જીએસટી કાઉન્સિલે નિકાસકારોને પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર GST રિફંડ આપવાનો નિર્ણય કર્યો
જીએસટી કાઉન્સિલે નિકાસકારોને પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર GST રિફંડ આપવાનો નિર્ણય કર્યો
મશીનરી અને કેપિટલ ગુડ્સ પર રોકાયેલી મૂડી છૂટી થશેજોબ વર્ક અને મશીનરી રિપેરિંગ નિકાસને વેગ મળશે
GST કાઉન્સિલે ભારતીય નિકાસકારો માટે એક અત્યંત મહત્વનો અને રાહતરૂપ નિર્ણય લઈને હવે નિકાસકારો પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર ચૂકવવામાં આવેલા GSTનું રિફંડ મેળવી શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવાનો નિર્ણય લઈ લીધો છે. ઉપરાંત સેવાઓ પરના ટેક્સ વસૂલાતનો દાયરો વધારવામાં આવ્યો છે અને કયા વ્યવહારને ‘નિકાસ’ ગણવો તે અંગેના નિયમોમાં મોટો સુધારો કરીને પ્રક્રિયા અત્યંત સરળ કરવામાં આવી છે.
નિકાસકારો હવેથી પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર ચૂકવવામાં આવેલા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સનું રિફંડ પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં ક્લેઈમ કરી શકશે. જે નિકાસકારો ‘ડ્યુટી ડ્રોબેક’નો લાભ લે છે, તેમને પણ આ જીએસટી રિફંડ મેળવવાને પાત્ર ગણવામાં આવશે. અગાઉ નિકાસ રિફંડ ક્લેમને સ્થાનિક બજારમાં વેચાતી પ્રોડક્ટની કિંમત સાથે જોડવામાં આવતી મર્યાદા કેપ હવે સંપૂર્ણપણે હટાવી લેવામાં આવી છે.
રિફંડ પ્રક્રિયાનું ડિજિટલાઇઝેશન અને ઓટોમેશન
રિફંડની અરજી કર્યાના ૧૦ દિવસની અંદર પહોંચ એટલે કે એકનોલેજમેન્ટ મળી જશે. રિસ્ક-બેઝ્ડ ચેકિંગ પૂરું થયા બાદ ૯૦ ટકા રિફંડ તુરંત જ ઓટોમેટિકલી પ્રોસેસ કરીને ચૂકવી દેવાશે. બાકી રહેલું ૧૦ ટકા રિફંડ સામાન્ય ભૌતિક કે સિસ્ટમ ચકાસણી પૂર્ણ થયા બાદ ચુકવવામાં આવશે. જીએસટી કાઉન્સિલના ડેટા અનુસાર આ નિર્ણયથી દેશના લાખો કરદાતાઓને સીધો ફાયદો થશે. હાલમાં આશરે ૩૮,૭૦૦ કરદાતાઓ નિકાસ રિફંડ દાવાઓ કરે છે. તેમાંથી ૧૩,૧૦૦ જેટલા નિકાસકારો પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર ચૂકવાયેલ ટેક્સ અત્યાર સુધી ક્લેમ કે રિકવર કરી શકતા નહોતા, જે હવે કરી શકશે. આ શ્રેણી હેઠળ રિફંડ મેળવતા ૧૫,૨૦૦ કરદાતાઓ પ્લાન્ટ-મશીનરીનો ટેક્સ તથા ૧૭,૩૦૦ કરદાતાઓ ઇનપુટ સેવાઓ પર ચૂકવેલો ટેક્સ ધરાવે છે, જેમને હવે મોટી રાહત મળશે.
નિકાસની વ્યાખ્યા સરળ કરતી ૪ મુખ્ય શરતોમાં છૂટછાટ
અગાઉ જે ૪ શરતોને કારણે ઘણા વ્યવહારો ‘નિકાસ’ તરીકે માન્ય નહોતા ગણાતા, તેમાં કાઉન્સિલે નીતિવિષયક સુધારા કર્યા છેે. એક, જૂનો નિયમ: પુરવઠો આપનાર સપ્લાયર અને પુરવઠો મેળવનાર એક જ વ્યક્તિ કે સંસ્થાના ભાગ ન હોવા જોઈએ. તેથી ભારતીય કંપની અને તેની વિદેશ સ્થિત બ્રાન્ચ વચ્ચેના ટ્રાન્ઝેક્શન ‘એક્સપોર્ટ’ ગણાતા નહોતા. નવા સુધારાના માધ્યમથી આ શરત સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી છે. હવે વિદેશી શાખા સાથેના વ્યવહારો પણ નિકાસ ગણાશે. બે, જૂનો નિયમ મુજબ વિદેશી ગ્રાહક સમારકામ, ટેસ્ટિંગ, સર્ટિફિકેશન, સ્ટોરેજ કે પ્રોસેસિંગ માટે માલ ભારત મોકલે, ત્યારે અગાઉ ‘પ્લેસ ઓફ સપ્લાય’ની કામગીરી થતી હોવાથી તે સ્થાન ગણાતું હતું. નવા સુધારેલા નિયમ મુજબ હવે ‘પ્લેસ ઓફ સપ્લાય’ ગ્રાહકનું લોકેશન ગણાશે. માલ ભારતમાં રહે તો પણ આ કામગીરીને ‘નિકાસ’ ગણવામાં આવશે.
તદુપરાંત નવો સુધારા મુજબ જો કોઈ વિદેશી ખરીદદાર માલ ખરીદે પણ તેના કહેવાથી માલ પ્રોસેસિંગ કે સ્ટોરેજ માટે ભારતના જ સ્પેશિયલ ઈકોનોમિક ઝોનમાં મોકલવામાં આવે, તો પણ તે વ્યવહાર ‘નિકાસ’ ગણાશે. શરત એટલી કે ચૂકવણી વિદેશી વિદેશી હૂંડિયામણ અથવા RBI દ્વારા માન્ય રૂપી ટ્રેડમાં થવી જોઈએ. નવા સુધારેલા નિયમ હેઠળ નિકાસનું પેમેન્ટ ક્યારે મળ્યું ગણાય અને તેની સમયમર્યાદા શું હોવી જોઈએ, તે નિયમોને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના પ્રવર્તમાન નિયમો સાથે સુસંગત કરવામાં આવ્યા છે. હવે નિકાસકારોએ માત્ર એક જ ધોરણનું પાલન કરવાનું રહેશે.
નિકાસકારો માટે ચેકલિસ્ટ-માર્ગદર્શન
- તમારા મશીનરી ખરીદીના ઇનવોઇસ તપાસો: છેલ્લા સમયગાળામાં પ્લાન્ટ અને મશીનરી પર ચૂકવવામાં આવેલા GSTનું લિસ્ટ બનાવો અને તેને પાંચ વર્ષના રિફંડ મોડેલ મુજબ પ્લાન કરો.
- ઇનપુટ સેવાઓનું ઓડિટ કરો: ઇનવર્ટેડ ડ્યુટી સ્ટ્રક્ચર હેઠળ સેવાઓ પર ચૂકવાયેલા ટેક્સનું ક્રેડિટ પત્રક તૈયાર કરો.
- ઓવરસીઝ બ્રાન્ચ અને જોબ વર્ક બિલિંગ સુધારો: વિદેશી શાખાઓ તથા વિદેશી ક્લાયન્ટ્સ માટે ભારતમાં થતા જોબ વર્કના બિલિંગમાં નવી પ્લેસ ઓફ સપ્લાયની જોગવાઈ મુજબ ફેરફાર કરો.
-
RBI ગાઇડલાઇન્સ મુજબ પેમેન્ટ ટ્રેકિંગ: વિદેશી નાણાં કે રુપી ટ્રેડ હેઠળ આવતી ચુકવણીઓને રીઝર્વ બેન્કના નિયમો અનુસાર સમયસર પૂર્ણ કરો.
આ નિર્ણયથી ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગને કેટલો ફાયદો થશે?
ગુજરાત એ ભારતના સૌથી અગ્રણી એન્જિનિયરિંગ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એક્સપોર્ટ હબ એટલે કે રાજકોટ, અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત અને જામનગરના એન્જિનિયરિંગ એકમોને લાભ મળશે. જીએસટી કાઉન્સિલના આ સુધારાઓથી ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રને નીચે મુજબનો ફાયદો થશે.
ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ એકમો ભારે પ્લાન્ટ અને મશીનરી ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે મોટી રકમનો GST ચૂકવતા હોય છે. અત્યાર સુધી આ ટેક્સની રકમ નિકાસ રિફંડ તરીકે મળવામાં અડચણ હતી, જે હવે ૫ વર્ષમાં વિભાજિત કરીને રિફંડ (Spread over 5 years) મેળવી શકાશે.
ગુજરાતમાં વિદેશી ક્લાયન્ટ્સના મશીનોનું રિપેરિંગ, પ્રોસેસિંગ અને ટેસ્ટિંગ મોટા પ્રમાણમાં થાય છે. નવા નિયમ મુજબ, હવે સેવાની જગ્યા ‘ગ્રાહકના સ્થાન’ને આધારે નક્કી થશે, જેથી આ તમામ જોબ વર્ક નિકાસ તરીકે ગણાશે અને ૧૮ ટકા જીએસટીમાંથી મુક્તિ-રિફંડ મળી જશે.
- ડ્યુટી ડ્રોબેક (Duty Drawback) સાથે GST રિફંડ:
સ્થાનિક કિંમતોની મહત્તમ મર્યાદાની (Domestic Price Cap) સાથે સરખામણીની શરત હટી જવાથી અને ડ્યુટી ડ્રોબેક મેળવનારા નિકાસકારો પણ GST રિફંડ માટે પાત્ર બનવાથી નિકાસ કિંમતોમાં સ્પર્ધાત્મકતા (Price Competitiveness) વધશે.
- ઝડપી કેશ-ફ્લો (૧૦ દિવસમાં પ્રોસેસિંગ):
એપ્લિકેશનના ૧૦ દિવસમાં પોર્ટલ પર સ્વીકૃતિ અને ૯૦% રિફંડ ઓટોમેટિક રિલીઝ થવાના કારણે નાના અને મધ્યમ (MSME) એન્જિનિયરિંગ એકમોની લિક્વિડિટીમાં સુધારો થશે.
ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગની નિકાસના અધિકૃત આંકડા (રૂપિયાના મૂલ્યમાં)
- ભારતની કુલ એન્જિનિયરિંગ નિકાસમાં ગુજરાતનો હિસ્સો અંદાજે ૧૫% થી ૧૮% જેટલો રહે છે.
- અધિકૃત DGCI&S અને EEPC ડેટા અનુસાર, ગુજરાતમાંથી વાર્ષિક અંદાજે ₹૮૫,૦૦૦ કરોડ થી ₹૧,૦૫,૦૦૦ કરોડ ($10-12 Billion USD) ના મૂલ્યના એન્જિનિયરિંગ સાધનો, પ્લાન્ટ, મશીનરી અને પાર્ટ્સની નિકાસ થાય છે.
ગુજરાતના મુખ્ય જિલ્લાઓ અને તેમની એન્જિનિયરિંગ નિકાસ:
- અમદાવાદ અને વડોદરા ક્ષેત્ર: ભારે મશીનરી, ઇલેક્ટ્રિકલ ટ્રાન્સફોર્મર, ટર્બાઇન અને પ્રોસેસ પ્લાન્ટ સાધનો – અંદાજે ₹૨૫,૦૦૦ કરોડથી વધુ.
- રાજકોટ (MSME હબ): ડીઝલ એન્જિન, પમ્પ સેટ્સ, ઓટો કમ્પોનન્ટ્સ, મશીન ટુલ્સ અને કાસ્ટિંગ/ફોર્જિંગ – અંદાજે ₹૧૨,૦૦૦ કરોડથી વધુ.
- જામનગર: બ્રાસ (પિત્તળ) પાર્ટ્સ, ઇલેક્ટ્રિકલ કમ્પોનન્ટ્સ અને વલ્વ/ફિટિંગ્સ – અંદાજે ₹૮,૦૦૦ કરોડથી વધુ.
૩. ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો/મશીનરી કયા દેશોમાં નિકાસ થાય છે?
EEPC India અને DGCI&S ના સત્તાવાર દેશ-વાર (Country-wise) ટ્રેડ રિપોર્ટ મુજબ, ગુજરાતના એન્જિનિયરિંગ મશીનરી અને ગુડ્સ નીચે મુજબના અગ્રણી દેશોમાં નિકાસ થાય છે:
ક્રમ દેશ / પ્રદેશ (Destination Country) મુખ્ય નિકાસ થતી મશીનરી/ઉત્પાદનો ૧ અમેરિકા (USA) ઔદ્યોગિક વાલ્વ, પમ્પસ, ઓટો કમ્પોનન્ટ્સ, બ્રાસ પાર્ટ્સ, ટ્રાન્સફોર્મર. ૨ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને મધ્ય-પૂર્વ ઓઇલ અને ગેસ ક્ષેત્રના પ્લાન્ટ સાધનો, પાઇપ ફિટિંગ્સ, ભારે મશીનરી. ૩ જર્મની અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) પ્રિસિઝન એન્જિનિયરિંગ કમ્પોનન્ટ્સ, સીએનસી મશીન ટુલ્સ, સબસીડીયરી પાર્ટ્સ. ૪ યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) ઇલેક્ટ્રિકલ મોટર્સ, સ્વિચગિયર્સ, વાલ્વ. ૫ સાઉદી અરેબિયા ઔદ્યોગિક પ્લાન્ટ મશીનરી, કન્સ્ટ્રક્શન અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇક્વિપમેન્ટ્સ. ૬ આફ્રિકન દેશો (કેન્યા, નાઇજીરીયા, દક્ષિણ આફ્રિકા) કૃષિ મશીનરી, ડીઝલ એન્જિન, પમ્પિંગ સેટ્સ, કાપડ ઉદ્યોગના મશીનો. ૭ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા (વિયેતનામ, ઇન્ડોનેશિયા, થાઇલેન્ડ) મશીનરી પાર્ટ્સ, મેટલ ફોર્જિંગ અને પ્લાસ્ટિક પ્રોસેસિંગ મશીન્સ. (નોંધ: આ ડેટા ભારત સરકારના Commerce Ministry Trade Portal અને EEPC India ની સત્તાવાર નિકાસ ડાયરીઓ અને વાર્ષિક અહેવાલો આધારિત છે.)
