હોલ્ડિંગ કંપની દ્વારા ગેરંટી આપવાના મામલે હાઈકોર્ટે આપ્યો મોટો ચૂકાદો: ૧ ટકા ટેક્સ વેલ્યુનો નિયમ મનસ્વી ગણાયો
હોલ્ડિંગ કંપની દ્વારા ગેરંટી આપવાના મામલે હાઈકોર્ટે આપ્યો મોટો ચૂકાદો: ૧ ટકા ટેક્સ વેલ્યુનો નિયમ મનસ્વી ગણાયો
વ્યાપાર જગતમાં હોલ્ડિંગ કંપની કે ગ્રુપની અન્ય કંપનીઓ દ્વારા બેંકો કે નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી લોન લેતી વખતે આપવામાં આવતી ‘કોર્પોરેટ ગેરંટી’ના મામલે એક મોટો કાનૂની વિવાદ સામે આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે જો કોઈ કંપની તેની સહાયક કે સંબંધિત કંપની માટે બેંકમાં ગેરંટી આપે અને બદલામાં કોઈ ફી કે નાણાકીય વળતર-અવેજ ન લે, તો પણ કાયદાકીય રીતે તેને ‘સેવા’ સપ્લાય ઓપ સર્વિસ ગણવામાં આવે છે. પરંતુ આ સેવા માટે સરકારે વાર્ષિક ૧ ટકા લેખે કાલ્પનિક કિંમત ઉપર ટેક્સ નક્કી કરી દીધી છે કે જેના પર GST ચૂકવવો પડે. અદાલતે આ ૧ ટકાની ફિક્સ્ડ વેલ્યુના નિયમને મનસ્વી અને બંધારણની વિરુદ્ધ ઠેરવ્યો છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટે 17મી નવેમ્બરે આ ચૂકાદો આપ્યો છે.
વિવાદ અને કોર્ટનો મુખ્ય નિર્ણય શું છે?
જ્યારે કોઈ પેરેન્ટ કંપની પોતાની ગ્રુપ કંપનીની લોન માટે મફતમાં અથવા વગર બદલે ગેરંટી આપે, ત્યારે સરકાર તેમાં ૧ ટકા વ્યાજ કે કમિશન જેવું મૂલ્ય ગણીને ટેક્સ વસૂલે છે. હાઈકોર્ટે આ બાબતની સુનાવણી કરતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ખરેખર કોઈ નાણાકીય હાથબદલો થયો જ નથી, તો અવેજની ચૂકવણી વગર કારણે મનસ્વી રીતે ૧ ટકા કિંમત નક્કી કરીને ટેક્સ લાદવો યોગ્ય નથી. આ પ્રકારનો નિયમ વ્યવહારિકતા અને કાયદાકીય ન્યાયની વિરુદ્ધ છે.
બંધારણના આર્ટિકલ 14 નો ભંગ કેવી રીતે થાય છે?
ભારતીય બંધારણનો આર્ટિકલ ૧૪ દરેક નાગરિક અને વ્યવસાયને “કાયદા સમક્ષ સમાનતા”નો અધિકાર આપે છે. એટલે કે સમાન સંજોગો વાળા લોકો સાથે સમાન વ્યવહાર થવો જોઈએ અને સરકાર મનસ્વી કે ભેદભાવપૂર્ણ નિયમો બનાવી શકે નહીં. આ કેસમાં આર્ટિકલ ૧૪ નો ભંગ થાય છે. આ રહ્યું તેનું ઉદાહરણ.
વાસ્તવિક સ્થિતિ વિરુદ્ધ કાલ્પનિક આંકડો: ધારો કે કંપની ‘અ’ અને કંપની ‘બ’ બંને પોતપોતાની ગ્રુપ કંપનીને બેંક લોન માટે ગેરંટી આપે છે. કંપની ‘અ’ એ કોઈ જ ફી કે કમિશન લીધું નથી, જ્યારે કંપની ‘બ’ એ બજાર ભાવ પ્રમાણે માર્કેટ રેટથી ગેરંટી આપી છે.
સરકારી નિયમની અસમાનતા: કાયદા દ્વારા કોઈપણ વાસ્તવિક વ્યવહાર કે બજારની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખ્યા વગર ફરજિયાતપણે બધા માટે વાર્ષિક ૧ ટકાની કિંમત નક્કી કરી દેવામાં આવે છે.
શા માટે ભંગ ગણાય? જે કંપનીએ કોઈ જ કમાણી કરી નથી, તેની પર પણ કાલ્પનિક ૧ ટકા રકમ પર ટેક્સ લાગુ કરી દેવો એ અસમાન અને મનસ્વી છે. જે વેપારીઓએ વાસ્તવમાં કોઈ કમિશન મેળવ્યું નથી તેમની પાસેથી પણ આડેધડ ટેક્સ વસૂલવો એ કાયદાની સમાનતાના સિદ્ધાંત (આર્ટિકલ ૧૪) ની વિરુદ્ધ બને છે, કારણ કે આનાથી સરખા ન હોય તેવા કિસ્સાઓ પર એકસરખો બોજો પડે છે.
કરદાતાઓ માટે આ ચૂકાદાનો અર્થ શું છે?
આ ચૂકાદો બિઝનેસ જગત અને કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર માટે ખૂબ જ રાહતરૂપ છે. સરકાર દ્વારા વગર બદલાના વ્યવહારો પર પણ મનસ્વી રીતે ટેક્સ થોપી દેવાની પદ્ધતિ સામે અદાલતે અંકુશ મૂક્યો છે. આનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ટેક્સ વિભાગ વાસ્તવિકતા અને પુરાવા વગર મનસ્વી આંકડાઓ આધારે કરદાતાઓ પર બોજો નાખી શકે નહીં.

