રેલવે ટિકીટના એક PNRમાં એક જ ટિકિટ કન્ફર્મ હોય તો શું વેઇટિંગ લિસ્ટના મુસાફરો મુસાફરી કરી શકે?

એક ટ્રાવેલિંગ ટિકિટ એક્ઝામિનર (TTE)નો વાયરલ થયેલો વીડિયો રેલવે મુસાફરોમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. વીડિયોમાં TTEએ દાવો કર્યો હતો કે જો એક જ PNRમાં એક મુસાફરની ટિકિટ કન્ફર્મ હોય અને અન્ય મુસાફરો વેઇટિંગ લિસ્ટમાં હોય તો આખું જૂથ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી શકે છે. ખાસ કરીને પરિવાર અથવા ગ્રુપમાં એક સાથે ટિકિટ બુક કરાવતા મુસાફરોમાં આ વીડિયાને કારણે ભારે ગૂંચવણ સર્જાઈ છે.

ઇન્સ્ટાગ્રામ પર પોસ્ટ કરાયેલા વીડિયોમાં TTE જીતેન્દ્ર મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે જો એક જ PNR હેઠળ અનેક મુસાફરો હોય અને તેમાં ઓછામાં ઓછા એક મુસાફરની ટિકિટ કન્ફર્મ હોય તો બાકીના વેઇટિંગ મુસાફરો પણ તેની સાથે મુસાફરી કરી શકે છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે જે મુસાફરો મુસાફરી ન કરવા માંગતા હોય તેઓ વેઇટિંગ ટિકિટનું પાર્શિયલ કેન્સલેશન કરાવીને રિફંડ મેળવી શકે છે.

પરંતુ ભારતીય રેલવેના ફરિયાદ નિવારણ પોર્ટલ Rail Madad દ્વારા આપવામાં આવેલી સ્પષ્ટતા આ દાવાથી અલગ છે. 139 હેલ્પલાઇન મારફતે રેલવેના પ્રતિનિધિ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ માત્ર કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોને જ સત્તાવાર રીતે મુસાફરી કરવાની મંજૂરી છે. માત્ર એ કારણસર કે એક જ PNRમાં બીજા મુસાફરની ટિકિટ કન્ફર્મ છે, વેઇટિંગ લિસ્ટના મુસાફરોને આપમેળે મુસાફરી કરવાનો અધિકાર મળતો નથી.

જો વેઇટિંગ ટિકિટ ધરાવતો મુસાફર કન્ફર્મ રિઝર્વેશન વગર મુસાફરી કરે તો તેને યોગ્ય સત્તા વગર મુસાફરી કરનાર ગણવામાં આવી શકે છે અને તેની પાસેથી લાગુ પડતું ભાડું તેમજ દંડ વસૂલવામાં આવી શકે છે. આ સમગ્ર મુદ્દો “પાર્શિયલી કન્ફર્મ ટિકિટ” સાથે જોડાયેલો છે. સામાન્ય રિઝર્વેશનમાં એક PNR હેઠળ વધુમાં વધુ છ મુસાફરો અને તત્કાલ બુકિંગમાં ચાર મુસાફરોની ટિકિટ બુક થઈ શકે છે. ઘણી વખત કેટલાક મુસાફરોને કન્ફર્મ બર્થ મળી જાય છે જ્યારે અન્ય મુસાફરો વેઇટિંગમાં જ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં બાકીના મુસાફરોના અધિકારો અંગે ગેરસમજ ઊભી થાય છે.

ભારતીય રેલવેના રિઝર્વેશન નિયમો મુજબ બર્થનું ફાળવણી કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ સિસ્ટમ દ્વારા નક્કી કરાયેલા નિયમો મુજબ કરવામાં આવે છે. કન્ફર્મ બર્થ માત્ર તે જ મુસાફરને મુસાફરીનો અધિકાર આપે છે જેના નામે તે કન્ફર્મ થયેલ હોય. એક જ PNRમાં રહેલા અન્ય વેઇટિંગ મુસાફરો માટે આપમેળે બેઠક કે બર્થની કોઈ ગેરંટી આપવામાં આવતી નથી. રેલવે નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કેટલીક વખત જો RAC અને અન્ય પાત્ર મુસાફરોને બેઠક આપ્યા બાદ ટ્રેનમાં બેઠકો ખાલી રહે તો TTE પોતાની કામગીરીના વિવેકાધિકાર હેઠળ વેઇટિંગમાં રહેલા પરિવારજનોને મુસાફરી કરવાની મંજૂરી આપી શકે છે.

પરંતુ આ સંપૂર્ણપણે સ્થળ પર લેવાતો વહીવટી નિર્ણય છે અને તેને મુસાફરનો કાનૂની અથવા સત્તાવાર અધિકાર માનવો જોઈએ નહીં. મુસાફરોએ એ પણ યાદ રાખવું જોઈએ કે જો વેઇટિંગ ટિકિટ રદ થઈ જાય અને રિફંડ મળી જાય તો તે રદ થયેલી ટિકિટના આધારે મુસાફરી કરી શકાશે નહીં. તે જ રીતે જો એક જ PNRમાં તમામ મુસાફરોની ટિકિટ વેઇટિંગમાં જ રહે અને કોઈપણ ટિકિટ કન્ફર્મ ન થાય તો રેલવેના નિયમો મુજબ બુકિંગ રદ થયા પછી સામાન્ય રીતે મુસાફરી કરવાની મંજૂરી મળતી નથી.

મુસાફરો માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે કન્ફર્મ ટિકિટ માત્ર તે જ મુસાફરને મુસાફરીનો અધિકાર આપે છે જેના નામે ટિકિટ કન્ફર્મ હોય. સ્થળ પર કેટલીકવાર અલગ વ્યવહાર જોવા મળી શકે છે, પરંતુ મુસાફરીનું આયોજન કરતી વખતે સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોની જગ્યાએ ભારતીય રેલવેના સત્તાવાર નિયમો પર જ વિશ્વાસ કરવો જોઈએ.