રીઝર્વ બેન્કની રિકવરી માટેની નવી ગાઈડલાન્સથી બેન્ક ડિફોલ્ટરને જલસા, થાપણદારોનું જોખમ વધ્યું
વ્યાપક લોન રિકવરી માર્ગદર્શિકાઓ જાન્યુઆરી 2027 થી છૂટક ગ્રાહકોનું રક્ષણ કરશે. બેન્કો હવે થર્ડ-પાર્ટી એજન્સીઓ પર દોષનો ટોપલો ઢોળી શકશે નહીં; તેઓ તેમના એજન્ટોની ક્રિયાઓ માટે સીધા જવાબદાર ગણાશે.
એક રિકવરી એજન્ટ દિવસ દરમિયાન વારંવાર કૉલ કરે, ઉધાર લેનારને ધમકાવે, અવેતન બાકી રકમ વિશે સંબંધીઓ કે સહકર્મીઓનો સંપર્ક કરે, અથવા લગ્ન કે તબીબી કટોકટી દરમિયાન પહોંચી જાય તો તે બાબત લોન ડિફોલ્ટર્સની પરેશાની વધારનારું સાબિત થઈ રહ્યું છે
પહેલી જાન્યુઆરી, 2027થી ધિરાણકર્તાઓ એટલે કે બેન્કો કે પછી અન્ય નાણાં સંસ્થાઓ અને તેમના રિકવરી એજન્ટોએ શું કરી શકાય અને શું ન કરી શકાય તે અંગેના વધુ વિગતવાર નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ આ મહિને લોન રિકવરીનું સંચાલન કરતી વ્યાપક નવી દિશાનિર્દેશોને આખરી ઓપ આપ્યો છે, જેમાં અપમાનજનક કે ધમકીભર્યા કોલ્સ અને જાહેર અપમાનથી લઈને ઉધાર લેનારાઓની વ્યક્તિગત માહિતીના દુરુપયોગ સુધીની પ્રથાઓ પર સ્પષ્ટપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ માળખું આરબીઆઈ દ્વારા નિયંત્રિત તમામ ધિરાણકર્તાઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલું છે. તેમાં કોમર્શિયલ અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ અને સહકારી બેંકો, નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ અને હાઉસિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. ઉધાર લેનાર ડિફોલ્ટ થાય અને ધિરાણકર્તા રિકવરી માટે એકાઉન્ટ આગળ ધપાવે તે પછી સામાન્ય રીતે રિકવરી એજન્ટ્સ ચિત્રમાં આવે છે.
ઉધાર લેનારાઓનો કેવી રીતે અને ક્યારે સંપર્ક કરી શકાય તે માટેના નિયમો નક્કી કરવા ઉપરાંત, આરબીઆઈના નવા નિયમો ધિરાણકર્તાઓને રિકવરી એજન્ટોના આચરણ માટે જવાબદારી સોંપે છે અને રેકોર્ડેડ કોલ્સ, ફરિયાદ નિવારણ અને ફાઇનાન્સ કરાયેલા મોબાઇલ્સ પર ફોન કરવાની સમયમર્યાદાને લગતા નિષેધો અને પ્રતિબંધોને આવરી લેતા રક્ષણાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ઉધાર લેનારાઓએ જાણવા જેવી બાબતો નીચે મુજબ છે.
, રિકવરી એજન્ટોએ તેમનું ઓળખકાર્ડ દર્શાવવું પડશે અને ધિરાણકર્તા દ્વારા આપવામાં આવેલ ઓથોરાઇઝેશન લેટર અને નોટિસની નકલ સાથે રાખવી પડશે.
આરબીઆઈના નવા આદેશ હેઠળ, કલેક્શન એજન્ટો મનસ્વી સમયે તમારા જીવનમાં વિક્ષેપ પાડી શકશે નહીં. રૂબરૂ મુલાકાતો અને રિકવરી કોલ્સ સખત રીતે સવારે 08:00 થી સાંજે 19:00 વાગ્યા સુધીના દિવસના સમયગાળા પૂરતા સીમિત રહેશે. જો કે સિવાયના સમય માટે રિકવરી એજન્ટોને સંપર્ક કરવા માટે સ્પષ્ટપણે અધિકૃત કર્યા હોય તો જ તેઓ ડિફોલ્ટર્સનો સંપર્ક કરી શકશે. તમારી ગરિમા જાળવવા માટે, રિકવરી એજન્ટોએ દરેક સમયે સભ્ય આચરણ જાળવવું પડશે. તેઓને પરિવાર, મિત્રો કે સહકર્મીઓ જેવા તૃતીય પક્ષો સાથે તમારી બાકી રકમ અંગે ચર્ચા કરવા પર સખત પ્રતિબંધ છે. ડિફોલ્ટરને તેઓ લગ્ન, શોક અથવા તબીબી કટોકટી જેવા સંવેદનશીલ અંગત પ્રસંગો દરમિયાન તમારો સંપર્ક કરી શકશે નહીં.
ડિફોલ્ટર પાસે રિકવરી માટે કરેલા દરેક કૉલનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું પડશે. ડિફોલ્ટરને જાણ કરવી પડશે કે વાતચીત રેકોર્ડ કરવામાં આવી રહી છે, અને રિકવરી કૉલના તમામ રેકોર્ડિંગ્સ ઓછામાં ઓછા છ મહિના માટે સાચવી રાખવા પડશે
તમારા પરિસરની મુલાકાત લેતી વખતે, રિકવરી એજન્ટોએ તેમનું ઓળખકાર્ડ દર્શાવવું પડશે અને ધિરાણકર્તા દ્વારા આપવામાં આવેલ ઓથોરાઇઝેશન લેટર અને નોટિસની નકલ સાથે રાખવી પડશે. તદુપરાંત, બેંકોએ તમને કરેલા દરેક કૉલનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું પડશે, તમને જાણ કરવી પડશે કે વાતચીત રેકોર્ડ કરવામાં આવી રહી છે, અને રિકવરી કૉલના તમામ રેકોર્ડિંગ્સ ઓછામાં ઓછા છ મહિના માટે સાચવી રાખવા પડશે. “કઠોર પદ્ધતિઓ” ના તમામ સ્વરૂપો, જેમ કે અપમાનજનક ભાષાનો ઉપયોગ કરવો, અનામી અથવા ધમકીભર્યા કોલ કરવા અને સોશિયલ મીડિયા પર તમારી વ્યક્તિગત માહિતી પોસ્ટ કરવા પર સખત પ્રતિબંધ છે.
રિકવરી એજન્ટ્સ ડિફોલ્ટરના ઉપકરણને ખોટી રીતે લૉક કરે છે અથવા તેના પુનઃસક્રિયકરણમાં વિલંબ કરે છે, તો ધિરાણકર્તાએ તમને લૉકના સમયગાળા માટે કલાકના રૂ.250ના દરે ડિફોલ્ટરને બેન્કે વળતર આપવું પડશે.
મોબાઈલ ફોન, ટેબ્લેટ કે લેપટોપ જેવા સ્માર્ટ ઉપકરણો માટે ફાઈનાન્સ લેનારા ઉધાર લેનારાઓ માટે, આરબીઆઈએ આક્રમક રીતે ડિવાઈસ લોકડાઉન કરવા સામે અદ્યતન પ્રોટેક્શન રજૂ કર્યા છે. ધિરાણકર્તાઓ હવે કડક, તબક્કાવાર સમયમર્યાદાને આધીન છે. જ્યાં સુધી લોનની ચુકવણી ઓછામાં ઓછી 30 દિવસથી બાકી ન થાય ત્યાં સુધી ફાઇનાન્સ કરેલા ઉપકરણ પર કોઈ પ્રતિબંધ મુકી શકાશે નહીં. આઉટગોઇંગ કોલ્સ અટકાવવા સહિતના પૂર્ણ પ્રતિબંધો માત્ર 60 દિવસથી વધુ બાકી મુદત થયા પછી જ શરૂ કરી શકાય છે. મહત્વની વાત એ છે કે, તમારી ડિજિટલ લાઈફલાઈન સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકાતી નથી. ધિરાણકર્તાઓ પર આવશ્યક સુવિધાઓને અક્ષમ કરવા પર કાનૂની પ્રતિબંધ છે, જેનો અર્થ એ છે કે તમને હંમેશા ઇનકમિંગ કૉલ્સ, એસએમએસ અને ઇમરજન્સી SOS સુવિધાઓની ઍક્સેસ મળશે.
તદુપરાંત, પ્રતિબંધો તમને તમારા સક્રિય કાર્ય અથવા રોજગાર માટે જરૂરી એપ્લિકેશનો અથવા સેવાઓની ઍક્સેસથી વંચિત રાખી શકશે નહીં. ધિરાણકર્તાઓ અને થર્ડ-પાર્ટી સોફ્ટવેર પ્રોવાઇડર્સને કોઈપણ સંજોગોમાં તમારા વ્યક્તિગત ડેટા, જેમ કે ફોટા, સંપર્કો, સ્થાન ઈતિહાસ (location history), અથવા કૉલ લોગ્સની ઍક્સેસ મેળવવા પર સખત પ્રતિબંધ છે. જો તમે ડિફોલ્ટ થાઓ અને ત્યારબાદ તમારી બાકી રકમ ચૂકવી દો, તો ચુકવણી રિયલાઈઝ થયાના એક કલાકની અંદર ધિરાણકર્તાએ તમારું સિંક કરેલું ડિવાઈસ અનલૉક કરવું પડશે. જો રિકવરી એજન્ટ્સ ડિફોલ્ટરના ઉપકરણને ખોટી રીતે લૉક કરે છે અથવા તેના પુનઃસક્રિયકરણમાં વિલંબ કરે છે, તો ધિરાણકર્તાએ તમને લૉકના સમયગાળા માટે કલાકના રૂ.250 ના દરે વળતર આપવું પડશે. અમલદારશાહીના વિલંબથી ગ્રાહકોનું રક્ષણ કરવા માટે રચાયેલ આ વળતર માત્ર તમને ચૂકવવામાં આવેલી કુલ લોનની રકમ સુધી જ મર્યાદિત રહેશે.
ધિરાણકર્તાઓ હવે થર્ડ-પાર્ટી એજન્સીઓ પર દોષનો ટોપલો ઢોળી શકશે નહીં; તેઓ તેમના એજન્ટોની ક્રિયાઓ માટે સીધા જવાબદાર ગણાશે.
જમીની સ્તરે વ્યાવસાયિક આચરણની ખાતરી આપવા માટે, આરબીઆઈએ આદેશ આપ્યો છે કે ધિરાણકર્તાઓએ માત્ર એવી રિકવરી એજન્સીઓને જ કામે લગાડવી જોઈએ જેના એજન્ટો ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બેંકિંગ એન્ડ ફાઈનાન્સનું પ્રોફેશનલ સર્ટિફિકેશન ધરાવતા હોવા જોઈએ. હાલમાં આ પ્રમાણપત્ર વિના કાર્યરત એજન્ટો માટે, સેન્ટ્રલ બેંકે મોટાભાગની નિયંત્રિત સંસ્થાઓ માટે પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે 1 જાન્યુઆરી, 2028 ના રોજ સમાપ્ત થતો કડક એક વર્ષનો સંક્રમણ સમયગાળો આપ્યો છે.
જો તમે બિન-સુસંગત વર્તનનો સામનો કરો છો, તો તમારી પાસે નિવારણ માટેના સ્પષ્ટ રસ્તાઓ છે. ધિરાણકર્તાઓએ એક સમર્પિત ફરિયાદ નિવારણ માળખું સ્થાપિત કરવું પડશે, અને તેમના ફરિયાદ નિવારણ અધિકારીનું નામ, ઇમેઇલ, ફોન નંબર અને ભૌતિક સરનામું તમામ રિકવરી કોમ્યુનિકેશન્સ પર દર્શાવવું આવશ્યક છે અને તમારા મૂળ લોન કરારમાં સ્પષ્ટ રીતે લખાયેલ હોવું જોઈએ. ધિરાણકર્તાઓ હવે થર્ડ-પાર્ટી એજન્સીઓ પર દોષનો ટોપલો ઢોળી શકશે નહીં; તેઓ તેમના એજન્ટોની ક્રિયાઓ માટે સીધા જવાબદાર ગણાશે. દરેક ધિરાણકર્તા પાસે બોર્ડ-મંજૂર નીતિ પણ હોવી જોઈએ જેમાં આ દિશાનિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરતી રિકવરી ક્રિયાઓમાંથી ઉદ્ભવતા નુકસાન માટે ઉધાર લેનારાઓ અથવા જામીનદારોને વળતર આપવાની જોગવાઈઓ શામેલ હોય. આનાથી રિકવરીનું કામ થર્ડ-પાર્ટી એજન્સીને આઉટસોર્સ કરવામાં આવ્યું હોય ત્યારે પણ ધિરાણકર્તાઓને ગેરવર્તણૂક માટે પણ જવાબદાર ગણવામાં આવે છે.
