અમેરિકામાં વસૂલાયેલા 10 અબજ ડોલરથી વધુના ટેરિફ રિફંડની રકમ ભારત પરત આવવાની પ્રક્રિયા શરૂ

અમેરિકામાં ભારતીય નિકાસકારો પાસેથી વસૂલવામાં આવેલા 10 અબજ ડોલરથી વધુના રિસિપ્રોકલ ટેરિફ (પરસ્પર શુલ્ક) રિફંડને ભારત પરત લાવવાની પ્રક્રિયા હવે આગળ વધી રહી છે. આ પ્રક્રિયાને ગતિ મળવાનું મુખ્ય કારણ અમેરિકાની કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન (CBP) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી વિગતવાર વહીવટી માર્ગદર્શિકા અને ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) દ્વારા વિદેશથી રકમ ભારતમાં લાવવા અંગે આપવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા છે.

ડિજિટલ પેમેન્ટ ગેટવે પણ મદદે આવ્યા

આંતરરાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પેમેન્ટ ગેટવે કંપનીઓએ પણ આ પ્રક્રિયામાં પ્રવેશ કર્યો છે. તેઓ નિકાસકારોને અમેરિકામાં અલગ બેન્ક ખાતું ખોલ્યા વિના જ રિફંડની રકમ ભારતમાં મોકલવાની સુવિધા આપવા તૈયાર થયા છે. ઉપરાંત આ સેવા પરંપરાગત વ્યાપારી બેન્કિંગ ખર્ચ કરતાં ઘણો ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખી રહેલા એક સૂત્રએ જણાવ્યું કે આથી નાના અને મધ્યમ નિકાસકારોને ખાસ લાભ મળી શકે છે.

ફ્રેઇટ ફોરવર્ડર મારફતે ટેરિફ ચૂકવનાર નિકાસકારો માટે વધારાનો પડકાર

જે નિકાસકારોએ આયાત શુલ્ક સીધું ચૂકવ્યું ન હતું અને તેના બદલે ફ્રેઇટ ફોરવર્ડર મારફતે ચુકવણી કરી હતી, તેમના માટે પ્રક્રિયા થોડી જટિલ બની શકે છે. કારણ કે કાયદાકીય રીતે ફ્રેઇટ ફોરવર્ડર “Importer of Record” તરીકે નોંધાયેલા હતા, તેથી અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગ તરફથી રિફંડની રકમ પ્રથમ તેમને મળશે. ત્યારબાદ સંબંધિત નિયમોનું પાલન કરીને તેઓએ આ રકમ મૂળ ભારતીય નિકાસકારોને પહોંચાડવાની રહેશે. આ પ્રક્રિયાની વિગતવાર વ્યવસ્થા હજુ તૈયાર થઈ રહી છે.

અમેરિકન આયાતકારોએ ટેરિફ ચૂકવ્યો હોય તો શું થશે?

જે વ્યવહારોમાં અમેરિકન આયાતકારોએ સીધો ટેરિફ ચૂકવ્યો હતો, તેમાં રિફંડની રકમ તેમને મળશે. પરંતુ ઘણા ભારતીય નિકાસકારોએ તે સમયે વધારાના ટેરિફનો બોજ વહેંચવા માટે પોતાના ઉત્પાદનો પર નોંધપાત્ર ડિસ્કાઉન્ટ આપ્યું હતું. તેને કારણે હવે એવી અપેક્ષા છે કે મળનારી રિફંડની રકમ પણ બંને પક્ષો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ આ વહેંચણી કેવી રીતે થશે તે દરેક કરાર અને વ્યવહાર મુજબ અલગ અલગ નક્કી થશે.

પ્રક્રિયા ધીમે ધીમે આગળ વધી રહી છે

સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ સમગ્ર સિસ્ટમ હવે કાર્યરત થવા લાગી છે. અમેરિકન કસ્ટમ્સ વિભાગને વહીવટી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં સમય લાગ્યો હોવાથી શરૂઆતમાં વિલંબ થયો હતો. હવે કેટલાક કેસોમાં નાની રકમના રિફંડ ભારતમાં મોકલવામાં આવ્યા છે, પરંતુ મોટા પાયે રિફંડ હજુ સુધી મોકલાયા નથી. આ પ્રક્રિયા આગામી સમયગાળા દરમિયાન તબક્કાવાર આગળ વધે તેવી શક્યતા છે.

રિફંડ કેમ મળવાનું છે?

એપ્રિલ 2025માં અમેરિકાએ International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) હેઠળ વેપાર વધિયારા (Trade Surplus) ધરાવતા દેશો સામે કડક વેપાર પગલાં લીધા હતા. તેના ભાગરૂપે ભારત પર:

• 7 ઓગસ્ટ 2025થી 25 ટકા રિસિપ્રોકલ ટેરિફ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
• ત્યારબાદ 27 ઓગસ્ટ 2025થી રશિયાથી ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરવા બદલ વધારાનો 25 ટકા દંડાત્મક ટેરિફ લાદવામાં આવ્યો હતો.

આ બંને મળીને ભારતીય કાપડ, એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો, ચામડાના ઉત્પાદનો અને જ્વેલરી સહિતના અનેક નિકાસ ઉત્પાદનો પર કુલ 50 ટકાનો વધારાનો કર લાગુ થયો હતો. પરંતુ 20 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે આ ટેરિફને અસંવિધાનિક જાહેર કરીને રદ કર્યો હતો. તેના પરિણામે ઓગસ્ટ 2025થી ફેબ્રુઆરી 2026 વચ્ચે વસૂલાયેલી રકમ હવે પરત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે.

ભારતીય નિકાસકારોને કેટલો લાભ મળી શકે?

વિવિધ અંદાજો મુજબ ઓગસ્ટ 2025થી ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન થયેલી ભારતીય નિકાસ પર વસૂલાયેલા ટેરિફના બદલામાં 10 અબજ ડોલરથી વધુની રિફંડ રકમ ભારતના નિકાસકારોને મળવાની છે. આ રકમ પરત મળવાથી ખાસ કરીને ટેક્સટાઇલ, એન્જિનિયરિંગ, લેધર અને જ્વેલરી ક્ષેત્રની કંપનીઓને નોંધપાત્ર રાહત મળી શકે છે.

RBIએ શું સ્પષ્ટતા કરી?

કેટલીક ભારતીય બેન્કોની અમેરિકામાં સીધી કરસ્પોન્ડન્ટ બેન્કિંગ વ્યવસ્થા અથવા શાખા ન હોવાથી રિફંડની રકમ ક્યાં જમા કરવી તે અંગે વ્યવહારુ મુશ્કેલી ઊભી થઈ હતી. આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે RBIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી બેન્કો અમેરિકામાં કાર્યરત અન્ય બેન્ક મારફતે વિશેષ કલેક્શન એકાઉન્ટ ખોલીને આ રકમ મેળવી શકે છે. આ સ્પષ્ટતા બાદ બેન્કિંગ સંબંધિત અવરોધો દૂર થવાની અને રિફંડ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બનવાની અપેક્ષા છે.

મુખ્ય મુદ્દા એક નજરે

• ભારતીય નિકાસકારો માટે 10 અબજ ડોલરથી વધુના અમેરિકન ટેરિફ રિફંડની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે.
• અમેરિકન CBPની માર્ગદર્શિકા અને RBIની સ્પષ્ટતા બાદ પ્રક્રિયા સરળ બની છે.
• ડિજિટલ પેમેન્ટ ગેટવે ઓછા ખર્ચે રિફંડ ભારત પહોંચાડવામાં મદદ કરી રહ્યા છે.
• ફ્રેઇટ ફોરવર્ડર મારફતે ટેરિફ ચૂકવનાર નિકાસકારો માટે અલગ પ્રક્રિયા રહેશે.
• અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે 20 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ આ ટેરિફને અસંવિધાનિક જાહેર કરીને રદ કર્યો હતો.
• ટેક્સટાઇલ, એન્જિનિયરિંગ, લેધર અને જ્વેલરી ક્ષેત્રને સૌથી વધુ લાભ મળવાની શક્યતા છે.