MCA દ્વારા ઓડિટર્સ માટેના ત્રણ વર્ષના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડને હળવો કરવામાં આવે તેવી શક્યતા
MCA દ્વારા ઓડિટર્સ માટેના ત્રણ વર્ષના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડને હળવો કરવાની શક્યતા
સ્ટેચ્યુટરી ઓડિટ વચ્ચેના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ દરમિયાન ઓડિટર એ જ ક્લાયન્ટને મંજૂર થયેલ નોન-ઓડિટ સેવાઓ પ્રદાન કરી શકે છે.
કોર્પોરેટ બાબતોનું મંત્રાલય (MCA) ઓડિટ પૂરૂં થયા પછી સ્ટેચ્યુટરી ઓડિટર્સ માટે ત્રણ વર્ષના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડને ફરજિયાત બનાવવાની પોતાની યોજનાને હળવી કરે તેવી શક્યતા છે, જેનો માર્ચમાં સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા કોર્પોરેટ લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026 માં પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો, તેમ આ ઘટનાક્રમથી માહિતગાર બે વ્યક્તિઓએ જણાવ્યું હતું. મૂળ પ્રસ્તાવિત કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ દરમિયાન તમામ નોન-ઓડિટ સેવાઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે, મંત્રાલય કંપનીઝ એક્ટમાં અગાઉથી સૂચિબદ્ધ પ્રતિબંધિત સેવાઓ સુધી જ આ પ્રતિબંધને સીમિત રાખવા અંગે વિચારણા કરી રહ્યું છે. તેનો અર્થ એ છે કે, સ્ટેચ્યુટરી ઓડિટ વચ્ચેના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ દરમિયાન, ઓડિટર એ જ ક્લાયન્ટને મંજૂર થયેલ નોન-ઓડિટ સેવાઓ પ્રદાન કરી શકે છે.
બિલમાં આ ફેરફારો ભાજપના સાંસદ સુધીર ગુપ્તાના અધ્યક્ષપદ હેઠળની સંસદની સંયુક્ત સમિતિની ભલામણોને અનુસરે છે, જેમાં પ્રસ્તાવિત નોન-ઓડિટ સેવાઓ પરના પ્રતિબંધ અને ઓડિટ પછીના ત્રણ વર્ષના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ પર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંતુલિત અને જોખમ-આધારિત અભિગમ અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. સમિતિએ 3 ઓગસ્ટે સંસદમાં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો.
મંત્રાલયે સમિતિને જણાવ્યું હતું કે તે પ્રસ્તાવિત કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડને ઘટાડવાની તપાસ કરશે જે દરમિયાન ઓડિટર એ જ ક્લાયન્ટને નોન-ઓડિટ સેવાઓ પ્રદાન કરી શકશે નહીં. મંત્રાલયે સમિતિને કહ્યું કે “ઓડિટ સિવાયની સેવાઓ પર જે નિયંત્રણ જરૂરી છે તે જ કવર થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા અને પૂરતી ફ્લેક્સિબિલિટી પ્રદાન કરવા માટે, ‘કોઈપણ નોન-ઓડિટ સેવાઓ’ ના સંદર્ભ પછી ‘નિયત કરવામાં આવે તે મુજબ’ શબ્દો ઉમેરવામાં આવશે.” લાંબો અને કડક કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ અમલમાં મૂકવા પાછળનો વિચાર ઓડિટરની સ્વાયત્તતા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને નોન-ઓડિટ સેવાઓ પૂરી પાડવાથી ઉદ્ભવતા હિતોના સંભવિત સંઘર્ષને દૂર કરવાનો હતો.
ઓડિટ ક્વોલિટી સાથે સમાધાન અને સેલ્ફ-રિવ્યૂના જોખમને અસરકારક રીતે ટાળવા માટે ત્રણ વર્ષનો ફરજિયાત પ્રતિબંધ જરૂરી છે. જો તેને ઘટાડીને એક વર્ષ કરવાનો વિચાર કરવામાં આવે છે, તો તે ઉદ્યોગના દબાણ હેઠળ ઓડિટની ગુણવત્તા સુધારવાના સરકારના હેતુમાંથી પીછેહઠનું ઉદાહરણ છે. જો કે, સમિતિએ ફ્લેગ કર્યું હતું કે તે કાયદેસર અને ઓછા જોખમવાળી વ્યાવસાયિક સેવાઓને બિનજરૂરી રીતે સીમિત કરી શકે છે, ખાસ કરીને અતિનાના, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે અને પ્રતિબંધ દ્વારા કવર કરવાનો હેતુ ધરાવતી સેવાઓ અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી શકે છે. ત્રણ વર્ષનો કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ ખાસ કરીને ગ્રુપ કંપનીઓ, જોઈન્ટ ઓડિટ, મુદત વચ્ચેથી રાજીનામું અથવા ઓડિટર્સની પુનઃનિમણૂક ન થવાના કિસ્સામાં બોજરૂપ બનશે.
હાલમાં, કાયદામાં કોઈ કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ નથી. જોકે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા બેંક ઓડિટર્સ માટે એક વર્ષનો કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ સૂચવે છે. કમ્પટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયાની જરૂરિયાત છે કે જે ફર્મે ‘મહારત્ન’ – મુખ્ય નફો કરતી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓનું ઓડિટ પૂર્ણ કર્યું હોય, તેને ચાર વર્ષના સમયગાળા માટે બીજી મહારત્ન કંપનીનું ઓડિટ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. નિષ્ણાતો માને છે કે ભાગીદાર-સ્તરના રક્ષણ, કાર્યકાળ પછીના જોડાણોના સુધારેલા ડિસ્કલોઝર અને નેશનલ ફાઇનાન્સિયલ રિપોર્ટિંગ ઓથોરિટી દ્વારા મજબૂત દેખરેખ સાથે ફર્મ-લેવલ પર એક વર્ષનો કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ, ફક્ત કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડના સમયગાળા પર આધાર રાખવા કરતાં વધુ સારા ગવર્નન્સ પરિણામો આપે તેવી શક્યતા છે.
સ્વાયત્તતા આખરે માત્ર સમય આધારિત નિયંત્રણો લંબાવવાથી જ મજબૂત થતી નથી, પરંતુ હિતોના સંઘર્ષની સક્રિય દેખરેખ અને ઉલ્લંઘન માટેની જવાબદારી દ્વારા મજબૂત થાય છે. હેતુ વાસ્તવિક સ્વાયત્તતા હોવો જોઈએ, માત્ર તેનો દેખાવ નહીં. ઘડિયાળમાં વર્ષો ઉમેરવા કરતાં આ તફાવતને યોગ્ય રીતે સમજવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. આ બિલ હજુ સંસદમાં પસાર થવાનું બાકી છે અને શિયાળુ સત્રમાં તેમાં સુધારા રજૂ થવાની શક્યતા છે. ઓડિટર માટે સામાન્ય ‘ઓડિટ મુદત’ પાંચ વર્ષની હોય છે, જેના પછી તેને અન્ય પાંચ વર્ષ માટે પુનઃનિયુક્ત કરી શકાય છે. કાયદા હેઠળ પ્રતિબંધિત નોન-ઓડિટ સેવાઓમાં ઇન્ટરનલ ઓડિટ (જે મેનેજમેન્ટની આગેવાની હેઠળ હોય છે), મેનેજમેન્ટ સેવાઓ, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરી, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કિંગ અને એક્યુઅરિયલ સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
જ્યારે ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ દલીલ કરે છે કે ઓડિટર્સના સ્વાયત્તતાના જોખમોને દૂર કરવા માટે સુરક્ષાના પગલાં અમલમાં છે – જેમ કે ઓડિટ સમિતિઓ દ્વારા દેખરેખ અને કંપનીઝ એક્ટની કલમ 144 હેઠળના નિયંત્રણો – NFRA ના નિરીક્ષણોમાં હિતોના સંઘર્ષને મુખ્ય સમસ્યા તરીકે જોવામાં આવી છે.
