આયુષ મંત્રાલયે ઝેરી પદાર્થોની યાદી સુધારતાં આયુર્વેદ, યુનાની, સિદ્ધ સારવાર પદ્ધતિમાં દરદીઓની સુરક્ષામાં વધશે
કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રાલયે ઝેરી પદાર્થોની યાદીમાં સુધારો કરતાં આયુર્વેદ, યુનાની, સિદ્ધ સારવાર પદ્ધતિમાં દરદીઓની સુરક્ષામાં વધારો થશે
પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓની દવાઓના નિર્માણ, લાયસન્સિંગ પ્રક્રિયા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને દર્દીઓની સારવાર સુરક્ષા પર વ્યાપક અસર પડશે
ઝેરી કે ભારે ધાતુના ઘટકો હશે, તેના પેકિંગ/કન્ટેનર પર અંગ્રેજી અને હિન્દી ભાષામાં સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં ડોક્ટર દેખરેખ હેઠળ જ દવા લેવીનું લેબલ લગાવવું હવે કાનૂની દ્રષ્ટિએ ફરજિયાત બનશે
કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રાલયે ‘ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945’માં મહત્વપૂર્ણ સુધારો કરીને Schedule E(I) હેઠળ આયુર્વેદ, સિદ્ધ, યુનાની અને સોવા-રિગ્પા ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ માટેના ઝેરી પદાર્થોની યાદીમાં પારો, તાંબુ, સીસું-લેડ, ટીન, પિત્તળ તેમજ આર્સેનિક, કોપર સલ્ફેટ, સિનાબાર (હિંગોળ), રેડ સલ્ફાઇડ ઓફ મરક્યુરી, બ્લેક એન્ટિમોની અને લીડ ઓક્સાઇડ જેવા અનેક ધાતુ-ખનિજો અને નવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવતા પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓની દવાઓના નિર્માણ, લાયસન્સિંગ પ્રક્રિયા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને દર્દીઓની સારવાર સુરક્ષા પર વ્યાપક અસર પડશે. આ યાદીમાં સમાવિષ્ટ ઘટકો ધરાવતી દવાઓના ઉત્પાદનો આરોગ્ય માટે કેટલા સલામત છે તેના પર ફોકસ કરતો અભ્યાસ કરવાનું અને તબીબી દેખરેખ હેઠળના ઉપયોગ જેવા કડક નિયમોનું પાલન કરવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે.
આયુષ મંત્રાલયના આ નિર્ણયથી આયુર્વેદ, સિદ્ધ, યુનાની અને સોવા-રિગ્પા ચિકિત્સા પ્રણાલીઓના ઔષધ નિર્માણમાં મૂળભૂત ફેરફારો આવશે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે. એક, ખનિજ અને ધાતુ આધારિત ઔષધોમાં મોટો વધારો થશે. અગાઉની યાદીની સરખામણીએ ખનિજ આધારિત ઝેરી ઘટકોની શ્રેણીમાં આયુર્વેદ માટે આ સંખ્યા સાતથી વધારીને 20, યુનાની માટે 10 થી વધારીને 17, સિદ્ધ માટે 18 નવી ધાતુઓ/ખનિજો અને નવી ઉમેરાયેલી સોવા-રિગ્પા પદ્ધતિ માટે 9 ખનિજો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
વનસ્પતિ આધારિત ઘટકોનું વિસ્તરણ: વનસ્પતિજન્ય ઝેરી ઔષધોની યાદીમાં પણ આયુર્વેદ માટે 13 ના બદલે 16, સિદ્ધ માટે 17 ના બદલે 20, અને યુનાની માટે 8 ના બદલે 13 વનસ્પતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમ જ સોવા-રિગ્પામાં 13 વનસ્પતિઓનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો છે. ઉપરોક્ત તમામ પદ્ધતિઓમાં સાપનું ઝેર અને માયલાબ્રિસ (એક પ્રકારનું બીટલ/જીવડું) જેવા પ્રાણીજન્ય ઘટકોને ઝેરી શ્રેણીમાં મુકાયા છે. આ નિયમનો સૌથી મહત્વનો પાસું એ છે કે ભસ્મ, પર્પમ (Parpam), કુશ્તા (Kushta), સિંદૂરમ (Sindhuram) કે સેન્દુરમ (Chendooram) બનાવતી વખતે જો Schedule E(I) માં દર્શાવેલ વનસ્પતિઓ કે ખનિજોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો તેને આ ઝેરી શ્રેણીના નિયમમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે, આયુર્વેદમાં શુદ્ધ પારા કે તાંબામાંથી બનતી ભસ્મ કે રસૌષધિ નિર્માણની પરંપરાગત શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થતી હોવાથી તેને આ રાહત અપાઈ છે.
ઉત્પાદકો અને વપરાશકારો પર થનારી સમગ્રતયા અસર અને ફાયદા
આયુષ મંત્રાલય દ્વારા લેવાયેલા આ નિર્ણાયક પગલાંથી આયુર્વેદિક અને પરંપરાગત ઔષધ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા અને દર્દીઓની સલામતીમાં મોટો સુધારો થશે.
દર્દીઓ/વપરાશકારો માટે મહત્તમ સુરક્ષા: આ નવી જાહેરાતનો સૌથી મોટો ફાયદો ગ્રાહકો અને દર્દીઓને થશે. હવે જે દવાઓમાં આ યાદીમાં દર્શાવેલા ઝેરી કે ભારે ધાતુના ઘટકો હશે, તેના પેકિંગ/કન્ટેનર પર અંગ્રેજી અને હિન્દી ભાષામાં સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં ડોક્ટર-તબીબની દેખરેખ હેઠળ જ લેવી આ દવાઓ લેવીનું) સૂચના આપતું લેબલ લગાવવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત બનશે. આનાથી દર્દીઓ જાતે આવી દવાઓ લઈને થતા નુકસાનથી બચશે.
લાયસન્સિંગ અને પેટન્ટ દવાઓ માટે કડક ધોરણો: મંત્રાલયના નિયમ મુજબ પેટન્ટ અથવા પ્રોપ્રાયટરી ઔષધો, બાલ્ય અને પોષક દવાઓ, તેમજ સૌંદર્ય પ્રસાધકો બનાવતી કંપનીઓએ જો આ ઘટકોનો ઉપયોગ કરવો હોય તો તેમના માટે સેફ્ટી સ્ટડી એટલે કે દવાઓ વાપરવી સલામત હોવાનો અભ્યાસ આધારિત રજૂઆત કરવી પડશે. તેમ જ દવાઓની અસરકારકતાના પુરાવા અને પ્રકાશિત સાહિત્ય રજૂ કરવું અનિવાર્ય બનશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગુણવત્તા અને સ્વીકાર્યતા: આ સુધારાથી ભારતીય પરંપરાગત દવાઓમાં ભારે ધાતુઓ અંગે વૈશ્વિક સ્તરે ઉઠતા સવાલો દૂર થશે અને આયુર્વેદિક ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા સુધરશે.
Tags: animal origin poisonous drugs Ayush arsenic mercury mineral drugs Ayush Ayurvedic medicine safety standards Ayush cosmetics registration rules Ayush drug licensing regulations Ayush gazette notification 2026 Ayush labelling norms medical supervision Ayush Ministry New Delhi Ayush Ministry news 2026 Ayush ministry notification October 2026 Ayush ministry press release Ayush news today Ayush patient safety compliance Ayush quality control norms Bhasma exemption Schedule E1 caution label Ayurvedic drugs Drugs Rules 1945 amendment 2026 Gireesh Babu Ayush report heavy metals in Ayurvedic medicine herbal drug regulation India Indian traditional medicine rules mercury lead copper tin in Ayurveda mineral origin drugs Ayush expansion Ministry of Ayush revised Schedule E1 Parpam Kushta Chendooram rules patent proprietary Ayush safety study plant origin poisonous substances Unani poisonous substances Ayurveda Siddha Unani Schedule E1 amendment details Schedule E1 ઝેરી પદાર્થો Siddha medicine poisonous minerals snake poison Mylabris Ayush list Sowa Rigpa poisonous drugs list Unani system revised schedule આયુર્વેદ ઝેરી ઘટકો યાદી આયુર્વેદ ડોક્ટર દેખરેખ આયુર્વેદ ભસ્મ મુક્તિ આયુર્વેદમાં પારો અને તાંબુ આયુર્વેદિક ઔષધ લાયસન્સ આયુર્વેદિક દવાઓ સેફ્ટી સ્ટડી આયુર્વેદિક ભસ્મ પર્પમ કુશ્તા આયુર્વેદિક સારવાર સુરક્ષા આયુષ ઉત્પાદનો ગુણવત્તા આયુષ દવાઓ લેબલિંગ નિયમ આયુષ ધાતુ ખનિજ યાદી આયુષ ન્યૂઝ ગુજરાતી આયુષ પેટન્ટ પ્રોપ્રાયટરી લાયસન્સ આયુષ મંત્રાલય નવો નિયમ આયુષ મંત્રાલય નોટિફિકેશન 2026 આયુષ મંત્રાલય સમાચાર કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રી નિર્ણય ગીરીશ બાબુ આયુષ રિપોર્ટ ઝેરી વનસ્પતિઓ આયુર્વેદ ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ ડ્રગ્સ રૂલ્સ 1945 સુધારો દવા નિર્માણ નિયમો આયુષ નવી દિલ્હી આયુષ પ્રેસ રિલીઝ પરંપરાગત ચિકિત્સા સુધારો ભારે ધાતુઓ આયુર્વેદ મરક્યુરી લીડ આર્સેનિક આયુર્વેદ મેડિકલ સુપરવિઝન લેબલ આયુર્વેદ યુનાની ઔષધ નિયમો સાપનું ઝેર આયુર્વેદિક દવા સિદ્ધ ચિકિત્સા ઝેરી દવાઓ સોવા રિગ્પા નવી યાદી સૌંદર્ય પ્રસાધક આયુષ નિયમો
