શું સરકાર યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) માં ફેરફાર કરશે કે બદલશે? જાણો સંસદમાં શું જણાવાયું
શું સરકાર યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) માં ફેરફાર કરશે કે બદલશે? જાણો સંસદમાં શું જણાવાયું
કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કર્મચારી મંડળો તરફથી રજૂઆતો મળવા છતાં યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) માં ફેરફાર કરવાનો કે તેને બદલવાનો હાલ કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. સરકારનું કહેવું છે કે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) ના યોગદાન આધારિત માળખાને જાળવી રાખીને નિશ્ચિત પેન્શનની માંગને પૂરી કરવા માટે UPS ની રચના કરવામાં આવી હતી.
કેન્દ્ર સરકારે યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) માં કોઈ તાત્કાલિક ફેરફાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કર્મચારી મંડળો અને અન્ય હિતધારકો તરફથી માંગણીઓ અને સૂચનો મળ્યા હોવા છતાં, આ યોજનામાં સુધારો કરવા કે તેને બદલવા માટેનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારાધીન નથી.
તાજેતરમાં લોકસભામાં એક પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામને જણાવ્યું હતું કે સરકારને આ યોજના અંગે રજૂઆતો મળી છે અને હિતધારકોના પ્રતિસાદના આધારે કેટલાક ફેરફારો પણ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, “આજની તારીખે, UPS માં કોઈ ફેરફાર કરવાનો કે તેને બદલવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારાધીન નથી.”
આ સ્પષ્ટતા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે દેશના વિવિધ કર્મચારી સંગઠનો જૂની પેન્શન યોજના (OPS) ને પુનઃસ્થાપિત કરવાની સતત માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાકે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) અને નવી રજૂ કરાયેલી UPS માં પણ સુધારા માંગ્યા છે. આ માહિતી સાંસદ જનાર્દન સિંહ સિગ્રીવાલ દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં લોકસભામાં આપવામાં આવી હતી.
UPS નું હજુ સુધી કોઈ સમીક્ષા નહીં
નાણા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, UPS ને ૨૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ અધિસૂચિત-નોટિફાય કરવામાં આવી હતી અને તે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ થી અમલમાં આવી હતી. આ યોજના અમલમાં આવ્યાને માત્ર એક વર્ષથી થોડો વધુ સમય થયો હોવાથી સરકારે જણાવ્યું છે કે તેણે હજુ સુધી તેના અમલીકરણ કે કામગીરીની સમીક્ષા કરી નથી. મંત્રાલયે તેના જવાબમાં કહ્યું, “યોજના ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ થી રોલ આઉટ કરવામાં આવી હોવાથી, સરકારે આજની તારીખ સુધી UPS ના અમલીકરણ અને કામગીરીની સમીક્ષા કરી નથી.” આનો અર્થ એ થયો કે હાલમાં આ યોજનાએ કેવું પ્રદર્શન કર્યું છે અથવા વધુ ફેરફારોની જરૂર છે કે નહીં તેનું કોઈ સત્તાવાર મૂલ્યાંકન થયું નથી.
૧.૧૮ લાખથી વધુ કર્મચારીઓએ UPS પસંદ કર્યું
સરકારે એનરોલમેન્ટ (નોંધણી) ના તાજેતરના આંકડા પણ શેર કર્યા છે. ૧૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ સુધીમાં કુલ ૧,૧૮,૧૯૫ લોકોએ UPS પસંદ કર્યું હતું. આમાં NPS હેઠળ આવરી લેવાયેલા હાલના કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓ, નવા ભરતી થયેલા કર્મચારીઓ, પાત્ર નિવૃત્ત કર્મચારીઓ અને મૃતક નિવૃત્ત કર્મચારીઓના પાત્ર જીવનસાથીઓનો સમાવેશ થાય છે. નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે સમયમર્યાદા લંબાવ્યા બાદ UPS પર સ્વિચ કરવાનો વિકલ્પ ૩૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ સુધી ખુલ્લો રહ્યો હતો.
નિશ્ચિત પેન્શનની માંગ પૂરી કરવા UPS રજૂ કરાયું: સરકાર
આ યોજના પાછળના ઉદ્દેશ્યની સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે કહ્યું કે, NPS હેઠળ આવરી લેવાયેલા કર્મચારીઓની સૌથી મોટી ચિંતા નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત પેન્શનનો અભાવ હતો, તેને દૂર કરવા માટે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ હેઠળ એક વિકલ્પ તરીકે UPS રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. લોકસભાના જવાબમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે UPS નો ઉદ્દેશ્ય “નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત માસિક ચૂકવણી પ્રદાન કરવાનો” છે અને સાથે જ “નાણાકીય રીતે જવાબદાર, ભંડોળ આધારિત અને યોગદાન આપનારી પેન્શન યોજના” સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જૂની પેન્શન યોજનાથી અલગ, UPS યોગદાન આપનારા NPS માળખાની અંદર જ કાર્યરત રહે છે.
સરકારે અગાઉ કયા ફેરફારો કર્યા છે?
નાણા મંત્રાલયે સ્વીકાર્યું કે UPS રજૂ કર્યા પછી તેને કર્મચારીઓ અને સંગઠનો તરફથી રજૂઆતો મળી હતી. આ રજૂઆતોના આધારે, સરકારે પહેલાથી જ કેટલાક ફેરફારો કર્યા છે અને વધારાના લાભો પૂરા પાડ્યા છે. આમાં નીચેના બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
એક, UPS પસંદ કરવાની સમયમર્યાદા ૩૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ સુધી લંબાવવાની છે. બે, સેન્ટ્રલ સિવિલ સર્વિસના નિયમો હેઠળ UPS ગ્રાહકોને રિટાયરમેન્ટ ગ્રેચ્યુઈટી અને ડેથ ગ્રેચ્યુઈટીના લાભો આપવાનું નક્કી કરવાનું છે. ત્રણ, નોકરી દરમિયાન મૃત્યુ અથવા અપંગતાના કિસ્સામાં UPS સબ્સ્ક્રાઇબર્સને CCS (પેન્શન) નિયમો, ૨૦૨૧ અથવા CCS (એક્સ્ટ્રા ઓર્ડિનરી પેન્શન) નિયમો, ૨૦૨૩ હેઠળ લાભો મેળવવાની મંજૂરી આપવાની છે. ચાર, NPS હેઠળ ઉપલબ્ધ કર લાભો જ UPS માં પણ આપવાના છે. પાંચ, UPS પસંદ કરનારા કર્મચારીઓ માટે NPS માં પાછા જવા માટે વન-ટાઇમ, વન-વે સ્વિચની મંજૂરી આપવાની રહેશે. છ, સરકારે સંકેત આપ્યો હતો કે આ પગલાં હિતધારકો પાસેથી પ્રતિસાદ મળ્યા પછી લેવામાં આવ્યા હતા.
UPS ને બદલવાની કોઈ યોજના નથી
સરકારના જવાબનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ ભવિષ્યની નીતિ સંબંધિત છે. સાંસદોએ ખાસ પૂછ્યું હતું કે શું સરકારે UPS ને અન્ય પેન્શન માળખા સાથે બદલવાની તપાસ કરી છે; વિકલ્પો પર વિચાર કર્યો છે; તેમની નાણાકીય અસરોનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે; અને હિતધારકોના પ્રતિસાદના આધારે કોઈ ફેરફારનું આયોજન કર્યું છે. સરકારનો જવાબ સ્પષ્ટ હતો. તેણે કહ્યું કે UPS એ NPS હેઠળ આવરી લેવાયેલા કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે એક વિકલ્પ છે, અને હાલમાં યોજનામાં કોઈ ફેરફાર કરવાનો કે તેને બદલવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. આનો અર્થ એ થયો કે કેન્દ્ર સરકાર હાલમાં બીજા કોઈ પેન્શન માળખા તરફ પાછા ફરવા પર વિચાર કરી રહી નથી.
કર્મચારી સંગઠનો OPS શા માટે માગી રહ્યા છે?
મોટાભાગના કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ કે જેઓ ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૪ ના રોજ કે ત્યાર પછી સેવામાં જોડાયા હતા, તેમના માટે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમે જૂની પેન્શન યોજનાનું સ્થાન લીધું ત્યારથી જ સરકારી પેન્શન પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઘણા કર્મચારી સંગઠનો દલીલ કરે છે કે NPS હેઠળ નિવૃત્તિની આવક બજારની કામગીરી પર આધારિત છે અને તેથી તેમાં નિશ્ચિતતાનો અભાવ છે. વર્ષોથી, ઘણા યુનિયનોએ જૂની પેન્શન યોજના પર પાછા ફરવાની માંગ કરી છે, જે કર્મચારીના આખરી પગાર સાથે લિંક થયેલા આજીવન પેન્શનની ગેરંટી આપે છે.
યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ ૨૦૨૫ માં આ ચિંતાઓના જવાબ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી. NPS ના બદલે, તેણે NPS ની યોગદાન આપનારી રચના જાળવી રાખીને નિશ્ચિત પેન્શન વિકલ્પ રજૂ કર્યો. છતાં, કેટલાક કર્મચારી મંડળો OPS ની સંપૂર્ણ પુનઃસ્થાપના માટે દબાણ કરી રહ્યા છે.
UPS વિ. NPS: તફાવત શું છે?
જોકે UPS નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમની અંદર કામ કરે છે, છતાં તેમાં મહત્વપૂર્ણ તફાવતો છે. નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમની વાત કરીએ. એક, બજાર-સંબંધિત, યોગદાન આપનારી પેન્શન સિસ્ટમ છે. બે, નિવૃત્તિ ભંડોળ કર્મચારી અને સરકારના યોગદાન તેમજ રોકાણના વળતર પર આધારિત છે. ત્રણ, નિવૃત્તિ પછીનું પેન્શન એકઠા થયેલા ભંડોળ અને એન્યુઇટી ખરીદી પર આધારિત રહે છે. ચાર, કોઈ નિશ્ચિત પેન્શન રકમની ગેરંટી આપવામાં આવતી નથી.
યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમની વાત કરીએ. એક, NPS હેઠળ એક વિકલ્પ તરીકે કેન્દ્ર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી છે. બે, ૨૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ અધિસૂચિત અને ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ થી અમલમાં આવી છે. ત્રણ, નિર્ધારિત શરતોને આધીન નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત માસિક ચૂકવણી આપવાનો પ્રયાસ કરે છે. ચાર, ભંડોળ આધારિત અને યોગદાન આપનારી પેન્શન યોજના તરીકે ચાલુ રહે છે. પાંચ, ૧૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ સુધીમાં ૧,૧૮,૧૯૫ પાત્ર કર્મચારીઓ અને લાભાર્થીઓએ આ વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો.
OPS કેવી રીતે અલગ છે?ઃ જૂની પેન્શન યોજના (OPS) NPS અને UPS બંને કરતા મૂળભૂત રીતે અલગ છે. એક, કર્મચારીઓ પેન્શનમાં કોઈ યોગદાન આપતા નથી. બે, પેન્શન સીધું સરકાર દ્વારા બજેટમાંથી ચૂકવવામાં આવે છે. ત્રણ, પેન્શન સામાન્ય રીતે કર્મચારીના છેલ્લે મેળવેલા પગાર અને લાયકાત ધરાવતી નોકરીના સમયગાળા સાથે જોડાયેલું હોય છે. ચાર, મોંઘવારી રાહત સમયાંતરે સુધારે છે, જે સમય સાથે પેન્શનમાં વધારો કરે છે. પાંચ, આ યોજના વ્યાખ્યાયિત-લાભ (defined-benefit) પેન્શન સિસ્ટમ ગણાય છે. તેનાથી વિપરિત, NPS અને UPS બંને યોગદાન આપનારી સ્કીમ છે, જેમાં UPS NPS માળખાની અંદર રહીને એક નિશ્ચિત પેન્શન ઘટક ઉમેરે છે.
લોકસભાનો તાજેતરનો જવાબ શું સૂચવે છે?
સંસદમાં તાજેતરનો જવાબ સૂચવે છે કે સરકાર UPS ને NPS ગ્રાહકોમાં નિશ્ચિત પેન્શનની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી માંગનો જવાબ માનવા તૈયાર છે. તેણે સમયમર્યાદા લંબાવીને, ગ્રેચ્યુઈટી લાભો આપીને, NPS સાથે કર સમાનતા પૂરી પાડીને અને NPS માં પાછા જવા માટે વન-ટાઇમ સ્વિચની મંજૂરી આપીને કર્મચારી સંગઠનોના કેટલાક સૂચનો સ્વીકાર્યા છે, ત્યારે કેન્દ્રએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે હાલમાં યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમને બદલવા અથવા તેમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરવા પર વિચાર કરી રહી નથી. જૂની પેન્શન યોજના તરફ પાછા ફરવા માટે કેટલાક કર્મચારી મંડળો તરફથી ચાલુ માંગ વચ્ચે આ સ્પષ્ટતા આવી છે, પરંતુ સરકારની તાજેતરની સ્થિતિ દર્શાવે છે કે પાત્ર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે NPS સાથે UPS જ પેન્શન વિકલ્પ તરીકે રહેશે, અને OPS તરફ પાછા ફરવાનો હાલ કોઈ પ્રસ્તાવ ટેબલ પર નથી.
