શું MDR પર GST લાદવો જોઈએ?

યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ થકી થતાં રૂ. ૨,૦૦૦થી વધુ રકમના વેપારી પેમેન્ટ્સ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ લાદવાની જોગવાઈ સાથે તેના પર ૧૮ ટકાના દરે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ લાગવો જોઈએ કે નહીં તે વિવાદનો વિષય બન્યો છે. કાનૂની દ્રષ્ટિએ આ સેવાની સપ્લાય પર ટેક્સ લાદવો કાયદેસર રીતે શક્ય છે, પરંતુ દેશમાં ડિજિટલ લેવડદેવડના વ્યાપ અને નાના વેપારીઓના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ વ્યવહારો પર ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ બિલકુલ ન લાગવો જોઈએ. પંદરમી ઓક્ટોબર ૨૦૨૬થી અમલી બનનારા આ નિયમ અનુસાર રૂ. ૨,૦૦૦થી વધુના પેમેન્ટ પર ૦.૪ ટકાનો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ અને તેના પર ૧૮ ટકા વેરો લાદવાથી ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ ક્ષેત્રે મેળવેલી સફળતાને વિપરીત અસર પહોંચવાની પૂરતી શક્યતા રહેલી છે.

ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ લાદવાની તરફેણમાં રજૂ કરવામાં આવતી પ્રથમ દલીલ કાનૂની જોગવાઈ અને નાણાકીય સેવાઓની વ્યાખ્યા સાથે જોડાયેલી છે. સેન્ટ્રલ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ એક્ટ ૨૦૧૭ની કલમ ૭ હેઠળ પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગ અને સેટલમેન્ટ કરવાની કામગીરીને સેવાની સપ્લાય ગણવામાં આવે છે. આ કાયદાકીય માળખા અનુસાર કોઈપણ નાણાકીય સેવા બદલ વસૂલાતી ફી પર ૧૮ ટકાના દરે વેરો લાદવો એ નિયમાનુસાર છે, અને તે કાનૂની દ્રષ્ટિએ સુસંગત છે.

બીજું કારણ વેપારી સેવાઓ વચ્ચેની તટસ્થતા જાળવવાનું છે. ટેક્સ કાયદાના નિયમ મુજબ જ્યારે અન્ય તમામ પ્રકારની બેન્કિંગ અને નાણાકીય ચુકવણી સેવાઓ પર વેરો લાદવામાં આવતો હોય, ત્યારે ડિજિટલ પેમેન્ટ સેવાઓને પણ તે જ શ્રેણીમાં મૂકવી જોઈએ. તમામ સેવાઓ સાથે સમાન વ્યવહાર કરવાનો સિદ્ધાંત આ ટેક્સ લાદવાના આધાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે.

ત્રીજું મહત્ત્વનું કારણ સરકારી તિજોરીને થનારી આવકનું છે. નાણાકીય નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ પર ટેક્સ લાદવાથી સરકારને વાર્ષિક રૂ. ૩,૫૦૦ કરોડથી લઈને રૂ. ૫,૦૦૦ કરોડથી પણ વધુ રકમની સીધી ટેક્સ આવક થઈ શકે છે. આ આવકનો ઉપયોગ જાહેર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેકનોલોજીના વિકાસ માટે થઈ શકે છે તેવી દલીલ કરવામાં આવે છે.

ચોથું કારણ એ છે કે રજિસ્ટર્ડ મોટા વેપારીઓ માટે આ ટેક્સ કોઈ વધારાનો બોજ બનતો નથી. જે વેપારીઓ નિયમિતપણે વેરાના વહીવટમાં નોંધાયેલા છે, તેઓ ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટનો દાવો કરીને આ ચૂકવેલા ટેક્સને પરત મેળવી શકે છે. આથી મોટા વેપારીઓ માટે આ વ્યવહાર ટેક્સની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ બની જાય છે અને તેમના વ્યવસાય પર કોઈ આર્થિક ફટકો પડતો નથી.

બીજી તરફ, ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ ન લાગવો જોઈએ તેની પ્રથમ સબળ દલીલ એ છે કે આ ટેક્સની આર્થિક અસર અત્યંત અસમાન અને શોષણકારી છે. આ વેરાનો સાચો બોજ નાના, અનરજિસ્ટર્ડ અને કરમુક્ત સપ્લાય કરતા વેપારીઓ પર પડે છે જેઓ ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટનો દાવો કરી શકતા નથી. નાના વેપારીઓ માટે આ ટેક્સ ખર્ચમાં રૂપાંતરિત થાય છે, જેનાથી અસરકારક ચાર્જ વધીને ૦.૪૭૨ ટકા થઈ જાય છે અને તેઓ ફરીથી રોકડ વ્યવહારો તરફ વળવા મજબૂર બને છે.

બીજી દલીલ સરકારી નીતિમાં રહેલા વિરોધાભાસ અને નીતિગત અસંગતતા પર આધારિત છે. જ્યારે સરકારે પોતે બેંકોને આ સેવાઓ બદલ પ્રોત્સાહન રકમ ચૂકવી હતી, ત્યારે તેને ટેક્સમુક્ત સબસિડી ગણવામાં આવી હતી. હવે જ્યારે એ જ સેવાનો ખર્ચ વેપારીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે, ત્યારે તેના પર ૧૮ ટકા વેરો લાદવો એ સંપૂર્ણપણે અસંગત છે. વળી, રૂ. ૨,૦૦૦ સુધીના કાર્ડ પેમેન્ટ સેટલમેન્ટ પર પહેલેથી જ ટેક્સ મુક્તિ આપેલી છે, તો પછી ડિજિટલ પેમેન્ટ્સમાં આ મુક્તિ કેમ ન લંબાવવી તે મોટો પ્રશ્ન છે.

ત્રીજી દલીલ એ છે કે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ એ કોઈ સામાન્ય વ્યાપારી સેવા નથી પરંતુ જાહેર ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જાળવણી માટેનો એક નિયંત્રિત ચાર્જ છે. સરકારે પોતે તેના દર નક્કી કર્યા છે અને ગ્રાહકો પાસેથી તે વસૂલવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. બજેટરી સપોર્ટ ઓછો પડવાને કારણે અસ્તિત્વમાં આવેલા આ ચાર્જ પર ફરી ટેક્સ લેવો એટલે સરકારે વેપારીઓ પાસે મદદ માગ્યા બાદ એક હાથે આપેલું બીજા હાથે પાછું લઈ લેવા સમાન છે.

ચોથી દલીલ આંતરરાષ્ટ્રીય મોડેલ અને જાહેર હિતની છે. યુરોપિયન યુનિયન અને અન્ય અનેક દેશો મુખ્ય નાણાકીય સેવાઓ અને પેમેન્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપે છે, જે દર્શાવે છે કે તેના પર વેરો લાદવો એ કોઈ ફરજિયાત કાનૂની અનિવાર્યતા નથી પરંતુ માત્ર એક નીતિગત પસંદગી છે. ડિજિટલ સક્ષમતા એ ભારતની સૌથી મોટી સફળતા છે, અને તેના પર ટેક્સનો બોજ નાખવાથી તહેવારોના સમયમાં ડિજિટલ સ્વીકાર્યતાને મોટો ફટકો પડી શકે છે.

અંતિમ નિષ્કર્ષ એ છે કે ડિજિટલ ચૂકવણી એ ભારતની અગ્રણી જાહેર ડિજિટલ સંપત્તિ હોવાથી તેને ટેક્સના દાયરામાંથી મુક્ત રાખવી જ હિતાવહ છે. સરકારે પોતે જ્યારે આ ખર્ચ ઉઠાવ્યો ત્યારે તેને ટેક્સમુક્ત રાખ્યો હતો, તેથી જ જ્યારે હવે વેપારીઓ આ ખર્ચ ઉઠાવી રહ્યા હોય ત્યારે પણ એ જ ન્યાય લાગુ પડવો જોઈએ. ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ કાઉન્સિલે આગામી બેઠકમાં રૂ. ૨,૦૦૦થી વધુના આ પેમેન્ટ્સ પરના મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટને સંપૂર્ણ ટેક્સ મુક્તિ આપવી જોઈએ અથવા તો વધુમાં વધુ ૫ ટકાનો રાહત દર નક્કી કરવો જોઈએ, જેથી દેશમાં રોકડમુક્ત અર્થતંત્ર તરફની ગતિ જળવાઈ રહે.