દૂધ, દહીં અને પનીર સહિતના ડેરી ઉત્પાદનો પર ‘સમાન ડેરી લોગો’ લગાવવાનો FSSAI નો ફરજિયાત નિયમઃ ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૮થી થશે અમલ
દૂધ, દહીં અને પનીર સહિતના ડેરી ઉત્પાદનો પર ‘સમાન ડેરી લોગો’ લગાવવાનો FSSAI નો ફરજિયાત નિયમ — ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૮ થી થશે અમલ
ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ દેશભરમાં વેચાતા પેકેજ્ડ દૂધ, દહીં, પનીર, માખણ, ઘી અને અન્ય તમામ ડેરી ઉત્પાદનો માટે એક ચોક્કસ અને એકસમાન ઓળખ ચિહ્ન- લોગો લગાવવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. ‘ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ (લેબલિંગ એન્ડ ડિસ્પ્લે) સેકન્ડ એમેન્ડમેન્ટ રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૨૬’ હેઠળ આ નિયમ ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૮ થી સમગ્ર દેશમાં ફરજિયાતપણે અમલી બનશે.
આ અંગે સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડી દેવામાં આવ્યું છે. ગેઝેટમાં પ્રકાશિત પણ કરી દેવામાં આવ્યું છે. FSSAI દ્વારા ૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ નોટિફિકેશન નંબર F. No. SS-T017/1/2023-Standard-FSSAI જારી કરવામાં આવ્યું હતું, જેને ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતના રાજપત્રમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. અગાઉ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં તેનો ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ રજૂ કરીને હિતધારકોના સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. આ નવો નિયમ ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૮ થી લાગુ થશે. ડેરી કંપનીઓ અને પેકેજિંગ ઉત્પાદકોને તેમના હાલના પેકેજિંગ ડિઝાઇન અને લેબલિંગમાં ફેરફાર કરવા માટે પૂરતો સમય મળી રહે તે હેતુથી આ તારીખ નક્કી કરવામાં આવી છે.
કયા ઉત્પાદનો પર લાગુ પડશે?: આ નિયમ દૂધ, દહીંના પેકેજ, પનીર, ચીઝ, માખણ, ઘી, ક્રીમ તેમજ તમામ પ્રકારના દૂધ આધારિત ઉત્પાદનો અને કમ્પોઝિટ મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સના પેકેજિંગ પર લાગુ પડશે.
નવો ડેરી લોગો કેવો દેખાશે અને તેના માપદંડ શું છે?
FSSAI એ આ લોગોની ડિઝાઇન, રંગ અને કદ માટે ચોક્કસ તકનીકી માપદંડો નક્કી કર્યા છે. આ લોગોમાં વાદળી ચોરસની અંદર સફેદ રંગનું દૂધનું ટીપું દર્શાવવામાં આવશે. વાદળી રંગ માટે CMYK કોડ (C 89, M 58, Y 0, K 0) નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે. પેકેટના મુખ્ય ડિસ્પ્લે ભાગના ક્ષેત્રફળ મુજબ લોગોનું માપ નીચે મુજબ રહેશે:
| પેકેટના મુખ્ય ડિસ્પ્લે ભાગનું ક્ષેત્રફળ | વાદળી ચોરસનું લઘુત્તમ માપ | અંદરના સફેદ ટીપાંનું માપ (ઊંચાઈ x પહોળાઈ) |
| ૧૦૦ ચોરસ સે.મી. સુધી | ૬ mm | ૪.૫૬ mm x ૩ mm |
| ૧૦૦ થી ૫૦૦ ચોરસ સે.મી. સુધી | ૮ mm | ૬.૦૮ mm x ૪ mm |
| ૫૦૦ થી ૨,૫૦૦ ચોરસ સે.મી. સુધી | ૧૨ mm | ૯.૧૨ mm x ૬ mm |
| ૨,૫૦૦ ચોરસ સે.મી. થી વધુ | ૧૬ mm | ૧૨.૧૬ mm x ૮ mm |
આ નિયમ લાગુ થવાથી શો ફરક પડશે?
આ નિર્ણયથી ગ્રાહકો, ડેરી ઉદ્યોગ અને બજારની વ્યવસ્થામાં નીચે મુજબના મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો જોવા મળશે:
અસલી ડેરી ઉત્પાદનોની સરળ ઓળખ: હાલમાં બજારમાં વનસ્પતિ તેલ કે સ્ટાર્ચમાંથી બનતા ‘એનાલોગ’ અથવા નકલી/કૃત્રિમ ડેરી ઉત્પાદનો (જેમ કે એનાલોગ પનીર કે નોન-ડેરી ક્રીમ) પણ અસલી ડેરી ઉત્પાદનો જેવા જ પેકેજિંગમાં વેચાય છે. આ એકસમાન લોગો આવવાથી સામાન્ય ગ્રાહક ખરીદી કરતી વખતે પેકેટ પરનું નિશાન જોઈને તરત જ ઓળખી શકશે કે તે અસલી દૂધ કે દૂધમાંથી બનેલી બનાવટ છે.
ગ્રાહકોની જાગૃતિ અને પારદર્શિતા: દરેક બ્રાન્ડના પેકેજિંગ પર એકસરખું નિશાન હોવાથી ગ્રાહકોમાં ઉત્પાદનની નિયમનકારી ઓળખ અંગે સ્પષ્ટતા વધશે અને લેબલ પરની અન્ય જરૂરી માહિતી શોધવી સરળ બનશે.
ભેળસેળ અને ગેરમાર્ગે દોરતા લેબલિંગ પર અંકુશ: જે ઉત્પાદનો ફસાઈ-FSSAIના ડેરી ધોરણો મુજબ શુદ્ધ દૂધમાંથી નહીં બન્યા હોય, તેઓ આ લોગોનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં, જેનાથી ગ્રાહકોને છેતરતી કંપનીઓ પર લગામ લાગશે.
ડેરી કંપનીઓ માટે પેકેજિંગ અને કોમ્પ્લાયન્સમાં ફેરફાર: અમૂલ, મધર ડેરી સહિતની દેશની તમામ નાની-મોટી ડેરી કંપનીઓ અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ એકમોએ ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૮ પહેલાં તેમના તમામ પાઉચ, બોક્સ, કપ અને પેકેજિંગ મટિરિયલની ડિઝાઇન અપડેટ કરવી પડશે અને ક્વોલિટી કંટ્રોલ પ્રક્રિયામાં આ લોગોના માપદંડોનું ચુસ્ત પાલન સુનિશ્ચિત કરવું પડશે. આ લોગો અન્ય ફરજિયાત લેબલિંગ માહિતીનું સ્થાન નહીં લે, પરંતુ વધારાની ઓળખ તરીકે રહેશે.

