SEBIએ સેટલમેન્ટ માટે નવી ફોર્મ્યુલા અને ફાસ્ટ-ટ્રેક રૂટ જાહેર કર્યો; કાનૂની વિવાદોનો ઝડપી ઉકેલ આવશે

અમદાવાદઃ સેબીએ નવા સેટલમેન્ટ નિયમો નોટિફાય કરીને એક સુધારેલી ગણતરી ફોર્મ્યુલા અને ‘ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ રૂટ’ દાખલ કર્યો છે. આ નવી ફ્રેમવર્ક હેઠળ, ગેરકાયદેસર રીતે મેળવેલો નફો, ટાળેલું નુકસાન અથવા રોકાણકારોને થયેલા નુકસાનની રકમને બેઝ રકમ-પાયાની રકમની ગણતરીમાંથી અલગ રાખવામાં આવી છે. આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ ગણતરી વખતે થતું ‘ડબલ કાઉન્ટિંગ’ (એક જ રકમ બે વાર ગણાવાની પ્રક્રિયા) દૂર કરવાનો અને સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શી તથા ઝડપી બનાવવાનો છે. 

બજારના જાણકારોનું કહેવું છે કે નવા નિયમો મુજબ, ગેરકાયદેસર કમાણી કે રોકાણકારોના નુકસાનની રકમને સેટલમેન્ટની મૂળ રકમમાંથી બાદ કરીને તેનું અલગથી ‘ડિસ્ગોર્જમેન્ટ’ – ગેરકાયદે કમાણી જપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે. આ સુધારાથી સેટલમેન્ટની રકમ કાયદાકીય રીતે વધુ ન્યાયસંગત બનશે અને બિનજરૂરી મોટો આર્થિક બોજ ઘટશે. ભૂતકાળમાં એક જ ગેરકાયદેસર રકમ બેઝ અમાઉન્ટ અને પેનલ્ટી બંનેમાં ગણાતી હતી, જે ડબલ કાઉન્ટિંગની સમસ્યા ઊભી કરતી હતી. હવે ગણતરી વધુ ગણિતશાસ્ત્રીય અને સ્પષ્ટ થશે. તેમ જ ગેરકાયદેસર કમાણી અને રોકાણકારોના ચોક્કસ નુકસાનની અલગથી ગણતરી કરવા માટે વધુ વિગતવાર ડેટા અને ટેકનિકલ મૂલ્યાંકનની જરૂર પડશે, જેથી શરૂઆતમાં અમલીકરણમાં થોડો સમય લાગી શકે છે.

 ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ રૂટની રજૂઆત

સેબીએ નિયમભંગના કેસોમાં લાંબા સમય સુધી ચાલતી તપાસ અને કોર્ટ કાર્યવાહી ટાળવા માટે એક અલગ ‘ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ’ પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. જે કંપનીઓ કે મધ્યસ્થીઓ સ્વેચ્છાએ પોતાના વાંક સ્વીકારીને કેસ ઝડપથી ઉકેલવા માગે છે, તેઓ ઓછા સમયમાં કેસનો નિકાલ લાવી શકશે. સેબી અને કોર્ટ પરથી કાનૂની કેસોનું ભારણ ઘટશે. રોકાણકારોને થયેલા નુકસાનનું વળતર ઝડપથી મેળવવાનો માર્ગ મોકળો થશે. ગંભીર નાણાકીય ગેરરીતિ આચરનારાઓ પૈસા ચૂકવીને ફાસ્ટ-ટ્રેક રૂટ દ્વારા સરળતાથી છૂટી જશે તેવી શંકા રોકાણકારોમાં ઊભી થઈ શકે છે, જેથી સેબીએ કડક સુપરવિઝન રાખવું પડશે.

પાયાની રકમ માટેનું નવું માળખું

સેબીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે શરતો અને સેટલમેન્ટ ચાર્જ નક્કી કરતી વખતે મૂળ બેઝ અમાઉન્ટમાં માત્ર કમ્પ્લાયન્સ ભંગ કે ટેકનિકલ ક્ષતિઓને જ ધ્યાનમાં લેવાશે, જ્યારે વાસ્તવિક નાણાકીય નુકસાન અલગથી વસૂલાશે. માર્કેટ સંબંધિત કેસોમાં દંડ અને સેટલમેન્ટ ફી વચ્ચેનો ભેદ વધુ સ્પષ્ટ બનશે. સેટલમેન્ટ માંગતા પક્ષકારોને પહેલેથી જ ખબર પડશે કે તેમણે કેટલી રકમ ચૂકવવી પડશે, જેનાથી અનુમાન કરવું વધુ સરળ બની જશે. નાની સંસ્થાઓ કે સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે નવી ગણતરી પદ્ધતિ સમજવા માટે નિષ્ણાત સલાહકારો પર નિર્ભર રહેવું પડશે.

સેબીનો આ નિર્ણય ભારતીય મૂડીબજારને વૈશ્વિક ધોરણો સમકક્ષ લાવવા તરફનું એક પ્રોત્સાહક પગલું છે. સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયામાંથી બેવડી ગણતરી દૂર કરીને અને ફાસ્ટ-ટ્રેક ઓપ્શન આપીને સેબીએ વેપાર કરવાની સરળતા રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરશે. તેમ જ બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો છે.