ડ્રોનના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણ બનાવવા કેન્દ્ર સરકારે PLI 2.0 યોજના તૈયાર કરી
આવતીકાલે રજૂ થનારા બજેટમાં યોજનાની જાહેરાત થવાની સંભાવના, પ્રોડક્શન લિન્ક ઇન્સેન્ટિવ સ્કીમ માટે રૂ. 1000 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવે તેવી શક્યતા
કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં ડ્રોનના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણ બનાવવા માટે પ્રોડક્શન-લિન્ક્ડ ઇન્સેન્ટિવ-PLI-2.0 સ્કીમને અંતિમ સ્વરૂપ આપી દીધું છે. આ યોજનાના માધ્યમથી દેશમાં ડ્રોન તથા તેના મહત્વપૂર્ણ પૂરજાઓના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
જાણકાર સૂત્રોએ આપેલી માહિતી મુજબ ડ્રોન માટેની PLI 2.0 યોજના સિવિલ એવિએશન મંત્રાલયમાંથી નાણાં મંત્રાલય પાસે મોકલવામાં આવી છે અને નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માટેના કેન્દ્રીય બજેટમાં તેની જાહેરાત થવાની સંભાવના છે. આ PLI 2.0 યોજના 2021માં જાહેર કરાયેલી અગાઉની PLI યોજનાનો જ વિસ્તૃત સ્વરૂપ હશે. તેનો હેતુ ભારતમાં ડ્રોન અને ડ્રોન પૂરજાઓના ઉત્પાદનને વેગ આપવાનો હતો.
આ યોજનામાં ડ્રોન સંબંધિત સહાયક સેવાઓ પણ આવરી લેવામાં આવશે. યોજનામાં ડ્રોન લીઝિંગ-ભાડે આપવાના અને અનમેન્ડ એરક્રાફ્ટ સિસ્ટમ (UAS) સંચાલન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સોફ્ટવેરના વેચાણનો પણ સમાવેશ કરી દેવામાં આવ્યો હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ દેશની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો જ છે. હાલ ભારતમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ડ્રોનના અંદાજે 50થી 60 ટકા પૂરજાઓની આયાત કરવામાં આવે છે. નવી યોજનાનો હેતુ આ પરિસ્થિતિ બદલીને ડ્રોનના કુલ મૂલ્યમાં સ્થાનિક પૂરજાઓનો હિસ્સો આશરે 30 ટકા સુધી વધારવાનો છે. આમ ડ્રોનના ઉત્પાદનમાં પણ ભારત ધીમે ધીમે સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં આગળ વધવા માગે છે.
બજેટ ફાળવણી
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ પ્રોત્સાહન ડ્રોનના કુલ વેચાણ મૂલ્ય, મૂલ્યવર્ધન અને સ્થાનિક રીતે બનેલા પૂરજાઓના હિસ્સાના આધારે પૂર્વનિર્ધારિત ટકાવારી તરીકે આપવામાં આવશે. આ યોજના માટે રૂ. 1,000 કરોડથી વધુની બજેટ ફાળવણી પર વિચાર ચાલી રહ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ડ્રોન પાર્ટ્સના ઉત્પાદન ઉપરાંત, PLI 2.0 યોજનાનો વ્યાપ ડ્રોન લીઝિંગ મોડલ્સ અને ડ્રોન ઓપરેશન્સ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સોફ્ટવેર પ્લેટફોર્મ્સના વેચાણ સુધી વિસ્તરવાની શક્યતા છે. આ અભિગમ સંપૂર્ણ અને વ્યાપક ડ્રોન ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાના ઉદ્દેશથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. હાલ ભારતમાં આશરે 300 જેટલા ડ્રોન ઉત્પાદકો છે, જે ડિફેન્સ, ખેતી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ અને સર્વેલન્સ જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગી UASનું ઉત્પાદન કરે છે.
ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ ખેતી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મોનીટરીંગ અને સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં ડ્રોનના વધતા ઉપયોગને કારણે આગામી વર્ષોમાં માંગ સતત વધતી રહેશે. અગાઉની PLI 1.0 યોજના હેઠળ 2021-22થી શરૂ થતા ત્રણ નાણાકીય વર્ષ માટે ભારતીય ઉત્પાદકોને રૂ.120 કરોડનું પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રોત્સાહન ડ્રોન અને તેના ઘટકોના વાર્ષિક વેચાણમાંથી GST બાદ અને ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડીને થયેલા મૂલ્યવર્ધનના આધારે ગણવામાં આવતું હતું.
