આજે બજેટમાં કઈ બાબતો પર ધ્યાન આપવાનુ રહેશે
વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાના 2026-27ના નાણાંકીય વર્ષના બજેટમાં ધ્યાનમાં રાખવાના મુખ્ય આંકડા
અમદાવાદઃ ભારતના નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામન વિક્રમ સર્જક સતત નવમું બજેટ રજૂ કરવા જઈ રહ્યા છે. આ બજેટમાં ખાસ કરીને કસ્ટમ્સ સુધારા પર સૌની નજર રહેશે. અમેરિકાએ આદરેલા ટેરિફ વૉરને પરિણામે ભારતની એક્સપોર્ટ પર અસર પડવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે ન્યૂઝીલેન્ડ, યુરોપિયન સંઘ સાથે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ કર્યા હોવાથી સહજ પણ કસ્ટમ્સને લગતા નીતિનિયમોમાં મોટા ફેરફારો કરવાની ફરજ પડી શકે છે. તેથી તેના પર આ બજેટમાં ફોકસ વધી જાય તેવી સંભાવના છે.
વર્ષ 2019માં પોતાના પ્રથમ બજેટ દરમિયાન સીતારામને દાયકાઓથી ઉપયોગમાં રહેલી ચામડાની બ્રીફકેસની જગ્યાએ પરંપરાગત લાલ કપડામાં બંધાયેલી ‘ખાતાવહી’ રજૂ કરી હતી. છેલ્લા ચાર વર્ષોની જેમ આ વખતનું બજેટ પણ પેપરલેસ સ્વરૂપમાં રજૂ કરવામાં આવશે.
અહીં નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટેના કેન્દ્રીય બજેટમાં ધ્યાન આપવા જેવા મુખ્ય આંકડા આપવામાં આવ્યા છે:
● રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit)
સરકારના કુલ ખર્ચ અને આવક વચ્ચેનો તફાવત એટલે કે રાજકોષીય ખાધ, FY26 (એપ્રિલ 2025થી માર્ચ 2026) માટે GDPના 4.4 ટકા તરીકે અંદાજવામાં આવી છે. FY2025-26માં GDPના 4.5 ટકાથી ઓછી ખાધ સાથે નાણાકીય શિસ્તનો માર્ગ પ્રાપ્ત થયા બાદ, બજાર હવે FY27ના બજેટમાં દેવા-જીડીપીનો રેશિયો-અનુપાત ઘટાડવા અંગેની દિશા અને આગામી વર્ષ માટે ચોક્કસ ખાધ લક્ષ્યાંક જાહેર થાય છે કે નહીં, તે બાબત પર નજર રાખવાની રહેશે. આશા રાખવામાં આવી રહી છે કે સરકાર FY2026-27 માટે GDPના 4 ટકા રાજકોષીય ખાધની જાહેરાત કરી શકે છે.
● મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure)
વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ માટે સરકારનો મૂડી ખર્ચ રૂ. 11.2 લાખ કરોડ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. ખાનગી ક્ષેત્રમાં રોકાણ હજી સાવચેત હોવાથી આજે રજૂ થનારા બજેટમાં સરકાર મૂડી ખર્ચ પર વધુ ભાર રાખે તેવી શક્યતા છે. તેમાં હાલના સ્તરથી મૂડી ખર્ચમાં 10થી 15 ટકા વધારો થવાની શક્યતા છે. FY2027-28માં પગાર સુધારા જાહેર થવાના હોવાથી સરકાર પાસે FY2027માં મૂડી ખર્ચ માટે વધુ જગ્યા રહેશે અને તે રૂ. 12 લાખ કરોડથી વધુ થઈ શકે છે.
● દેવા અંગેનો રોડમૅપ (Debt Roadmap)
FY2024-25ના બજેટ ભાષણમાં નાણાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે FY2026-27થી રાજકોષીય નીતિ એવી રીતે અમલમાં મુકવામાં આવશે કે કેન્દ્ર સરકારનો દેવા-જીડીપીનો રેશિયો-અનુપાત ધીમે ધીમે ઘટતો જશે. બજાર FY2026-27 પછીના વર્ષોમાં દેવામાં ઘટાડો કરવા માટેનો રોડમૅપ તૈયાર કરવા પર ફોકસ કરવામાં આવસે. હવે ક્યારે કુલ સરકારી દેવા-જીડીપી અનુપાત 60 ટકા લક્ષ્ય સુધી પહોંચે છે તે બાબત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. FY24માં કુલ સરકારી દેવા-જીડીપી અનુપાત 85 ટકા હતો, જેમાંથી કેન્દ્ર સરકારનો હિસ્સો 57 ટકા હતો.
● સરકારી ઉધાર (Borrowing)
FY2025-26ના વર્ષ માટે સરકારનો કુલ બજાર ઉધાર રૂ. 14.80 લાખ કરોડ નક્કી થયો હતો. સરકાર રાજકોષીય ખાધ પૂરી કરવા માટે બજારમાંથી ઉધાર લેવામાં આવે છે. આ આંકડો દેશની નાણાકીય સ્થિતિ અને આવક સંકલન અંગે સંકેત આપતો હોવાથી બજાર માટે મહત્વનો રહે છે.
● કર આવક (Tax Revenue)
2025-26ના બજેટમાં કુલ કર આવક રૂ. 42.70 લાખ કરોડ તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી, જે FY2024-25ના વર્ષની તુલનામાં 11 ટકા વધુ છે. તેમાં રૂ. 25.20 લાખ કરોડ સીધા કર (આવકવેરો અને કોર્પોરેટ ટેક્સ)માંથી થાય છે. તેમ જ 17.5 લાખ કરોડ પરોક્ષ કર (કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને GST)માંથી આવવાની ધારણા છે.
● GST આવક
FY2025-26માં GST વસૂલાત રૂ. 11.78 લાખ કરોડ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, જેમાં 11 ટકાનો વધારો છે. સપ્ટેમ્બર 2025થી અમલમાં આવેલી દર ઘટાડાની નીતિના કારણે FY27માં GST આવકની ગતિ પર ખાસ નજર રહેશે.
● નોમિનલ GDP
FY26માં ભારતની નોમિનલ GDP વૃદ્ધિ (વાસ્તવિક વૃદ્ધિ + મહેસૂલી ફુગાવો) 10.1 ટકા તરીકે અંદાજવામાં આવી હતી, જ્યારે NSO મુજબ વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ 7.4 ટકા હતી. પરંતુ ફુગાવો અપેક્ષા કરતાં ઓછો રહેતાં નોમિનલ GDP વૃદ્ધિ ઘટાડીને 8 ટકા કરી દેવામાં આવી છે. FY27 માટે બજેટમાં જાહેર થનારી નોમિનલ GDP વૃદ્ધિથી આગામી વર્ષોમાં ફુગાવાની દિશાનો અંદાજ મળશે. વિવિધ અંદાજો મુજબ સરકાર FY27 માટે 10.5થી 11 ટકા નોમિનલ GDP વૃદ્ધિ જાહેર કરી શકે છે.
આ ઉપરાંત ગ્રામિણ યોજનાઓ, આરોગ્ય અને શિક્ષણ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ખર્ચ પર પણ ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
