ભારત–અમેરિકા વચ્ચેનો ટ્રેડ ડીલ હવે ફાઈનલ તબક્કામાં

• ભારત જે પણ વેપાર કરાર કરશે તે અમેરિકાના બજારમાં મળતા ટેરિફ લાભ અને સ્પર્ધાત્મક ફાયદાને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરવામાં આવશે.
• કોર્ટના નિર્ણય બાદ અમેરિકાએ Trade Actની Section 122 હેઠળ તમામ આયાત પર 10 ટકા વધારાનો ટેરિફ લગાવ્યો તે મહત્તમ 150 દિવસ માટે જ લાગુ કરી શકાય છે

અમેરિકાએ તાજેતરમાં ભારત સાથેના વેપારના સંદર્ભમાં શરૂ કરેલી નવી તપાસ છતાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વેપાર કરાર હજુ પણ આગળ વધી રહ્યો છે, એમ સોમવારે સત્તાવાર સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું. India અને United States વચ્ચે ફેબ્રુઆરીમાં આ કરાર અંગે સહમતિ થઈ હતી. હાલમાં અમેરિકાની તરફથી નવા ટેરિફ માળખાની (tariff architecture) તૈયારીઓ ચાલી રહી છે અને તે પૂર્ણ થયા પછી આ કરાર પર સહી થવાની શક્યતા છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે બંને દેશો કરારના અન્ય મુદ્દાઓને પણ અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે ચર્ચા ચાલુ રાખી રહ્યા છે.

આ દરમિયાન United Statesએ તાજેતરમાં Section 301 હેઠળ 16 અર્થતંત્રો સામે વેપાર તપાસ શરૂ કરી છે. આ સોળ દેશોમાં Indiaનો પણ સમાવેશ થાય છે. છતાં સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે આ તપાસોથી કરાર પ્રક્રિયા પર મોટી અસર પડવાની શક્યતા નથી. ભારત જે પણ વેપાર કરાર કરશે તે અમેરિકાના બજારમાં મળતા ટેરિફ લાભ અને સ્પર્ધાત્મક ફાયદાને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરવામાં આવશે. અમેરિકા હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે નવા ટેરિફ માળખા તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તે પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી કરાર પર સહી કરવી યોગ્ય રહેશે.

અગાઉ થયેલી સમજૂતી

ફેબ્રુઆરીમાં થયેલી સમજૂતી મુજબ ભારત પર લાગતા પરસ્પર ટેરિફનો દર 25 ટકાથી ઘટાડીને 18 ટકા કરવામાં આવ્યો હતા. તેની સાથે જ રશિયાથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા બદલ લાગુ કરાયેલ 25 ટકાનો દંડાત્મક ટેરિફ પણ દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.

18 ટકાના ટેરિફ દરને કારણે ભારતને તેના મુખ્ય સ્પર્ધકો જેમ કે China, Vietnam, Indonesia અને Bangladeshની તુલનામાં સ્પર્ધાત્મક લાભ મળ્યો હતો. ભારત આ લાભ જાળવી રાખવા ઈચ્છે છે. Ministry of Commerce and Industry (India)ના વાણિજ્ય સચિવ Rajesh Agrawalએ જણાવ્યું હતું કે ભારત અમેરિકા સાથે પરસ્પર લાભદાયી વેપાર કરાર માટે સતત ચર્ચા કરી રહ્યા છે.

અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય

આ કરાર પ્રક્રિયામાં અવરોધ ત્યારે આવ્યો જ્યારે Supreme Court of the United Statesએ International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) હેઠળ લાગુ કરાયેલા દેશ-વિશેષ પરસ્પર ટેરિફને અમાન્ય ઠરાવ્યા હતા. આ ટેરિફ અમેરિકા પોતાના વેપાર ભાગીદારો સાથે કરતો કરાર માટે આધારરૂપ હતા.

કરારમાં અન્ય મુદ્દાઓ

ટેરિફ ઉપરાંત આ કરારમાં અનેક મુદ્દાઓ સામેલ છે. આ મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે.

• અમેરિકી ઉત્પાદનોને ભારતમાં પ્રેફરેનશિયલ એક્સેસ
• નૉન-ટેરિફ બેરિયર્સ દૂર કરવાના પ્રયાસો
• ખરીદી સંબંધિત પ્રતિબદ્ધતાઓ

નવા ટેરિફ અને તપાસ

કોર્ટના નિર્ણય બાદ અમેરિકાએ Trade Actની Section 122 હેઠળ તમામ આયાત પર 10 ટકા વધારાનો ટેરિફ લગાવ્યો હતો. આ વધારાનો ટેરિફ મહત્તમ 150 દિવસ માટે લાગુ કરી શકાય છે અને તેની મર્યાદા 15 ટકા સુધી છે. દરમિયાન અમેરિકાએ તેના મોટા વેપાર ભાગીદારો સામે તપાસ શરૂ કરી છે. તપાસમાં એવું જાણવા પ્રયત્ન કરવામાં આવી રહ્યો છે કે સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ, ઓટોમોબાઇલ, બેટરી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, કેમિકલ્સ, મશીનરી, સેમિકન્ડક્ટર અને સોલાર મોડ્યુલ જેવા ક્ષેત્રોમાં વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતા (excess capacity) અમેરિકાને નુકસાન તો પહોંચાડી રહી નથી ને?

ઉપરાંત Trade Actની Section 301(b) હેઠળ બીજી તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમાં અન્ય દેશોની નીતિઓ અથવા પગલાં ફોર્સ્ડ લેબરથી બનેલા ઉત્પાદનોના આયાત પર પ્રતિબંધ અમલમાં મૂકવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે કે કેમ તેની તપાસ કરવામાં આવશે. આ બીજી તપાસમાં ભારત સહિત 60 દેશોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં Canada, China, Japan, Australia, Bangladesh અને Pakistanનો સમાવેશ થાય છે.

સામાન્ય રીતે Section 301 હેઠળની તપાસ 12 થી 18 મહિના ચાલે છે. જોકે અમેરિકા આ પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ કરીને 24 જુલાઈએ સમાપ્ત થનારા વધારાના ટેરિફને જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.