી સ્થળાંતર વટવા નરોડા ઓઢવ ફેક્ટરી
