જીએસટી અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલમાં સેકન્ડ અપીલ ફાઇલ કરવાની અને ‘ટોકન’ જનરેટ કરવાની સમયમર્યાદા લંબાવી આપો

ગુજરાતમાં સર્જાયેલી ભારે પૂર-હોનારત, સતત “રેડ એલર્ટ” ની પરિસ્થિતિ અને તેની સાથે જ ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (AY 2026-27) ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ (31 જુલાઈ 2026) એકસાથે આવવાને કારણે, કરદાતાઓ અને કર સલાહકારો માટે CGST કાયદાની કલમ 112 હેઠળ GSTAT પોર્ટલ પર ટોકન જનરેશન અને સેકન્ડ અપીલ  દાખલ કરવી અશક્ય બની ગઈ છે. આ અહેવાલમાં રજૂઆતપત્રના તમામ અગત્યના પાસાઓનું તાર્કિક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. ટેક્સ એડવોકેટ્સ એસોસિએશન, ગુજરાત દ્વારા માનનીય કેન્દ્રીય નાણાં અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારામનજી, જીએસટી કાઉન્સિલના અધ્યક્ષ-સચિવશ્રી તેમજ જીએસટી અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ (GSTAT) ના પ્રિન્સિપલ બેન્ચના પ્રમુખશ્રીને એક મહત્વપૂર્ણ રજૂઆતપત્ર સુપ્રત કરવામાં આવ્યો છે.

વર્તમાન કાનૂની સ્થિતિ અને ‘ટોકન સિસ્ટમ’ નો હેતુ

જીએસટી અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલના પ્રિન્સિપલ બેન્ચ દ્વારા જાહેર કરાયેલા ઓર્ડર નંબર 156/2026 (તારીખ: 10.07.2026) અને GSTAT નિયમો, 2025 ના નિયમ 123 હેઠળ e-Filing પોર્ટલ પર ‘ટોકન જનરેશન’ સુવિધા શરૂ કરવામાં આવી હતી.

ટોકન સિસ્ટમનો કાર્યકાળ: કરદાતા 31.07.2026 સુધીમાં જરૂરી ન્યૂનતમ વિગતો ભરીને ટોકન જનરેટ કરી શકે છે, જેનાથી તેમની અપીલ સમયસર થયેલી ગણાશે. ત્યારબાદ સંપૂર્ણ અપીલ દાખલ કરવા માટે 60 દિવસનો સમય મળે છે.

સરાહનીય પગલું પરંતુ અમલમાં વ્યવહારિક મુશ્કેલી: એસોસિએશને આ સુવિધાને અત્યંત પ્રગતિશીલ અને કરદાતા-હિતૈષી ગણાવી છે. પરંતુ, કુદરતી આપદાના કારણે 31 જુલાઈ 2026 ની આખરી તારીખ પાળવી અશક્ય બની ગઈ છે.

ગુજરાતમાં પૂર અને ‘રેડ એલર્ટ’ ની ગંભીર પરિસ્થિતિ

જુલાઈ 2026 ના સમગ્ર મહિના દરમિયાન ગુજરાત રાજ્યમાં અવિરત અને અતિભારે વરસાદ થયો છે.

પ્રભાવિત વિસ્તારો: ભારતીય મૌસમ વિભાગ (IMD) દ્વારા પંચમહાલ, દાહોદ, મહિસાગર, બનાસકાંઠા, પાટણ, મહેસાણા, ગાંધીનગર, અમદાવાદ, આણંદ, વડોદરા, ભરૂચ અને સુરત સહિતના અનેક જિલ્લાઓમાં તબક્કાવાર “રેડ એલર્ટ” જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

જમીની હકીકત: દક્ષિણ અને મધ્ય ગુજરાતના વિસ્તારોમાં પૂર અને જળબંબાકારની સ્થિતિ છે. રાજ્ય કટોકટી કામગીરી કેન્દ્ર (SEOC) દ્વારા NDRF અને SDRF ની ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી છે અને હજારો લોકોનું સ્થળાંતર કરાયું છે.

કામગીરી પર અસર: રસ્તાઓ બંધ થવા, વાહનવ્યવહાર ખોરવાવો, વીજળી અને ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી ખોરવાઈ જવી તથા ઓફિસો અને ગોડાઉનમાં પાણી ભરાઈ જવાને કારણે હિસાબી ચોપડાઓ અને સરકારી હુકમોના કાગળો ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે. પરિણામે કરદાતાઓ અને વકીલો માટે ઓફિસે પહોંચવું પણ શક્ય બન્યું નથી.

ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન અને જીએસટી અપીલની એકસાથે આવતી તારીખો

અન્ય એક મોટો વ્યવહારિક પડકાર એ છે કે આકારણી વર્ષ 2026-27 માટે નોન-ઓડિટ કરદાતાઓ માટે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ભરાવાની છેલ્લી તારીખ પણ 31 જુલાઈ 2026 જ છે.

ટેક્સ એડવોકેટ્સ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ અને ટેક્સ પ્રેક્ટિશનર્સની એક જ પ્રોફેસર ટીમ બંને કાયદાકીય પાલન (Compliances) માટે જવાબદાર છે. પૂરની સ્થિતિ વચ્ચે એકસાથે બે અત્યંત જટિલ કાનૂની જવાબદારીઓ આવવાથી કરદાતાએ કાં તો જીએસટી અપીલ કરવાનો હક ગુમાવવો પડે અથવા ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ચૂકી જવું પડે – જે કાયદાના આશયથી વિપરીત છે.

સેકન્ડ અપીલ દાખલ કરવાની વ્યવહારિક જટિલતાઓ

જીએસટી ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ દાખલ કરવી એ કોઈ યાંત્રિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તેમાં નીચે મુજબના તબક્કાઓ સામેલ છે:

1. પ્રથમ અપીલ અધિકારીના ઓર્ડરની પ્રમાણિત નકલો (Certified Copies) મેળવવી (જે સરકારી કચેરીઓમાં વરસાદના કારણે વિલંબિત છે).

2. કલમ 112(8) હેઠળ જરૂરી મેન્ડેટરી પ્રી-ડિપોઝિટ (Pre-deposit) ની રકમ ઈલેક્ટ્રોનિક કેશ લેજર દ્વારા જમા કરાવવી, જે બેંકિંગ સિસ્ટમ પર નિર્ભર છે.

3. ARN/CRN ચકાસણી, ડિજિટલ સિગ્નેચર (DSC) અથવા EVC દ્વારા વેરિફિકેશન.

4. દસ્તાવેજો અને પેપર-બુક તૈયાર કરવી.

નવી રચાયેલી ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલોનો ભારે ધસારો હોવાથી પોર્ટલ પર ટેકનિકલ ટ્રાફિક પણ વધી ગયો છે. જો ટોકન જનરેટ ન થાય તો કરદાતાનો અપીલ કરવાનો મૂળભૂત વૈધાનિક અધિકાર છીનવાઈ જાય છે. જોકે કલમ 112(6) હેઠળ વિલંબ માફી (Condonation of Delay) ની જોગવાઈ છે, પરંતુ હજારો કરદાતાઓએ વિલંબ માફીની અરજીઓ કરવી પડે તો નવી ટ્રિબ્યુનલ પર શરૂઆતમાં જ કેસોનું ભારણ વધી જાય. એક માત્ર પ્રશાસનિક મુદત વધારાથી આ સમસ્યા ઉકેલાઈ શકે છે.

ટેક્સ એડવોકેટ્સ એસોસિએશન દ્વારા કરાયેલી મુખ્ય માંગણીઓ

આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને એસોસિએશન દ્વારા નીચે મુજબની રાહતો આપવા નમ્ર અપીલ કરવામાં આવી છે:

ક્રમ	રજૂઆત / માંગણી
1	GSTAT e-Filing પોર્ટલ પર ટોકન જનરેટ કરવાની છેલ્લી તારીખ 31.07.2026 થી વધારીને 30.09.2026 કરવી.
2	કલમ 112(1) અને (3) હેઠળ અપીલ દાખલ કરવાની મુદત તેમજ ટોકન જનરેટ કર્યા પછી અપીલ પૂર્ણ કરવા માટેના 60 દિવસના સમયગાળાને તે મુજબ લંબાવવો.
3	પૂર અને કુદરતી આપદાથી પ્રભાવિત ગુજરાતના વિસ્તારો માટે આ સમયગાળાને “પર્યાપ્ત કારણ” (Sufficient Cause) ગણી અલગથી વિલંબ માફીની અરજી વગર અપીલ સ્વીકારવા સ્પષ્ટતા બહાર પાડવી.
4	લંબાવાયેલ સમયગાળા દરમિયાન, જે કરદાતાઓએ ટોકન જનરેટ કર્યું હોય કે પ્રી-ડિપોઝિટ ભરી હોય, તેમની સામે કોઈ કડક વસૂલાત (Coercive Recovery) ના પગલાં ન ભરવા.

કરવેરા વહીવટનો સુવર્ણ નિયમ રહ્યો છે કે જ્યારે કોઈ કુદરતી હોનારત કે ટેકનિકલ મુશ્કેલીના કારણે કાયદાકીય પાલન અશક્ય બને, ત્યારે પ્રક્રિયાગત ભૂલના કારણે કરદાતાનો સબસ્ટેન્ટિવ (મુખ્ય) કાનૂની હક છીનવાઈ જવો જોઈએ નહીં. સમયમર્યાદા લંબાવવાથી સરકારની મહેસૂલ આવકને કોઈ નુકસાન થતું નથી. ગુજરાતના કરદાતાઓ અને ટેક્સ પ્રોફેસનલ્સના હિતમાં નાણાં મંત્રાલય અને જીએસટી કાઉન્સિલ આ અંગે સત્વરે સહાનુભૂતિપૂર્વક નિર્ણય લે તે અત્યંત જરૂરી છે.