એલ નીનોના કારણે ખરીફ પાક પર તોળાતા જોખમ વચ્ચે કેન્દ્રનો અન્ન ભંડાર રેકોર્ડ સ્તરે, અનાજની તંગી નહિ થાય
દેશના સમગ્ર વાર્ષિક ચોખાના વપરાશ જેટલો જ આ વિશાળ સ્ટોક સરકારને એવા સમયે એક મહત્વપૂર્ણ બફર (આકસ્મિક સુરક્ષા) પૂરી પાડે છે જ્યારે એલ નીનો ૨૦૨૬ ના ખરીફ પાકને પ્રભાવિત કરવાનું જોખમ ઊભું કરી રહ્યું છે.
લાંબા ગાળાની સરેરાશના ૯૦ ટકા જેટલા “સામાન્ય કરતાં ઓછા” ચોમાસાની આગાહી હોવા છતાં, સરકાર ૨૦૨૬-૨૭ દરમિયાન ૧૭૬.૧૬ મિલિયન ટન ખરીફ અનાજ ઉત્પાદનનો લક્ષ્યાંક રાખી રહી છે.પહેલી ૧ જૂન સુધીમાં સેન્ટ્રલ પૂલમાં ભારતનો અન્ન ભંડાર વધીને ૧૨૨ મિલિયન મેટ્રિક ટનની રેકોર્ડ સપાટીએ પહોંચી ગયો છે. દેશના સમગ્ર વાર્ષિક ચોખાના વપરાશ જેટલો જ આ વિશાળ સ્ટોક સરકારને એવા સમયે એક મહત્વપૂર્ણ બફર (આકસ્મિક સુરક્ષા) પૂરી પાડે છે જ્યારે એલ નીનો ૨૦૨૬ ના ખરીફ પાકને પ્રભાવિત કરવાનું જોખમ ઊભું કરી રહ્યું છે.
દેશની ૮૦ કરોડથી વધુ લાભાર્થીઓ માટેની મફત અનાજ યોજનાઓ માટે વાર્ષિક ૫૬ મિલિયન ટન અનાજ ઉપાડવાની જરૂર પડે છે (૨૦૨૫-૨૬ ના ડેટાના આધારે), જેને જોતાં વર્તમાન સ્ટોક આ કલ્યાણકારી કાર્યક્રમોને ઓછામાં ઓછા બે વર્ષ સુધી સરળતાથી ચલાવવા માટે પૂરતો છે. ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (FCI) ના ડેટા અનુસાર, સરકાર પાસે ૧૨૨.૬૪ મિલિયન ટન અનાજનો સ્ટોક છે . જેમાં ૬૮.૩૪ મિલિયન ટન ચોખા (ડાંગરના સ્વરૂપમાં રહેલા ૨૮.૭ મિલિયન ટન સહિત પરંતુ ચોખાના સંદર્ભમાં), ૫૩.૪૧ મિલિયન ટન ઘઉં અને ૦.૯ મિલિયન ટન બરછટ અનાજ કે જાડા ધાનનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રીય અન્ન સુરક્ષા અધિનિયમ, પીએમ પોષણ, આઈસીડીએસ (ICDS), સૈન્ય/અર્ધલશ્કરી દળો માટે, કુદરતી આપત્તિ, તહેવારોની ફાળવણી, કિશોરીઓ માટે જેવા વિવિધ હેતુઓ હેઠળ અનાજનો કુલ ઉપાડ ૨૦૨૫-૨૬ માં ૫૬.૦૯ મિલિયન ટન હતો. જેમાં ૧૭.૯૯ મિલિયન ટન ઘઉં અને ૩૮.૧ મિલિયન ટન ચોખા હતા.
“સેન્ટ્રલ પૂલમાં રહેલો સ્ટોક, ભલે જરૂરિયાત કરતાં વધુ હોય, પણ દેશને અન્ન સુરક્ષાની ખાતરી આપે છે. ચોમાસું સામાન્ય કરતાં ઓછું હોય તો પણ પ્રાથમિક અનાજની ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતા કરવાનું કોઈ કારણ નથી. આ સ્ટોક ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ હેઠળ રાજ્ય સરકારો સહિતના જથ્થાબંધ ગ્રાહકોને પણ વેચી શકાય છે,” તેમ કેન્દ્રીય અન્ન સચિવ સંજીવ ચોપરાએ જણાવ્યું હતું. ચોપરા જે કહી રહ્યા છે તેનાથી સંકેત મળે છે કે કેન્દ્ર સરકાર ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (મુક્ત બજાર વેચાણ યોજના) હેઠળ જથ્થાબંધ ગ્રાહકો માટે રાજ્યોને અનાજ મુક્ત કરી શકે છે.
લાંબા ગાળાની સરેરાશના ૯૦ ટકા જેટલા “સામાન્ય કરતાં ઓછા” ચોમાસાની આગાહી હોવા છતાં, સરકાર ૨૦૨૫-૨૬ માં ૧૭૬.૦૪ મિલિયન ટનના વાસ્તવિક ઉત્પાદનની સામે ૨૦ animate૨૬-૨૭ દરમિયાન ૧૭૬.૧૬ મિલિયન ટન ખરીફ અનાજ ઉત્પાદનનો લક્ષ્યાંક રાખી રહી છે. ૨૦૨૬-૨૭ ના લક્ષ્યાંકમાં ૧૨૩.૧૫ મિલિયન ટન ચોખા, ૮.૪ મિલિયન ટન કઠોળ, ૨૮.૯૨ મિલિયન ટન તેલીબિયાં, ૧૩.ctx૫૬ મિલિયન ટન પોષક અનાજ (ન્યુટ્રી સિરીયલ્સ) અને ૩૧.૦૪ મિલિયન ટન મકાઈનો પણ સમાવેશ થાય છે.
“અન્ન ફુગાવા (મોંઘવારી) ને અંકુશમાં લેવા માટે આપણને ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (OMSS) હેઠળ પણ વધુ ફાળવણીની જરૂર પડી શકે છે. તેથી, ઇથેનોલ માટે અગાઉ જાહેર કરાયેલા આશરે ૫.૨ મિલિયન ટનમાંથી ₹૨,૩૨૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલના ભારે સબસિડીવાળા ભાવે ચોખાની ફાળવણીમાં ભારે ઘટાડો કરવાની જરૂર છે,” તેમ પૂર્વ કૃષિ સચિવ સિરાજ હુસૈને જણાવ્યું હતું, જેઓ FCI ના પૂર્વ સીએમડી પણ છે.
