ભારત સરકારે સોના-ચાંદી પરની આયાત ડ્યૂટી છ ટકાથી વધારીને પંદર ટકા કરી  

સોના અને ચાંદી પરની આયાત જકાત 6 ટકાથી વધારીને 15 ટકા કરતાં બુલિયનની માંગ નબળી પડી શકેઃ

ડૉલરની ડિમાન્ડ ઘટતા અમેરિકી ડૉલર સામે તૂટી રહેલા ભારતીય રૂપિયાને નબળો પડતો અટકાવી શકશે

ઉદ્યોગના અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે ઊંચી આયાત જકાત દાણચોરીને પ્રોત્સાહિત કરી શકે

ભારત સરકારે વિદેશી ખરીદી પર અંકુશ લાવવા અને વિદેશી હૂંડિયામણના  ભંડોળનું રક્ષણ કરવા માટે સોના અને ચાંદી પરની આયાત જકાત વધારીને 15 ટકા કરી છે. પરિણમે સોનું મોંઘું થશે અને તેની ડિમાન્ડમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. બીજીતરફ ડોલરની ડિમાન્ડ ઘટતા ભારતીય રૂપિયો નબળો પડતો અટકશે. જોકે સોના ચાંદીના બજારના નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે તે દાણચોરીમાં વધારો કરી શકે છે. પરિણામે સોનાનો ભાવ આજે રૂ. 1,70,000થી રૂ. 175,000ની સપાટીને વળોટી જાય તેવી સંભાવના છે. સોના અને ચાંદી પર લેવાતા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સનો બોજો પણ વધી જશે, એમ સોના-ચાંદીના બજારના પાંચ દાયકાના અનુભવી હર્ષવર્ધન ચોકસીનું કહેવું છે.

ભારત સરકારે સોના અને ચાંદી પર કસ્ટમ ડ્યુટી વધારી કેન્દ્ર સરકારે સોના અને ચાંદી પરની આયાત જકાત 6 ટકા હતી તે વધારીને 15 ટકા કરી છે, સરકારી જાહેરાતો મુજબ, વિદેશી ખરીદીને મર્યાદિત કરવા અને વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડાર પરના દબાણને હળવું કરવાની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે.

આ વધારો 10 ટકા બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી અને 5 ટકા કૃષિ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડેવલપમેન્ટ સેસનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલું વૈશ્વિક સ્તરે કિંમતી ધાતુઓ માટેના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા બજારમાં માંગને ઘટાડે તેવી શક્યતા છે. તે જ સમયે, તે વેપાર ખાધ ઘટાડવામાં અને એશિયાના નબળા ચલણોમાંના એક એવા રૂપિયાને ટેકો આપવામાં મદદ કરી શકે છે.

તેમ છતાં, ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે ઊંચી જકાતને કારણે દાણચોરીમાં વધારો થઈ શકે છે, જે વલણ અહેવાલો મુજબ 2024 ના મધ્યમાં ટેરિફમાં ઘટાડા બાદ ઘટી ગયું હતું.

રવિવારે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નાગરિકોને વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડોળને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક વર્ષ માટે સોનું ખરીદવાથી દૂર રહેવા અનુરોધ કર્યો હતો. ભારત તેની સોનાના વપરાશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મોટાભાગે આયાત પર નિર્ભર છે. ભારતમાં, છેલ્લા એક વર્ષમાં કિંમતોમાં તાજેતરના ઉછાળા અને ઇક્વિટીમાંથી નિરાશાજનક વળતરને કારણે સોનાની માંગ અને તેમાંય ખાસ કરીને રોકાણ માટે, વધી છે.

વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના જણાવ્યા અનુસાર માર્ચ ક્વાર્ટરમાં ભારતના ગોલ્ડ એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સમાં ઇનફ્લો વાર્ષિક ધોરણે 186 ટકા વધ્યો હતો, જે કુલ ઐતિહાસિક 20 મેટ્રિક ટન હતો. ઉદ્યોગના અંદાજો સૂચવે છે કે ડ્યુટીમાં વધારાથી સોનાની આયાતના જથ્થામાં અંદાજે 10-12 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. તેમાંય ખાસ કરીને, ભારતની જ્વેલરીની લગભગ 50 ટકા માંગ હાલમાં જૂના સોનાના વિનિમય અને રિસાયકલિંગ દ્વારા પૂરી કરવામાં આવે છે. પરિણામે સોનાની નવી આયાતથી દૂર રહીને પુનઃઉપયોગ તરફના ક્રમિક પરિવર્તનની શક્યતા વધારે છે.

જ્વેલરી વપરાશ માટેની આયાત માંગ વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 20 ટકા ઘટી ગઈ છે, કારણ કે ઊંચા ભાવે ગ્રાહકોને ખરીદીથી દૂર રાખ્યા છે. ડ્યૂટી વધારાથી સોનાની ડિમાન્ડમાં હજીય વધુ ઘટાડો અને દાગીનાની ખરીદીમાં પણ વધુ ઘટાડો આવી શકે છે, એમ હર્ષવર્ધન ચોકસીનું કહેવું છે. પ્રતિભાવમાં, જ્વેલરી સેક્ટર રેકોર્ડ-બ્રેક બુલિયન કિંમતો વચ્ચે પરવડે તેવી ક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઓછા વજનની, ઓછી કેરેટની જ્વેલરી બનાવવા પર વધુને વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.

સરકારનો સર્વોપરી સંદેશ સોનું રાખવાની વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તે જટિલ મેક્રો-ઇકોનોમિક તબક્કા દરમિયાન અતિશય નવી આયાતને રોકવાનો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભારત પાસે ઘરોમાં લગભગ 20,000 ટન સોનું સંગ્રહિત છે. ઘરોમાં રહેલા સોનાનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ, રિસાયકલિંગ, વિનિમય અને મોનેટાઈઝેશન આયાતી સોના પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને રૂપિયા અને વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડોળ પરના દબાણને હળવું કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોના મતે, ધ્યેય બિનઉપયોગી ઘરગથ્થુ સોનાને ધીમે ધીમે ઉત્પાદક સ્થાનિક તરલતામાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે, જ્યારે બિનજરૂરી ડૉલરના આઉટફ્લોને ઘટાડવાનો અને લાંબા ગાળાની આર્થિક સ્થિરતા વધારવાનો છે. ભારતે કિંમતી ધાતુઓની વિદેશી ખરીદી ઘટાડવા અને વિદેશી હૂંડિયામણના અનામત ભડોળ પરના દબાણને હળવું કરવાના પ્રયાસરૂપે સોના અને ચાંદી પરની આયાત જકાત 6 ટકાથી વધારીને 15 ટકા કરી છે. આ પગલું વિશ્વના કિંમતી ધાતુઓના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા ઉપભોક્તા દેશમાં બુલિયનની માંગને નબળી પાડી શકે છે, જ્યારે વેપાર ખાધને ઘટાડવામાં અને એશિયાના સૌથી નબળા પ્રદર્શન કરતા ચલણોમાંના એક એવા રૂપિયાને ટેકો આપવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, ઉદ્યોગના અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે ઊંચી આયાત જકાત દાણચોરીને પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે, જે 2024 ના મધ્યમાં રજૂ કરાયેલ ટેરિફ ઘટાડા પછી ઘટી હતી.

બારમી મેએ સોનું આશરે રૂ. 1,53,200 પ્રતિ 10 ગ્રામ અને ચાંદી રૂ.2,74,000 પ્રતિ કિલોની આસપાસ ટ્રેડ થતું હતું. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવે બુલિયનના ભાવ ઊંચા રાખ્યા હતા, જોકે સોનું વહેલી સવારે રૂ. 1,54,000 ને વટાવી ગયું હતું.

જુલાઈ ૨૦૨૪ થી મે ૨૦૨૬ સુધી: સોના અને ચાંદી પરની કુલ અસરકારક જકાત ૬ ટકી હતી ૫ ટકી બેઝિક વત્તા ૧ ટકા એઆઈડીસી લેવાતી હતી.  સરકારે એકસાથે ૯ ટકાનો વધારો કરીને તેને ફરીથી ૧૫ટકાના જૂના સ્તરે (જે ૨૦૨૪ પહેલા હતું) લાવી દીધું છે.

આયાતના અધિકૃત આંકડા (નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬)

વાણિજ્ય મંત્રાલયના ડેટા મુજબ સોનાની આયાત: વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ભારતમાં સોનાની આયાત આશરે ૮૦૦ થી ૮૫૦ ટન નોંધાઈ હતી. તેનું મૂલ્ય: અંદાજે $૪૫ થી $૫૦ અબજ ડોલરનું સોનું આયાત કરવામાં આવ્યું હતું. લગ્નસરાની સીઝન અને રોકાણના સાધન તરીકે સોનાની વધતી માંગને કારણે આયાત બિલમાં ૨૦ ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે સરકારે ડ્યુટી વધારવાની ફરજ પડી છે.

દાણચોરી વધવાની સંભાવના

અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બુલિયન એસોસિએશનના મતે, આયાત જકાત વધવાથી દાણચોરીમાં વધારો થવાની પ્રબળ શક્યતા છે:  ૧૫ ટકા ડ્યુટી એટલે કે સ્થાનિક બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર વચ્ચે તોલા દીઠ (૧૦ ગ્રામ) આશરે રૂ. ૮,૦૦૦ થી રૂ. ૧૦,૦૦૦ નો તફાવત સર્જાશે. જ્યારે ડ્યુટી ૧૦ ટકાથી વધે છે, ત્યારે હવાલા માર્ગે અને સરહદ પારથી ગેરકાયદેસર સોનું લાવવાનું પ્રોફિટ માર્જિન વધી જાય છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અગાઉના અહેવાલો મુજબ, ઊંચી ડ્યુટીના સમયગાળામાં ભારતમાં વાર્ષિક ૧૦૦-૧૨૦ ટન સોનું દાણચોરીથી આવતું હોવાનો અંદાજ છે.