વિઝા નિયમો કડક થતાં વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘટીઃ અમેરિકા, કેનેડા, બ્રિટનને ઓસ્ટ્રેલિયાની યુનિવર્સિટીઓનું આર્થિક સંકટ વધ્યું

વિઝા નિયમો કડક થતાં વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘટીઃ અમેરિકા, કેનેડા, બ્રિટનને ઓસ્ટ્રેલિયાની યુનિવર્સિટીઓનું આર્થિક સંકટ વધ્યું

વિશ્વના અગ્રણી દેશો દ્વારા સ્ટુડન્ટ વિઝાના નિયમો કડક બનાવવામાં આવતા અને સ્થળાંતર પર નિયંત્રણો મૂકવામાં આવતા અમેરિકા,કેનેડા, બ્રિટન અને ઓસ્ટ્રેલિયાની યુનિવર્સિટીઓનું આર્થિક સંકટ વધી રહ્યું છે. આ ચારેય દેશોની યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરવા જતાં ભારત સહિતના વિશ્વના અન્ય દેશોના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘટી જતાં ફીની આવક ઘટી ગઈ છે. ફીની આવક ઘટતા આ યુનિવર્સિટીઓએ ખર્ચમાં કાપ મૂકવો પડી રહ્યો છે. તેમની આર્થિક હાલત નબળી અને નબળી પડી રહી છે.  આ અસર બ્રિટન, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના સત્તાવાર આંકડાઓમાં સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. અમેરિકાના કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓના વર્ગો-ક્લાસમાં પણ કામકાજ ધીમા પડવાના સંકેતો મળવા માંડ્યા છે. આ નાણાકીય ફટકો બધી સંસ્થાઓ પર એકસરખો નથી. જે યુનિવર્સિટીઓમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ (અનુસ્નાતક) વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા મોટી છે, તેઓ મુખ્યત્વે સ્થાનિક વિદ્યાર્થીઓ પર નિર્ભર સંસ્થાઓની સરખામણીમાં વધુ જોખમનો સામનો કરી રહી છે.

પરિણામે આ શિક્ષણ સંસ્થાઓને તેમના બિઝનેસ મોડેલ પર ફરીથી વિચાર કરવાની ફરજ પડી રહી છે. તેમાંય ખાસ કરીને ઊંચી ફી ચૂકવતા, પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ અભ્યાસક્રમો ભરતા અને સંશોધન, રહેઠાણ તેમજ સ્થાનિક સેવાઓને ટેકો આપતા આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ પર નિર્ભર ક્ષેત્રો પર તેની ગંભીર અસર પડી રહી હોવાનું ઇકોનોમિક ટાઈમ્સના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

બ્રિટનની વિઝાની દીવાલ અને યુનિવર્સિટીઓની બેલેન્સ શીટ પર સીધી અસર

ઇમિગ્રેશન નીતિ કેવી રીતે રાજકીય મુદ્દામાંથી યુનિવર્સિટીની નાણાકીય સમસ્યા બની શકે છે, તેનું સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણ બ્રિટનની યુનિવર્સિટિઓએ પૂરું પાડી રહી છે. બ્રિટનમાં હાયર એજ્યુકેશન સ્ટેટિસ્ટિક્સ એજન્સીના ડેટા અનુસાર બ્રિટનની બહારના વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી ૨૦૨૨-૨૩માં ૭,૫૮,૮૬૫ હતી, જે ૨૦૨૩-૨૪માં ઘટીને ૭,૨૯,૮૫૦ થઈ અને ૨૦૨૪-૨૫માં વધુ ઘટીને ૬,૮૫,૫૬૫ થઈ ગઈ છે. આ ઘટાડો ખાસ કરીને ‘પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ટોટ’-taught અભ્યાસક્રમોમાં વધુ દેખાયો છે. આ અભ્યાસક્રમોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓમાં લોકપ્રિય એવા એક વર્ષના માસ્ટર્સ પ્રોગ્રામ્સનો સમાવેશ થાય છે. હાયર એજ્યુકેશન સ્ટેટિસ્ટિક્સ એજન્સીના ડેટા મુજબ ૨૦૨૪-૨૦૨૫માં પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ટોટ એન્ટ્રન્ટ નોંધણીમાં ૫ ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જેમાં યુરોપિયન સંઘના દેશો સિવાયના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ૧૦ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૪માં બ્રિટનની ઇમિગ્રેશન સિસ્ટમમાં કરાયેલા ફેરફારો કરીને ટોટ અભ્યાસક્રમોના મોટાભાગના આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓને તેમના આશ્રિતોને સાથે લાવવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ આ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

સ્પોન્સર્ડ સ્ટડી વિઝાના આંકડા: બ્રિટનની સરકારના તાજેતરના ઇમિગ્રેશન ડેટા દર્શાવે છે કે જૂન ૨૦૨૬ના અંત સુધીના વર્ષમાં ૩,૮૩,૦૦૦ સ્પોન્સર્ડ સ્ટડી વિઝા આપવામાં આવ્યા હતા. આ સંખ્યા અગાઉના વર્ષ કરતા ૧૧ ટકા ઓછી અને જૂન ૨૦૨૩ના અંત સુધીના વર્ષમાં નોંધાયેલા સર્વોચ્ચ સ્તર કરતા ૪૧ ટકા ઓછી હતી. મુખ્ય અરજદારોને અપાયેલા સ્ટડી વિઝામાંથી ભારતીય નાગરિકોને ૮૩,૦૦૦ વિઝા મળ્યા હતા. 

લાંબા ગાળાની આવક પર અસર: યુનિવર્સિટીઓ માટે ચિંતા માત્ર ન આવતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યાની નથી. નબળી નવી ભરતી યુનિવર્સિટીઓની ભવિષ્યની આવકને પણ અસર કરે છે કારણ કે પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ ઘણીવાર એક કે બે વર્ષ માટે ઊંચી આંતરરાષ્ટ્રીય ફી ચૂકવે છે. તેથી નાનો નવો વર્ગ ઘણા શૈક્ષણિક ચક્રો સુધી આવક ઘટાડી શકે છે.

સરકારી અંદાજિત નુકસાન: બ્રિટનની સરકારના પોતાના ૨૦૨૬ ‘વિઝા બ્રેક’ માટેના અસર મૂલ્યાંકન મુજબ પ્રવેશ લેતા અટકાવવામાં આવેલા દરેક વિદેશી વિદ્યાર્થી દીઠ શૈક્ષણિક સંસ્થાને સરેરાશ વાર્ષિક £૧૪,૬૨૯ ની ટ્યુશન ફીનું નુકસાન થઈ શકે છે. આ આંકડો યુકેની યુનિવર્સિટીઓને થયેલા કુલ નુકસાનની ગણતરી નથી, પરંતુ એક આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી સાથે સંકળાયેલી ટ્યુશન આવકનો સરકારનો સરેરાશ અંદાજ છે, જે દર્શાવે છે કે નીતિ ઘડવૈયાઓ વિદ્યાર્થીઓના પ્રવાહને રોકવાના સીધા આર્થિક નુકસાનથી વાકેફ છે.

બ્રિટનની ૧૦ માંથી ૪ સંસ્થાઓ ખોટમાં આવી શકે છે

ઇંગ્લેન્ડમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રદાતાઓનું નિયમન કરતી સંસ્થા ઓફિસ ફોર સ્ટુડન્ટ્સના અહેવાલ મુજબ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે. કારણ કે ૨૦૨૪-૨૦૨૫માં ૩૫.૮ ટકા સંસ્થાઓએ નાણાકીય ખોટ નોંધાવી હતી. જો કોઈ વધુ પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો ૨૦૨૫-૨૦૨૬માં આ પ્રમાણ વધીને ૪૨.૭ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. ઓફિસ ફોર સ્ટુડન્ટ્સે આ ક્ષેત્રના નાણાકીય દબાણને અસ્થિર વિદ્યાર્થી ભરતી, વધતા ખર્ચ અને નબળા નાણાકીય પ્રદર્શન સાથે જોડ્યું છે. તેના જણાવ્યા મુજબ, ૨૦૨૪-૨૫માં આંતરરાષ્ટ્રીય ભરતીમાં ૭.૭ ટકાનો ઘટાડો થયો હતો અને તે સંસ્થાઓના અંદાજ કરતા ૯ ટકા ઓછી રહી હતી. ડેટા એવું સ્થાપિત કરતો નથી કે દરેક યુનિવર્સિટીની ખોટ પાછળ માત્ર ઇમિગ્રેશન પ્રતિબંધો જ જવાબદાર છે. સંસ્થાઓ કડક રીતે નિયંત્રિત સ્થાનિક ફી, ઊંચા વેતન, પેન્શન ખર્ચ, વીજળીના બિલ અને સંશોધનના દબાણનો પણ સામનો કરી રહી છે. તેમ છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય ભરતી ઘણી યુનિવર્સિટીઓ માટે નાણાકીય સુરક્ષા કવચ બની ગઈ હતી. ઓફિસ ફોર સ્ટુડન્ટ્સે  યુનિવર્સિટીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય ફીની આવક પર વધુ પડતો આધાર ન રાખવા ચેતવણી આપી છે અને નાણાં બચાવવા બિઝનેસ મોડેલ બદલવા જણાવ્યું છે.

પુનર્ગઠન ખર્ચ (Restructuring Costs): ૨૦૨૪-૨૫માં લગભગ એક ચતુર્થાંશ એટલે કે ૨૫ ટકા સંસ્થાઓએ પુનર્ગઠન પ્રવૃત્તિઓ નોંધાવી હતી, જ્યારે સમગ્ર ક્ષેત્રનો પુનર્ગઠન ખર્ચ ૨૦.૭ ટકા વધીને £૨૧૮.૨ મિલિયન થયો છે. આનો અર્થ સ્વૈચ્છિક છટણી, નવી ભરતી પર રોક, ઓછા મોડ્યુલ્સ, સુવિધાઓ પર ઓછો ખર્ચ અને ઓફર કરાતા અભ્યાસક્રમોની સંખ્યામાં ઘટાડો હોઈ શકે છે.

કેનેડા: પ્રવેશ પર કાપ અને કોલેજોને સૌથી પહેલો ફટકો

કેનેડામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો પ્રમાણમાં ઘણો તીવ્ર છે, જોકે યુનિવર્સિટીઓની સરખામણીમાં કોલેજો પર તેની અસર વધુ થઈ છે. સ્ટેટિસ્ટિક્સ કેનેડાના અંદાજ મુજબ, જાહેર પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ સંસ્થાઓમાં પૂર્ણ-સમયના આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ૨૦૨૪-૨૦૨૫માં ૪ ટકા અને ૨૦૨૫-૨૦૨૬માં ૨૬ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. ૨૦૨૩-૨૪ની સરખામણીમાં કુલ ઘટાડો લગભગ ૨૯ ટકા, એટલે કે ૧,૨૪,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓ જેટલો રહ્યો છે.

કોલેજો વિરુદ્ધ યુનિવર્સિટીઓ: આ ઘટાડો મુખ્યત્વે કોલેજોમાં કેન્દ્રિત રહ્યો છે. ૨૦૨૩-૨૪ અને ૨૦૨૫-૨૬ વચ્ચે કોલેજ પ્રોગ્રામ્સમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નોંધણી ૪૨ ટકા ઘટી છે, જ્યારે આ જ સમયગાળામાં યુનિવર્સિટીની નોંધણીમાં ૧૭ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. યુનિવર્સિટીઓમાં, બેચલર અને માસ્ટર્સ બંને સ્તરે આંતરરાષ્ટ્રીય નોંધણી ૧૮ ટકા-૧૮ ટકા ઘટી છે, જ્યારે ડોક્ટરલ (PhD) નોંધણીમાં ૧૧ ટકાનો ઘટાડો થયો છે.

સ્ટડી પરમિટની મર્યાદા (Cap): કેનેડાએ ૨૦૨૪માં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓની મર્યાદા લાગુ કરી હતી અને પરમિટની સંખ્યા સતત ઘટાડી છે. ઓટાવા (સરકાર) એ જણાવ્યું હતું કે તે ૨૦૨૬માં નવા આગમન અને એક્સટેન્શન સહિત વધુમાં વધુ ૪,૦૮,૦૦૦ સ્ટડી પરમિટ ઇશ્યૂ કરવાની અપેક્ષા રાખે છે. આ આંકડો ૨૦૨૫ના ૪,૩૭,૦૦૦ અને ૨૦૨૪ના ૪,૮૫,૦૦૦ ના લક્ષ્યાંક કરતા ઘણો ઓછો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ પગલાંનો હેતુ અસ્થાયી વસ્તી ઘટાડવાનો અને આવાસ, માળખાગત સુવિધાઓ તેમજ અભ્યાસક્રમની ગુણવત્તા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવાનો છે. જે સંસ્થાઓએ મોટા પાયે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓની ભરતી કરીને ઝડપી વિસ્તરણ કર્યું હતું તેમના પર નાણાકીય અસર વધુ થશે. જોકે, કેનેડાના ઇમિગ્રેશન વિભાગે સ્વીકાર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ ક્ષેત્રે રોજગારીને ટેકો આપે છે, સ્થાનિક ટ્યુશન દરોને પ્રભાવિત કરે છે અને અભ્યાસક્રમોની પસંદગી વિસ્તારે છે. વિભાગના અંદાજ મુજબ, ૨૦૨૪માં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓએ C$૯.૪ બિલિયનની કર આવક ઊભી કરી હતી અને ૪,૦૭,૦૦૦ થી વધુ નોકરીઓને ટેકો આપ્યો હતો.

ઓસ્ટ્રેલિયા: ફીની આવકના એન્જિનની ગતિ ધીમી પડી

ઓસ્ટ્રેલિયાના સત્તાવાર આંકડા મિશ્ર ચિત્ર રજૂ કરે છે, જ્યાં કુલ સંખ્યા ઘટી છે પરંતુ ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે હજુ સુધી મોટો ઘટાડો દેખાયો નથી. ઓસ્ટ્રેલિયાના શિક્ષણ વિભાગના ડેટા અનુસાર, ૨૦૨૬ના પ્રથમ આઠ મહિનામાં ૭,૩૮,૬૯૪ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓએ ઓસ્ટ્રેલિયામાં અભ્યાસ કર્યો, જે ૨૦૨૫ના સમાન સમયગાળા કરતા ૮ ટકા ઓછા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નોંધણી ૯ ટકા ઘટીને ૮,૬૬,૨૫૨ થઈ છે, જ્યારે નવા પ્રવેશ ૧૨ ટકા ઘટીને ૩,૨૭,૨૭૦ થયા છે. વિભાગના ડેટા દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં નોંધણીમાં ૧ ટકા કરતા પણ ઓછો ઘટાડો નોંધાયો છે. સૌથી તીવ્ર ઘટાડો અંગ્રેજી ભાષાના અભ્યાસક્રમોમાં (૨૪ ટકા) અને વોકેશનલ એજ્યુકેશન એન્ડ ટ્રેનિંગમાં (૧૯ ટકા જોવા મળ્યો છે.

યુનિવર્સિટી નેતાઓની ટીકા: યુનિવર્સિટી ઓફ મેલબોર્નના નવા વાઇસ-ચાન્સેલર કેરોલિન ઇવાન્સે પદ સંભાળ્યા પછીના તેમના પ્રથમ જાહેર ભાષણમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓના આગમનને ઘટાડવાના ફેડરલ સરકારના પ્રયાસોને “અહંકારી અને દૂરંદેશીના અભાવ” ગણાવ્યા હતા અને સંશોધન અને વિકાસ માટે વધુ ભંડોળની માંગ કરી હતી.

અર્થતંત્રમાં મોટું યોગદાન અને જોખમ: ઓસ્ટ્રેલિયા સરકારના ૨૦૨૪ના યુનિવર્સિટી ફાઇનાન્સ ડેટા મુજબ, આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી મળતી કુલ આવક ૨૦૨૩ના A$૧૦.૨ બિલિયન થી વધીને ૨૦૨૪માં A$૧૨.૩ બિલિયન થઈ હતી. ૨૦૨૪-૨૫ના નાણાકીય વર્ષમાં વ્યાપક અર્થતંત્ર માટે આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણનું મૂલ્ય A$૫૩.૬ બિલિયન હતું, જેમાં ટ્યુશન ફીમાં A$૨૩.૫ બિલિયન અને માલસામાન તેમજ સેવાઓમાં A$૨૯.૯ બિલિયન નો સમાવેશ થાય છે. પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયાની જાહેર યુનિવર્સિટીઓના ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું છે કે ૨૦૨૫માં રાજ્યની તમામ જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સરકારના જોખમ વર્ગીકરણ હેઠળ વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની ફી પ્રત્યે મધ્યમ અથવા ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતી હતી.

આવક ઘટવામાં વિલંબ કેમ?: ઓસ્ટ્રેલિયાનો કિસ્સો દર્શાવે છે કે વિઝા નિયંત્રણો પછી તરત જ યુનિવર્સિટીઓની આવક કેમ તૂટી પડતી નથી. હાલના વિદ્યાર્થીઓ ફી ચૂકવવાનું ચાલુ રાખે છે, સંસ્થાઓ પાસે ડિપોઝિટ કે કન્ફર્મ એડમિશન હોય છે અને તેઓ અન્ય બજારોમાંથી ભરતી કરી શકે છે. આ અસર પહેલા નવા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં અને ત્યારબાદ નાણાકીય નિવેદનોમાં દેખાય છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ-અમેરિકા: ધીમા ચેતવણીના સંકેતો

અમેરિકામાં ઉપલબ્ધ તાજેતરના સત્તાવાર આઈસીઈ ડેટામાં કુલ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓના રેકોર્ડમાં હજુ ઘટાડો નોંધાયો નથી, પરંતુ ચોક્કસ વિભાગોમાં દબાણ દેખાઈ રહ્યું છે. સ્ટુડન્ટ એન્ડ એક્સચેન્જ વિઝિટર પ્રોગ્રામ (SEVP) એ ૨૦૨૪માં ૧.૫૮ મિલિયન (૧૫.૮ લાખ) સક્રિય F-1 અને M-1 વિદ્યાર્થી રેકોર્ડ નોંધ્યા હતા, જે ૨૦૨૩ કરતા ૫.૩ ટકા વધુ છે. જોકે, આ વૃદ્ધિદર ૨૦૨૨ અને ૨૦૨૩ વચ્ચેના ૧૦.૪ ટકાના વધારા કરતા ધીમો હતો. આ સમયગાળામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના રેકોર્ડ ૧૧.૮ ટકા વધ્યા હતા, જ્યારે ચીની વિદ્યાર્થીઓના રેકોર્ડમાં થોડો ઘટાડો થયો હતો.

સાયન્સ અને એન્જિનિયરિંગમાં ઘટાડો: નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન-NSFના તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૫ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય સાયન્સ અને એન્જિનિયરિંગ ગ્રેજ્યુએટ નોંધણીમાં ૯ ટકા નો ઘટાડો થયો છે, જેનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય માસ્ટર્સ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં થયેલો ૨૪ ટકાનો ઘટાડો છે. IPEDS સિસ્ટમ: યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશનની IPEDS સિસ્ટમ સંસ્થા-સ્તરની નોંધણી, ટ્યુશન, ખર્ચ, સ્ટાફ અને આવકનો ડેટા પૂરો પાડે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ પર વધુ નિર્ભર યુનિવર્સિટીઓને ઓળખવામાં મદદ કરે છે.

ફોલ ૨૦૨૬ નો અંદાજ (NAFSA અને JB ઇન્ટરનેશનલ): એક ઉદ્યોગ અંદાજ મુજબ, ફોલ ૨૦૨૬ (Fall 2026) માં યુએસમાં ૧,૧૧,૦૦૦ જેટલા ઓછા આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ હોઈ શકે છે, જેનાથી આર્થિક યોગદાનમાં $૩.૪ બિલિયનનું સંભવિત નુકસાન અને લગભગ ૪૦,૦૦૦ નોકરીઓ ગુમાવવાનો ભય છે. (નોંધ: આ યુએસ સરકારનો સત્તાવાર અંદાજ નથી).

આ આર્થિક આંચકો અસમાન કેમ છે?

સમગ્ર યુનિવર્સિટી ક્ષેત્ર પર આ નીતિઓની અસર એકસરખી રહેશે નહીં: સંશોધનલક્ષી યુનિવર્સિટીઓની વાતકરીઓ તો તેમની પાસે મોટા એન્ડોમેન્ટ્સ (ભંડોળ), સંશોધન અનુદાન અને આવકના વિવિધ સ્ત્રોતો હોઈ શકે છે, પરંતુ તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ અને STEM વિદ્યાર્થીઓ પર પણ ભારે નિર્ભર હોઈ શકે છે. મધ્યમ કદની અને નાની સંસ્થાઓની પાસે નાણાકીય સુરક્ષા કવચ ઓછું હોય છે અને તેઓ અભ્યાસક્રમ ચલાવવા, સ્ટાફના પગાર અને કેમ્પસના માળખા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્યુશન ફી પર વધુ નિર્ભર હોય છે.

તાત્કાલિક અસર પામનારા ક્ષેત્રો: એક વર્ષના માસ્ટર્સ પ્રોગ્રામ્સ ચલાવતી યુનિવર્સિટીઓ, પાથવે અને ફાઉન્ડેશન-કોર્સ પ્રદાતાઓ, કોલેજો, વોકેશનલ સંસ્થાઓ અને અંગ્રેજી ભાષાની શાળાઓ પર સૌથી તીવ્ર અને તાત્કાલિક અસર થવાની સંભાવના છે.

શહેરી અને સ્થાનિક અસર: ઊંચા ભાડા અને વિદ્યાર્થી આવાસ ખર્ચ ધરાવતા શહેરોના કેમ્પસ વધુ જોખમમાં છે, કારણ કે ઓછા વિદ્યાર્થીઓને કારણે રહેઠાણની માંગ અને સ્થાનિક ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. ઉપરાંત, જે સંસ્થાઓ માત્ર અમુક ગણતરીના દેશોના વિદ્યાર્થીઓ પર નિર્ભર છે તેમના માટે જોખમ વધુ છે.

આયોજનની અનિશ્ચિતતા: વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાથી તરત જ આવક ઘટતી નથી કારણ કે યુનિવર્સિટીઓ ફી વધારી શકે છે, ડિસ્કાઉન્ટ ઘટાડી શકે છે, નવા બજારોમાંથી ભરતી કરી શકે છે અથવા સ્થાનિક વિદ્યાર્થીઓથી બેઠકો ભરી શકે છે. પરંતુ સ્થાનિક માંગ હંમેશા વિદેશી માંગનું સ્થાન લઈ શકતી નથી અને ઊંચી ફી દેશને ઓછો આકર્ષક બનાવે છે. સૌથી મોટું જોખમ આયોજનની અનિશ્ચિતતા છે: યુનિવર્સિટીઓ વિદ્યાર્થી આવે તેના મહિનાઓ કે વર્ષો પહેલા સ્ટાફ, ઇમારતો, રહેઠાણ અને અભ્યાસક્રમની ક્ષમતા અંગે નિર્ણયો લેતી હોય છે. અચાનક વિઝા ફેરફારો તેમને નિશ્ચિત ખર્ચ (fixed costs) સાથે છોડી દે છે, જ્યારે તે ચૂકવવા માટે પૂરતા વિદ્યાર્થીઓ હોતા નથી.

પરિવર્તનના કેન્દ્રમાં ભારત

ચારેય મુખ્ય શૈક્ષણિક સ્થળો (યુકે, ઓસ્ટ્રેલિયા, યુએસ, કેનેડા) ની નાણાકીય ગણતરીઓમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે:

• યુકે: જૂન ૨૦૨૬ના અંત સુધીના વર્ષમાં ભારતીય નાગરિકોને ૮૩,૦૦૦ સ્પોન્સર્ડ સ્ટડી વિઝા મળ્યા હતા.

• ઓસ્ટ્રેલિયા: ૨૦૨૬ના પ્રથમ આઠ મહિનામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓમાં ભારતીયોનો હિસ્સો ૧૬% રહ્યો હતો.

• યુએસ: ૨૦૨૪માં ICE દ્વારા ભારતીય F-1 અને M-1 વિદ્યાર્થી રેકોર્ડમાં ૧૧.૮% નો વધારો નોંધાયો હતો.

ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની માંગ એ સમજવા માટેનું એક ઉપયોગી સૂચક છે કે યુનિવર્સિટીઓ નીતિગત પ્રતિબંધોને કારણે વિદ્યાર્થીઓ ગુમાવી રહી છે કે પછી વિદ્યાર્થીઓ અન્ય દેશો તરફ વળી રહ્યા છે.

ભવિષ્યના પડકારો અને નીતિગત દ્વિધા

યુનિવર્સિટીઓ સામે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ ઊંચા વિઝા ખર્ચ, કડક નાણાકીય જરૂરિયાતો અને અભ્યાસ પછી કામ કરવાની નબળી તકોનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે તેઓ મર્યાદિત બજારો પર નિર્ભર રહ્યા વિના નોંધણી કેવી રીતે જાળવી રાખશે, ગુમાવેલી પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ માંગને કેવી રીતે ભરપાઈ કરશે અને ફીનું માળખું કેવી રીતે આકર્ષક રાખશે.

બીજી તરફ, સરકારો માટે આ આંકડાઓ તેમની સ્થળાંતર વ્યૂહરચનામાં રહેલા ફાયદા-નુકસાન દર્શાવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓને રોકવાથી આવાસ અને અસ્થાયી સ્થળાંતર પરનું દબાણ ઘટી શકે છે, પરંતુ તેનાથી શિક્ષણ નિકાસ, યુનિવર્સિટીની આવક, સ્થાનિક ખર્ચ અને કુશળ સ્નાતકોના પુરવઠામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. સરકારનો નીતિગત ઉદ્દેશ્ય સ્થળાંતર ઘટાડવાનો હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનું અણધાર્યું પરિણામ આર્થિક રીતે અસ્થિર યુનિવર્સિટી ક્ષેત્ર બની શકે છે.